WEBVTT

1
00:00:00.000 --> 00:00:02.820
Bueno, ba kaixo guztioi, ongietorri.
Lehenik eta behin nire burua

2
00:00:02.820 --> 00:00:06.780
aurkeztuko dut, ni Jon Fernandez
nahiz eta gaurko Plaza podcastaren

3
00:00:06.870 --> 00:00:07.980
gidaria izango naiz.

4
00:00:08.380 --> 00:00:13.030
Eta gaurkoan ba bueno galdera bat
jarriko dugu mahai gainean. Inoiz

5
00:00:13.030 --> 00:00:16.990
baino konektatua gaude, baina era
berean inoiz baino bakardade

6
00:00:17.050 --> 00:00:21.460
handiagoa sentitzen dugu. Egia da.
Bueno, ba eguna hasten den heinean,

7
00:00:21.730 --> 00:00:25.330
lehenengo gauza egiten duguna askok
da mugikorra hartu, scroll, hedatzen

8
00:00:25.330 --> 00:00:29.320
hasi, hortxe jasotzen ditugu eguneko
lehendabiziko laikoak, lehendabiziko

9
00:00:29.320 --> 00:00:33.040
mezuak eta abar eta abar. Pixka bat
ikusiko dugu gaurkoan horrek guztiak

10
00:00:33.070 --> 00:00:38.140
nola eragiten du guregan. Pixka bat
ea baita ere benetan komunitate bat

11
00:00:38.140 --> 00:00:42.430
sortzen ari garen sare sozialetan edo
guztiz kontrakoa. Guzti honen

12
00:00:42.430 --> 00:00:46.120
inguruan hitz egiteko hementxe
dauzkat lau profesional,

13
00:00:46.580 --> 00:00:50.120
izugarriak eta hasiko naiz beraiek
banan-banan aurkezten. Lehenik eta

14
00:00:50.120 --> 00:00:53.630
behin hementxe Aiora Larrañaga,
psikologo kliniko eta forenseak.

15
00:00:53.660 --> 00:00:58.280
Arratsalde on. Arratsalde on. Baita
ere dugu gurekin Manu Machimbarrena,

16
00:00:58.280 --> 00:01:01.490
psikologian doktorea eta Euskal
Herriko Unibertsitateko irakaslea

17
00:01:01.490 --> 00:01:01.850
baita ere.

18
00:01:02.100 --> 00:01:03.270
Arratsalde on, arratsalde on.

19
00:01:03.940 --> 00:01:08.110
Jarraitzen dugu hemendik Estibaliz
Linares, Deustuko Unibertsitateko

20
00:01:08.110 --> 00:01:11.920
Giza Eskubideen Programan doktorea
eta erronka sozialetan aditua.

21
00:01:12.440 --> 00:01:14.390
Kaixo. Kaixo. Arrasti on.

22
00:01:15.160 --> 00:01:19.030
Eta azkenik Telmo Lazkano
aholkularia, dibulgatzailea eta

23
00:01:19.090 --> 00:01:22.570
ikertzaile hezkuntza eta osasun
digitalean. Arratsalde on, arratsalde

24
00:01:22.570 --> 00:01:27.310
on. Bueno, ba zuek lauekin jada
hasiko gara pixka bat gainean,

25
00:01:27.310 --> 00:01:31.030
pixkanaka sartzen, gaurko gainean.
Gaiarekin hasteko esaten da

26
00:01:31.030 --> 00:01:36.010
digitalizazioa gure harremanak aldatu
dituela. Baina nola aldatu ditu

27
00:01:36.130 --> 00:01:40.570
harreman hauek, ez? Eta batez ere non
dago ba bueno sare sozialak eta

28
00:01:40.570 --> 00:01:44.350
pantailak erabiltzearen erabilera
arrunta? Eta non dago jada

29
00:01:44.560 --> 00:01:47.050
menpekotasun bat? Non nabaritzen
hasten gara.

30
00:01:47.960 --> 00:01:49.370
Ez dakit nork hasi nahi duen horrela.

31
00:01:52.460 --> 00:01:53.540
Benga ba Bateman.

32
00:01:55.400 --> 00:01:56.480
Animatuko naiz.

33
00:01:58.040 --> 00:02:01.490
Ostras, galdetu egin duzunean,
askotan pentsatu izan dut zenbatetan

34
00:02:01.490 --> 00:02:05.030
ipini egin dut ni hori nire
artikuluetan edo hazi egin nahi zen

35
00:02:05.400 --> 00:02:09.150
edozein, ezta? Bai, artikulu edo edo
ikerketa,

36
00:02:09.820 --> 00:02:13.450
zenbat metatu egin den edo zenbat
metatu egin diren teknologiak gure

37
00:02:13.450 --> 00:02:16.840
erabileran, gure pentsatzeko eran eta
gure harremanetan.

38
00:02:17.500 --> 00:02:18.190
Eta

39
00:02:18.540 --> 00:02:22.680
ikusi al dezakegu edonon? Lehenengo
gure lanean geunden komentatzen osea,

40
00:02:22.680 --> 00:02:26.100
orain bakarrik begiratu egin ahal
dezakegu jendea,

41
00:02:26.760 --> 00:02:30.990
zer dagoen haien eskuetan, zer
ikusten ari diren, zer dagoen. Orduan

42
00:02:30.990 --> 00:02:32.730
jada ezin dugu pentsatu gizartea

43
00:02:33.320 --> 00:02:37.580
teknologia barik, hori lehenengo
gauza edozein causa esta, ikertu eta

44
00:02:37.640 --> 00:02:40.520
egiten dugularik, pentsatu egin behar
dugu, ez da jendea

45
00:02:40.960 --> 00:02:43.180
gizartea teknologiarekin, orduan,

46
00:02:43.560 --> 00:02:50.070
es que sustraik aldatu egin digu.
Aldatu egin digu orain dela asko, ez,

47
00:02:50.700 --> 00:02:55.110
azkenengo hamarkadetan, ez, orain
dela. Eta niri askotan esaten dut eta

48
00:02:55.110 --> 00:02:58.920
ni bereziki nerabeekin lan egiten
dudala, nire egonaldia idéntico

49
00:02:58.920 --> 00:02:59.520
garaia dela.

50
00:03:00.240 --> 00:03:02.940
Haientzako da del pleistoceno por lo
menos esta,

51
00:03:03.380 --> 00:03:09.690
baina ostras, daramagu, daramagu
denbora eta horrek ekarri duen

52
00:03:09.710 --> 00:03:15.530
erronka social, etiko eta moral oso
desberdinak ekarri egin digu eta

53
00:03:15.530 --> 00:03:18.260
orain ikusi behar dugu nola
gestionatzen eta nola kudeatzen

54
00:03:18.260 --> 00:03:21.530
ditugun gure harremanak eta gure
harremanak, super pertsonalak.

55
00:03:21.640 --> 00:03:26.260
Adibidez, ama edo aita bezela nola
harremantzen gara, adibidez, gure

56
00:03:26.260 --> 00:03:28.570
umeekin, zer egiten dugu haien
aurrean,

57
00:03:28.960 --> 00:03:33.430
zer esaten diegu, nola erabiltzen ari
garen eta nola proiektatzen garen

58
00:03:33.670 --> 00:03:37.330
mundu digitalean eta aldi berean gu
aita edo ama bezala.

59
00:03:40.000 --> 00:03:42.220
Eztakizue ERC zerbait gehitu nahi
duzun, hemendi.

60
00:03:43.570 --> 00:03:47.530
Ni erabat ados nago, nik uste dut
sare sozialek aldatu dutela egoera,

61
00:03:48.040 --> 00:03:49.660
hankaz gora jarri dutela gure bizitza

62
00:03:50.200 --> 00:03:54.250
eta beharbada ez digu denbora eman
konturatzeko zenbateraino aldatu

63
00:03:54.250 --> 00:03:55.780
diguten. Egia da izan dela

64
00:03:56.080 --> 00:03:59.860
pixkanaka-pixkanaka hemen aldaketa
eman den aldaketa bat eta gaitz

65
00:03:59.860 --> 00:04:01.870
batzuk eta kontu batzuk aspaldikoak
dira,

66
00:04:02.340 --> 00:04:06.090
baina egia da igual ez dugula
denborarik eduki hausnartzeko gure

67
00:04:06.090 --> 00:04:10.290
erabileraren inguruan. Eta orain
konturatzen ari gara ze gizartean

68
00:04:10.290 --> 00:04:14.010
gauden eta honek zer ondorio ekarriko
dituzten, ez bakarrik guretzat, baina

69
00:04:14.010 --> 00:04:17.100
baita ere ba hurrengo
belaunaldientzat. Eta nik uste dut

70
00:04:17.279 --> 00:04:19.920
puntu horretan gaudela ez
hausnartzeko ikusteko. Hankaz gora

71
00:04:19.920 --> 00:04:23.430
jarri dituzte gure bizitza guztiak,
onerako eta txarrerako, eta orain

72
00:04:23.430 --> 00:04:26.580
pixka bat jokatzen ari gara. Zer
aldatu dezakegu edo nola egin

73
00:04:26.580 --> 00:04:30.270
dezakegu? Ba onura horiek
maximizatzeko eta aldi berean

74
00:04:30.330 --> 00:04:32.340
existitzen diren kalte horiek
minimizatzeko?

75
00:04:32.700 --> 00:04:32.950
Sí,

76
00:04:33.700 --> 00:04:37.810
bueno, nik uste dut horretan gehiago
sakonduko dugula geroxeago. Baina era

77
00:04:37.810 --> 00:04:41.980
berean, nik galdetu nahiko nizueke
noiz hasi behar dugun pixka bat geure

78
00:04:41.980 --> 00:04:45.850
burua zalantzan jartzen, edota pixka
bat hitz hitzegiten noiz hitz egiten

79
00:04:45.850 --> 00:04:50.230
dugun benetako pantaila
menpekotasunaz eta ezohiko erabilera

80
00:04:50.230 --> 00:04:54.040
batetaz. Hau da, nik uste dut
telefonoek orokorrean, astelehenetan

81
00:04:54.040 --> 00:04:57.640
uste dut egiten digutela informe va
de tiempo de uso. Noiz hasi behar

82
00:04:57.640 --> 00:05:00.340
dugu benetan larritzen tiempo de uso
horretaz?

83
00:05:02.500 --> 00:05:05.350
Bueno, hor irizpide desberdinak
daude. Hori pixka bat.

84
00:05:06.340 --> 00:05:09.790
Orain diagnostikoa egiteko. Hola
orokorkeria batean

85
00:05:10.680 --> 00:05:15.480
erorita, esango nuke hiru oinarri
daudela kakotxen artean. Bat izango

86
00:05:15.480 --> 00:05:16.140
litzateke

87
00:05:17.580 --> 00:05:21.180
presentzia ote duen presentziari
behar ez duen tokietan. Adibidez, ba

88
00:05:21.180 --> 00:05:25.020
gidatzen dudanean, lanean nabilenean,
ikasten ari naizenean, lotara joan

89
00:05:25.020 --> 00:05:27.930
aurretik egin behar dudan azkenengo
gauza da, bai edo bai. Alegia, lo

90
00:05:27.930 --> 00:05:31.380
egiteko denbora kentzen dit edo egun
on esaten dio lehenago mugikorrari,

91
00:05:31.380 --> 00:05:32.220
nire bikoteari baino,

92
00:05:32.840 --> 00:05:33.800
ez esnatzen naizenean.

93
00:05:34.360 --> 00:05:38.860
Eta halako interferentziak gure
eguneroko jardunean. Bestetik, baita

94
00:05:38.860 --> 00:05:39.040
ere

95
00:05:39.640 --> 00:05:42.370
galdera da nork kontrolatzen duen.
Alegia,

96
00:05:43.140 --> 00:05:46.230
helburu batekin erabiltzen dut edo
nahi gabe hartzeko joera dut,

97
00:05:46.500 --> 00:05:47.730
eta eskura dudanean

98
00:05:48.020 --> 00:05:49.790
eskua nahi gabe joaten zait
mugikorrera.

99
00:05:50.280 --> 00:05:51.000
Zuk pentsamendua.

100
00:05:52.360 --> 00:05:55.690
Hor nire ustez bi hausnarketa horiek
interesgarria da, eta azkena da

101
00:05:56.220 --> 00:05:59.040
konturatzea gure harremana gehiago,
nire harremana birbideratu behar

102
00:05:59.040 --> 00:05:59.370
dudala,

103
00:06:00.400 --> 00:06:01.390
saiatzea eta ez lortzea.

104
00:06:02.500 --> 00:06:05.980
Orduan, normalean hiru irizpide
horien baitan bultzatzen ditut

105
00:06:05.990 --> 00:06:07.510
hausnarketak zentzu horretan.

106
00:06:08.420 --> 00:06:09.770
Eta hortik ba

107
00:06:10.200 --> 00:06:10.890
gerokoak, ezta?

108
00:06:11.640 --> 00:06:12.000
Y,

109
00:06:13.000 --> 00:06:17.620
lehen aipatzen zenuen, Jon, noiz arte
den erabilera arrunta eta noiztik

110
00:06:18.160 --> 00:06:22.600
menpekotasuna? Eta nik pixkat,
Telmoren harira, gu psikologok,

111
00:06:22.810 --> 00:06:25.660
ikusten dugu askotan nolabait
menpekotasun hori denik,

112
00:06:26.120 --> 00:06:29.930
ba gure bizitza pixka bat pantailen
eraginpean dagoenean.

113
00:06:31.340 --> 00:06:35.420
Gure bizitzako gauza arruntak uzten
ditugunean alde batera, bai

114
00:06:35.660 --> 00:06:40.460
aktibitateak, lana, jendearekin
geratzea eta abar, gure bizitzako

115
00:06:40.460 --> 00:06:43.850
gauza arruntak alde batera uzten
ditugunean, eta mugikorrekin edo

116
00:06:43.850 --> 00:06:47.390
pantailekin gaudenean momentu oro,
hori izango litzateke jada pixka bat,

117
00:06:47.690 --> 00:06:51.740
ba ba Telmok esan duen bezala,
azkenean kontrolatuta dagoenean gure

118
00:06:51.770 --> 00:06:54.410
gure bizitza pantailen, pantaila
harengandik.

119
00:06:56.360 --> 00:07:00.020
Gainera, nik uste det horrekin baita
ere pixka bat eragin psikologikoa ari

120
00:07:00.020 --> 00:07:03.920
baita ere tiraka. Eta hori guztia nik
uste dut askotan eta inoiz baino

121
00:07:03.920 --> 00:07:06.860
gehiago hitz egiten dugula, ez?
Adibidez, ba antsietatearen inguruan,

122
00:07:07.160 --> 00:07:10.820
depresioaren inguruan, lo falta baita
ere. Gauza hauek guztiak,

123
00:07:11.670 --> 00:07:16.620
benetan, zein? Zein eragin dute sare
sozialek? Gure gure onuran, gure gure

124
00:07:16.620 --> 00:07:21.600
ongizatean eta eta eta gure
harremanetan, zentzu horretan, zer

125
00:07:21.600 --> 00:07:22.140
esango zenuke?

126
00:07:22.980 --> 00:07:28.740
Bueno, nik uste dut alderdi positiboa
ere badutela, ez? Osea, betiere modu

127
00:07:28.740 --> 00:07:33.240
neurri egoki batean erabilita. Badute
alde positiboa, ez luke? Ikusten

128
00:07:33.240 --> 00:07:36.780
ditugu askotan ba jendea, ba benetan
bizitzan bakarrik dagoena, eta

129
00:07:37.590 --> 00:07:40.890
mugikorrak eta sare sozialak aukera
ematen diete nolabait ba jendearekin

130
00:07:40.890 --> 00:07:44.880
harremantzeko, ez bakarrik bizi
direnak, ez daukatenak sare sozialik.

131
00:07:45.000 --> 00:07:48.360
Eta bueno, pues harremantzeko
momentuan ere hori lagungarria izaten

132
00:07:48.360 --> 00:07:52.800
al da? Gero ikaskuntza aldetikan ere
bai badaude, badago eduki oso

133
00:07:52.800 --> 00:07:54.060
positiboak eta abar.

134
00:07:54.300 --> 00:07:59.070
Badu bere onura, betiere modu egokian
eta modu osasuntsu batean erabilita.

135
00:07:59.280 --> 00:08:00.390
Gero badugu alde txar asko.

136
00:08:00.960 --> 00:08:01.770
Baita ere, ez?

137
00:08:02.260 --> 00:08:02.560
Sí,

138
00:08:03.630 --> 00:08:07.040
bai, ez dakit zer, badakit, erabat
ados erabilera programatikoarekin

139
00:08:07.040 --> 00:08:10.190
laburbiltzeko, hori da ondorio
txarrak sortzen diren erabileragatik.

140
00:08:10.430 --> 00:08:14.750
Eta gero komentatu duzunaren ildora,
beharbada askotan lotzen dugu eta

141
00:08:14.750 --> 00:08:18.410
erortzen gara kausalitate batean.
Kausalitate hori ez dagoenean, kasu

142
00:08:18.410 --> 00:08:21.980
batzuetan antsietate hori eta
depresio horiek sortuko dira ba bueno

143
00:08:22.040 --> 00:08:25.190
ikusten diren edo erabiltzen diren
edukiengatik edo edo erabiltzeko

144
00:08:25.190 --> 00:08:25.670
eragatik.

145
00:08:25.940 --> 00:08:29.450
Baina beste batzuetan baita ere
erabilera problematikoa baino lehen

146
00:08:29.510 --> 00:08:32.630
bazegoen beste arazo edo bazeuden
beste arazo batzuk, adibidez,

147
00:08:32.630 --> 00:08:33.260
bakardadea.

148
00:08:33.640 --> 00:08:36.300
Ez da bakarrik sare sozialek
bakardadea sortzen dutela, baizik eta

149
00:08:36.309 --> 00:08:40.600
batzuetan bakarrik sentitzen gara eta
sare sozialek ez dute konpontzen hori

150
00:08:40.840 --> 00:08:43.390
eta gainera eramaten gaituzten
erabilera problemático batera,

151
00:08:43.700 --> 00:08:47.270
baina ez dagoena beti erabat argi eta
kasu guztietan eta kasu ezberdinak

152
00:08:47.270 --> 00:08:50.420
egongo dira, hori kausalitatea, ze
noranzkoa duen, orduan,

153
00:08:50.760 --> 00:08:55.560
gaitz horiek eta nerabeen eta
gizartearen osasun mentala badakigu

154
00:08:55.860 --> 00:08:59.910
ze egoeran dagoen. Eta egia da sare
sozialek ere hor daudela eta askotan

155
00:08:59.940 --> 00:09:03.720
ba ba bueno elkarrekintza bat
dagoela, baina ez dugu edo ez dago

156
00:09:03.720 --> 00:09:05.460
erabat argi zein norabidean.

157
00:09:06.820 --> 00:09:08.590
Bai, niretzako ukatu egin duzuna

158
00:09:08.920 --> 00:09:13.270
oso garrantzitsua da. Kaletik eta
azkenengo telesailetan ikusten ari

159
00:09:13.270 --> 00:09:16.990
garena da badirudi sare sozialek
ekarri egin dudala zerbait berria.

160
00:09:17.290 --> 00:09:21.670
Adibidez, misoginia digitalari buruz
asko hitz egiten ari da Han osfera

161
00:09:21.670 --> 00:09:25.090
hari buruz, mugimendu itzelak. Zer
gertatzen ari da baita ere

162
00:09:25.090 --> 00:09:30.070
bakardadearekin eta askok ipini egin
dugu fokua, adibidez, mutil gazteetan

163
00:09:30.070 --> 00:09:35.380
eta bakarrik daude eszenak eta
badirudi daukatela zerbait. Baina da

164
00:09:35.580 --> 00:09:39.450
zerbait hor atzean. Eta ez dela mundu
digitala soilik da. Zer dago

165
00:09:40.000 --> 00:09:44.560
pertsona horren atzean? Zer gertatzen
den. Eta lehenengo da lehen geneuzkan

166
00:09:44.560 --> 00:09:45.220
arazoak

167
00:09:45.460 --> 00:09:49.000
paz jarraitzen dituzte, baina mundu
digitala zer gertatzen da mundu

168
00:09:49.000 --> 00:09:52.270
digitalean dauzka hiru aspertu eta
Telmok komentatu egin ditudan haren

169
00:09:52.270 --> 00:09:55.750
harira baita ere, baita ere harek
hartuko nituzke dala oso azkarra dela

170
00:09:56.050 --> 00:10:00.400
eta horrek ekartzen duena da zu ezin
duzula gelditu eta zer egin duzula

171
00:10:00.400 --> 00:10:03.670
pentsatu eta beste estimulu, beste
estímulo, beste estímulo. Orain

172
00:10:03.670 --> 00:10:07.150
ipiniko dugu ume txikietan. Ume
txikietan hainbeste estímulo

173
00:10:07.150 --> 00:10:08.410
jasotzeak da

174
00:10:08.680 --> 00:10:12.430
azkar eta sartu nuen eta horrek
ekartzen duena da antsietatea eta

175
00:10:12.430 --> 00:10:16.360
estresa, estresa. Eta ez badugu hori
gestionatzen, badago aldi berean,

176
00:10:16.810 --> 00:10:20.980
badaude ume oso desberdinak, baina
jakin behar dugu nolakoak diren gure

177
00:10:20.980 --> 00:10:26.020
umeak ume konkretu hori zer behar
duen. Azkartasuna

178
00:10:26.740 --> 00:10:28.240
momentuan gertatzen dela,

179
00:10:28.580 --> 00:10:33.860
dela denak interkonektatuta gaudela
eta oso azkar jasotzen ditugula

180
00:10:33.860 --> 00:10:36.950
momentuan dagoen informazioa. Eta
horrek ekartzen dituena da baita ere

181
00:10:36.950 --> 00:10:38.810
jantzita. Nik behar dut

182
00:10:39.100 --> 00:10:44.200
momentuan egotea eta hor egoteak eta
hor bai menpekotasunaren arenerekin.

183
00:10:44.200 --> 00:10:48.130
Eta hori ikusten dugu baita ere
adibidez bideo, ezta? Zer motatako

184
00:10:48.130 --> 00:10:52.480
estimuluak ematen dizkieten umeei hor
bertan egoteko. Orduan,

185
00:10:53.000 --> 00:10:57.410
bazegoen, bazeuden lehen arazoak,
baina mundu digitalak eta oso ondo

186
00:10:57.410 --> 00:10:59.930
pentsatuta está muy sistema
kapitalistatik

187
00:11:00.100 --> 00:11:03.940
eta hala ekartzen ditu beste estimulu
batzuk horretan egoteko eta

188
00:11:03.940 --> 00:11:08.890
menpekotasun hori areagotzeko. Eta
txiki-txikitatik horretan baldin

189
00:11:08.890 --> 00:11:09.760
badaude sartuta,

190
00:11:10.200 --> 00:11:14.010
ba zaila da gestionatzea non dagoen
muga menpekotasuna.

191
00:11:14.540 --> 00:11:14.930
Hala,

192
00:11:15.720 --> 00:11:16.710
erabilera arrunta.

193
00:11:17.660 --> 00:11:20.270
Uste dut, horregatik ondo aipatu duen
horretatik.

194
00:11:21.770 --> 00:11:25.340
Baina ñabardura bat sartuko nioke
sare sozial terminoari, ez? Ze hor

195
00:11:25.340 --> 00:11:29.240
eta aterki oso handi bat eta produktu
pila bat sartzen dira barruan eta

196
00:11:29.240 --> 00:11:31.820
batzuetan hitz egiten du teknologia
neutroa izango balitz bezala.

197
00:11:32.360 --> 00:11:33.500
Teknologia ez da inoiz neutroa.

198
00:11:34.040 --> 00:11:36.980
Beti erantzuten dio diseinu,
finantziazio eta instituzional zehatz

199
00:11:36.980 --> 00:11:37.190
bati,

200
00:11:37.680 --> 00:11:37.930
ez

201
00:11:39.020 --> 00:11:40.610
pertsona atzean dagoen pertsona
enpresarena.

202
00:11:41.520 --> 00:11:44.100
Beraz, ondo desberdindu beharko
genuke teknologia etiko bat, gure

203
00:11:44.100 --> 00:11:47.340
zerbitzura dagoena eta bere
zerbitzura nahi gaituen teknologia,

204
00:11:47.340 --> 00:11:47.520
ezta?

205
00:11:47.860 --> 00:11:51.670
Beraz, ez da berdina Tik Tok edo Meta
eta Meta edo Mastodon

206
00:11:52.190 --> 00:11:57.190
da. Hortaz, hori oinarri hartuta nik
uste dut ondo ulertuko dugula beraien

207
00:11:57.190 --> 00:12:00.700
negozio modeloa zein den. Eta asko
laburbilduta, arretaren ekonomia

208
00:12:01.140 --> 00:12:02.220
laburbil dezakegu

209
00:12:02.820 --> 00:12:05.850
ondorengoan. Eta zenbat eta denbora
gehiago eduki pertsona bat bere

210
00:12:05.850 --> 00:12:09.030
produktuan are eta informazio gehiago
eskuratzen dute, ondorioz eragin

211
00:12:09.030 --> 00:12:11.910
ahalmen handiagoa dute eta hori da
hain zuzen gero zaldua izango dena.

212
00:12:13.300 --> 00:12:15.670
Orduan ez da harritzekoa izan da
niretzat behintzat

213
00:12:16.100 --> 00:12:18.200
Bahametan informe Interneten agertzea

214
00:12:19.380 --> 00:12:22.560
nerabe batek bere selfiak kentzen
nituenean bere perfiletik algoritmoek

215
00:12:22.560 --> 00:12:24.450
detektatzea pertsona perfil horrek

216
00:12:24.820 --> 00:12:28.530
la autoestima pausoa duela eta
momentu hori aprobetxatzea makillajea

217
00:12:28.530 --> 00:12:29.350
azaltzeko adibidez,

218
00:12:30.400 --> 00:12:34.030
hor ikusi dezakegun zer eragin zuzena
duen autoestimuan, baina helburua da

219
00:12:34.120 --> 00:12:36.670
komertziala erabat, berak esan duen
bezala, capitalista.

220
00:12:37.340 --> 00:12:39.890
Hortaz, bere informa Interneten Metak
adibidez onartzen du

221
00:12:40.800 --> 00:12:43.680
eta nik uste dut beraiek baino datu
basea hobeagorik inork ez duela.

222
00:12:44.340 --> 00:12:48.960
Nola eragiten dien. Ehuneko 23 auto
irudi okerrago bat Instagramen

223
00:12:48.960 --> 00:12:49.380
egoteak.

224
00:12:50.120 --> 00:12:52.460
Baita ere Inazio segizioarekin zer
lotura duen

225
00:12:52.940 --> 00:12:55.100
eta bestelako harremanak ez da
hortaz,

226
00:12:55.660 --> 00:12:58.600
taldekideek ondo adierazi duten
bezala, txanponaren bi aurpegiak ere

227
00:12:58.630 --> 00:13:01.630
begiratu behar ditu. Lehendik dagoen
arazo bat areagotzen du, baina ez

228
00:13:01.630 --> 00:13:03.250
dago nire sortzeko gaitasuna.

229
00:13:04.590 --> 00:13:04.850
Bai,

230
00:13:05.220 --> 00:13:10.650
ba aipatu duzun guztiarekin lotuta,
nik uste dut baita ez. Esan du sare

231
00:13:10.650 --> 00:13:14.610
sozialek gure konparazio haren
kultura edo hedatu dutela, sakondu

232
00:13:14.610 --> 00:13:18.510
dutela, denbora guztian gaude,
estimulu pila bat jasotzen ditugu eta

233
00:13:18.570 --> 00:13:22.830
nik uste dut ia-ia ezinezkoa dela
nolabait ez. Ez erortzea konparazio

234
00:13:22.830 --> 00:13:28.350
horretan. Nik uste dut oso oso oso
zaila dela horretaz aldentzea eta eta

235
00:13:28.440 --> 00:13:30.570
norberari ez afecta atea nolabait ez.

236
00:13:31.850 --> 00:13:36.500
Nola uste duzue benetan eragiten
digula guzti honek? Adibidez, gure

237
00:13:36.560 --> 00:13:38.660
auto irudian nola egin dezakegu?

238
00:13:39.340 --> 00:13:40.480
Ez konparatzeko hainbeste?

239
00:13:41.780 --> 00:13:46.400
Bush berdina dauka. Izugarria.
Azkenean pertsona batek bere auto

240
00:13:46.400 --> 00:13:51.380
irudia egiten du askotan ereduen
baitan eta eredu horiek, sare

241
00:13:51.380 --> 00:13:52.640
sozialetako eredu horiek,

242
00:13:54.020 --> 00:13:58.820
listoia oso altu jartzen dute. Beti
dira pertsona oso ospetsuak,

243
00:13:58.940 --> 00:14:03.830
dirudunak fisikoki, filtro ekin eta
abar oso makillatuta eta oso

244
00:14:03.830 --> 00:14:06.920
makillatuta eta dutenak eta horiek
batez ere nerabeengan euren

245
00:14:06.920 --> 00:14:11.420
identitatea eta euren pertsona
sortzen ari diren horretan,

246
00:14:12.840 --> 00:14:14.400
eragin handia dauka eta ez dira inoiz

247
00:14:15.240 --> 00:14:18.870
maila horretara iristen, ez, beti
daukate pixkat autokontzeptua

248
00:14:18.900 --> 00:14:21.720
baxuagoa bezala esaten dena. Ezin
dira iritsi

249
00:14:22.450 --> 00:14:28.720
hain ospetsuak izatera, hain politak
izatera, hain. Hain hain inportanteak

250
00:14:28.720 --> 00:14:34.180
izatera eta beste, baizik eta
norberak norberaren infiltre horrekin

251
00:14:34.180 --> 00:14:38.050
sortzen duen arazoa. Sekula ez duzu
lortuko filtro, lortuko duzun irudia?

252
00:14:38.860 --> 00:14:39.250
Baita ere,

253
00:14:39.600 --> 00:14:42.750
baina horretarako nik uste dut
helburua dela hori azaltzea, filtro

254
00:14:43.020 --> 00:14:46.620
muga bat jartzea edo adieraztea
filtroak hor daudela edo filtroak

255
00:14:46.620 --> 00:14:49.890
deuseztatzea, auskalo, baita ere,
Telmok azaldu duen bezala, horrek

256
00:14:49.890 --> 00:14:52.950
baita ere interes batzuk dauzka,
bueno promozionatzen duelako ideal

257
00:14:52.950 --> 00:14:57.810
batzuk ta klaro azkenean oso zaila da
horretara heltzea. Ez dute lortuko

258
00:14:58.140 --> 00:15:02.250
filtroak indartzen duten irudi físico
izugarri hori. Klaro, lehen ez

259
00:15:02.250 --> 00:15:05.640
geneukan hori imajinatu edukiko
bagenu ispilu bat non guk aukeratzen

260
00:15:05.640 --> 00:15:06.690
dugu nola izango garen.

261
00:15:07.740 --> 00:15:09.570
Filtro batzuk aukera hori ematen
dute, orduan,

262
00:15:10.260 --> 00:15:14.010
horrek eskatzen du lan asko gure
aldetik gizarte aldetik esateko zu

263
00:15:14.010 --> 00:15:17.450
zarena zara eta filtroak Quini
triskia zara nonbaitera, baina filtro

264
00:15:17.450 --> 00:15:18.480
horiek ez dira errealak.

265
00:15:20.700 --> 00:15:25.920
Beno, baita ere lehenik geneuzkan
está perfilak eta irudiak eta nahi

266
00:15:25.920 --> 00:15:28.380
genuen horretara heltzea modu batean
edo bestean bai,

267
00:15:28.660 --> 00:15:31.540
baina klaro orain dela lehen esaten
nuen moduan ez dudala

268
00:15:32.080 --> 00:15:36.520
zenbat estímulo dekozun eta zein
azkar. Eta zein da bakarrik hartza

269
00:15:36.520 --> 00:15:40.390
sakelako telefonoa eta hor daukazu
ezta zein den erreferentea, zein den

270
00:15:40.690 --> 00:15:43.510
irudia ez da eta hor badaude

271
00:15:43.940 --> 00:15:47.690
bai autore batzuk adibidez Remedios
Zafra honi buruz asko lan egin duena

272
00:15:47.690 --> 00:15:50.420
eta da irudiaren zaurgarritasuna eta
nolabait

273
00:15:50.880 --> 00:15:56.190
sare sozialak bere istorioak baita
ere badaude horretara bideratuta, ez?

274
00:15:56.620 --> 00:16:00.040
Suposatzen zen zentzu gure artean
sareak ekartzeko, baina da batez ere

275
00:16:00.280 --> 00:16:04.150
jakiteko zer egiten nauen besteak,
zergatik zer eta gizarteak behar du

276
00:16:04.150 --> 00:16:05.620
eta gu behar dugu

277
00:16:05.940 --> 00:16:10.410
besteon ezta. Balidazio hori eta
balidazio hori bilatzen dugu eta da

278
00:16:10.410 --> 00:16:12.270
laica. Horrek nahasi egin ziren ezta.

279
00:16:12.620 --> 00:16:15.960
Azukreak oso argazki bat eta ematen
diozula hik zer bilatzen ari da zu

280
00:16:15.970 --> 00:16:21.030
balidazio eta da instrumentua, da
tresna bat orain gainera neurtzen

281
00:16:21.030 --> 00:16:22.680
duena badakizu zenbat

282
00:16:23.300 --> 00:16:28.550
balira eta eta hor daukazu zenbat
balira dizuten argazki hori edo zer

283
00:16:28.560 --> 00:16:33.260
Idoia edo zu zeu azkenean se nos da,
ez da bakarrik argazkia da zer zaren

284
00:16:33.290 --> 00:16:36.860
eta zer egiten ari zaren. Adibidez,
orain lehenengo geunden komentatzen

285
00:16:37.160 --> 00:16:38.450
fokuarekin lotuta.

286
00:16:39.420 --> 00:16:44.010
Fokua ekartzen du bidaiatzea. Ni
bidaiatu egin behar dut orain gure ez

287
00:16:44.010 --> 00:16:47.280
dogu ipiniko bakarrik ez da
nerabezaroan gu geu behar dugu

288
00:16:47.280 --> 00:16:49.440
bidaiatzea eta ahalik eta urrunen

289
00:16:49.720 --> 00:16:54.720
zergaitik ipini ipini edo egin dute
gure beharra. Joatea ahora y Malasia

290
00:16:55.200 --> 00:17:01.110
da como lo más edo nola izaten da ama
edo aita edo zer egin edo ze jaten

291
00:17:01.110 --> 00:17:04.020
dugun. Orduan pentsatu zer egiten ari
garen.

292
00:17:05.030 --> 00:17:08.270
Janariari argazkiak egiten ditu. Hori

293
00:17:08.940 --> 00:17:13.290
nengoen lanaldietan egiten zan, igual
egiten genuen igual ez dakit amamari

294
00:17:13.290 --> 00:17:18.450
bidaltzeko gehienez, baina denak
jakiteko zer jaten dugun. Hor dago

295
00:17:18.569 --> 00:17:22.500
irudiaren zaurgarritasuna ikusi behar
dudalako zer egiten dugun, nola

296
00:17:22.500 --> 00:17:23.160
egiten dugun

297
00:17:23.540 --> 00:17:27.680
eta zein modutan behar dugulako. Bai,
berotasun hori.

298
00:17:29.290 --> 00:17:30.370
Erabat ados ez? Nik uste dut,

299
00:17:31.160 --> 00:17:33.350
batez ere nerabezaroan, baina ez
bakarrik

300
00:17:33.860 --> 00:17:35.960
bere balorea, autoestimua eta
identitatea eraikitzen ari den

301
00:17:35.960 --> 00:17:36.680
momentu batean.

302
00:17:37.260 --> 00:17:41.340
Sartzen dira askotan produktu batean
non egiten diren konparaketa pila bat

303
00:17:41.580 --> 00:17:42.360
desitxuratuak.

304
00:17:43.060 --> 00:17:44.890
Eta gainera baieztapen konstante bat.

305
00:17:45.220 --> 00:17:45.430
Pic.

306
00:17:45.780 --> 00:17:46.770
Eta horri gehitu

307
00:17:47.280 --> 00:17:49.740
kakotxen artean kontaminatua dagoen
algoritmo baten baitan.

308
00:17:50.440 --> 00:17:53.860
Dio tal, ze oraintxe, oraintxe, joan
dela urtebete atera zen

309
00:17:54.440 --> 00:17:55.430
Estatu Batuetan auzi bat

310
00:17:56.060 --> 00:17:59.480
eta 15 estatu federalek auzipetu
zuten Tik Tok. Eta horien artean,

311
00:17:59.480 --> 00:18:02.690
dokumentazio horien artean ikusten
zen algoritmo horrek zer lehenesten

312
00:18:02.690 --> 00:18:06.140
zituen eta zeren arabera eta justu
gai asko atera ziren, baina hemen

313
00:18:06.140 --> 00:18:07.940
lotuta dagoen bat, esaten zen

314
00:18:08.600 --> 00:18:12.560
edertasun prototipo zehatz bat
lehenesten zela. Klaro, horrek egiten

315
00:18:12.560 --> 00:18:17.480
duena da konparatzen zarela betizu
baino politagoa den baten bat eginez

316
00:18:17.810 --> 00:18:19.460
hor kalean dagoen aniztasun horretan,
ezta?

317
00:18:19.760 --> 00:18:20.090
Entonces,

318
00:18:20.960 --> 00:18:24.170
nik uste dut konparaketa horiek
saihestezina direla, ez badira

319
00:18:24.170 --> 00:18:25.820
erregulatzen legez

320
00:18:26.500 --> 00:18:30.070
sare sozial hauek, ze auto
autoerregulatu. Eta hori gertatu zen

321
00:18:30.070 --> 00:18:30.640
orain dela

322
00:18:31.000 --> 00:18:31.570
hiru urte

323
00:18:31.980 --> 00:18:32.760
Instagramen.

324
00:18:33.160 --> 00:18:36.160
Ez dakit non nituen aldaketa bat,
bolondres que baizik eta presioa

325
00:18:36.490 --> 00:18:40.090
askoren ondoren, LAI kopurua
ezkutatzeko ez daukazu zertan jarri

326
00:18:40.090 --> 00:18:43.960
behar, 127k eman dute, baizik eta
Aitorrek eta beste hainbatek, baina

327
00:18:43.960 --> 00:18:46.630
TIKTOKEK justu momentu horretan egin
zuen kontrako eta puztu egin zuen

328
00:18:46.900 --> 00:18:48.490
kopurua zenbaki zehatz batean.

329
00:18:49.400 --> 00:18:53.150
Eta beste faktore batzuen ondorioz
nerabe asko jun zian Tiktokera.

330
00:18:53.720 --> 00:18:53.930
Sí.

331
00:18:55.240 --> 00:18:59.950
Bale, bale, bale. Nik uste dut hemen
temazo polita atera dugula bat-batean

332
00:18:59.980 --> 00:19:05.320
osea ke, baina aurrera jarraitu behar
dugu eta nik galdetu nahi dizut baita

333
00:19:05.320 --> 00:19:07.900
ere pixka bat sare sozialetan
azkenaldian baita ikusten ari garen

334
00:19:08.860 --> 00:19:14.740
gorroto-mezuak, horren zabalkundea
eta eta pixka bat discurso toxikoak

335
00:19:14.740 --> 00:19:19.930
eta horrela baita ere areagotzen
direla. Eta ze ze eragin duen guzti

336
00:19:19.930 --> 00:19:21.700
honek guregan eta baita ere
gazteengan?

337
00:19:22.920 --> 00:19:28.680
Bueno ba eragin handia nik uste dut
zeren aurrez aurre esateko ausartzen

338
00:19:28.680 --> 00:19:32.550
ez garen gauzak errazago egiten zaigu
idaztea eta mezu gorroto mezuak

339
00:19:32.550 --> 00:19:37.500
bidaltzea edo diskurtso toxikoak
izatea. Nik uste dut jendea ba igual

340
00:19:38.060 --> 00:19:42.380
pertsonalki edo aurrez aurre ez dela
hain ausarta izaten eta pantaila

341
00:19:42.380 --> 00:19:45.950
baten atzetik edo ausardia handiagoa
dugu edozer gauza bidaltzeko. Hortik

342
00:19:46.370 --> 00:19:49.970
ere ciber bullying eta horrelako
istorioak ere asko ikusten dira.

343
00:19:50.180 --> 00:19:54.920
Osea, mehatxuak, bullying-ak eta
abar. Nik uste dut areagotu direla

344
00:19:54.920 --> 00:19:58.670
pila bat errazagoa da pantaila batean
gorde egiten, nahiz eta boteretsuago

345
00:19:59.030 --> 00:20:01.070
bihurtzen naiz edozer gauza esateko.

346
00:20:02.880 --> 00:20:03.570
Ba

347
00:20:04.180 --> 00:20:08.290
lehenengoz niretzako beti honi buruz
lan egiten dudanean, bai familiekin,

348
00:20:08.290 --> 00:20:09.550
nerabeekin eta txikiekin.

349
00:20:10.040 --> 00:20:13.010
Lehenengo gauza da gorroto
diskurtsoari ipintzea izena.

350
00:20:13.400 --> 00:20:16.100
Hau da, ez gaude hitzegiten
gorrotoari buruz gaude hitzegiten,

351
00:20:16.100 --> 00:20:22.220
edo misoginia edo machismo racismo
edo capacite ismo. Ez dauka izenak

352
00:20:22.220 --> 00:20:26.060
ditu. Hori oso garrantzitsua da,
zergatik etorri ematen dio historia

353
00:20:26.060 --> 00:20:28.730
eta eman dio zein den horren

354
00:20:29.080 --> 00:20:30.850
eh. Bai arrazoia, ezta?

355
00:20:31.240 --> 00:20:36.880
Hori alde batetik. Gero beste
aldetik, uste dut dala zabalgune bat,

356
00:20:36.880 --> 00:20:40.300
ez da mundu digitala eta lehen
geneuzkan arazoak

357
00:20:40.400 --> 00:20:42.020
bertan ipintzen ditugunak.

358
00:20:43.260 --> 00:20:48.390
Niri niri kostatzen zait ipintzea
modu oso negatibo batean, zeren eta

359
00:20:48.390 --> 00:20:52.530
uste dut baita ere gazteek eta
daukatena da saretuak daude zela eta

360
00:20:52.530 --> 00:20:56.790
sare oso potenteak ekarri eta egiten
dituztela mundu digitalean bakarrik

361
00:20:56.790 --> 00:21:02.100
ikusi behar ditugu, adibidez,
martxoak zortzi minutu bestelako eta

362
00:21:02.100 --> 00:21:06.450
hor gazteak ziren, gazteak ziren eta
baita ere hor daude.

363
00:21:07.060 --> 00:21:11.350
Zer gertatzen ari da? Ba egia da
ikusten ari garen azkenean inkestetan

364
00:21:11.800 --> 00:21:15.700
badirudi pues bueno algoritmoak oso
ondo funtzionatzen dituzte, dotela

365
00:21:15.700 --> 00:21:20.740
eta horretatik ekartzen duena da
polarizazio bat eta nola saretze hori

366
00:21:20.750 --> 00:21:26.020
dagoena eta eta oso positiboa dena
eta eta erre usain reivindicativo

367
00:21:26.060 --> 00:21:30.580
dena, beste aldetik ikusten ari dena
retro-alimentazioan hori gertatzen

368
00:21:30.580 --> 00:21:35.590
dela eta horrek ekartzen duena da
polarizazio eta gorroto edo machismo

369
00:21:35.650 --> 00:21:40.240
según zena, arrazismo misoginia
metatzen dela

370
00:21:40.560 --> 00:21:42.780
eta bai eragina egiten ari dela.

371
00:21:43.220 --> 00:21:48.290
Bai, ikusten ari gara foku batzuetan
eragina daukala. Bai, bai.

372
00:21:48.660 --> 00:21:51.030
Aipatzen dugu sare sozialetan.

373
00:21:51.560 --> 00:21:52.190
Zuk esan duzu

374
00:21:53.240 --> 00:21:56.780
sareak sortzen direla, saretuta
gaudela, baina era berean gertatu

375
00:21:56.780 --> 00:22:00.320
daiteke justu kontrakoa, hau da, sare
sozialek eragitea.

376
00:22:01.470 --> 00:22:03.570
Nik bakarrik sentitzea. Aldundiak
askotan aipatzen du,

377
00:22:04.860 --> 00:22:08.430
ez dela berdina bakarrik egotea edo
bakarrik sentitzea eta gaur egun

378
00:22:08.640 --> 00:22:10.200
jende asko oso bakarrik sentitzen da.

379
00:22:10.540 --> 00:22:12.760
Hau zergatik gertatzen da hain
saretuta baldin bagaude?

380
00:22:15.000 --> 00:22:16.080
Bueno nik uste dut hor fake

381
00:22:16.860 --> 00:22:20.580
aktore asko dagoela jokoan. Izan
daiteke geroz eta seme-alabak

382
00:22:20.580 --> 00:22:22.800
gutxiago ditugula. Ondorioz,
anai-arreba gutxiago.

383
00:22:23.860 --> 00:22:25.030
Etxean ere gero ez da

384
00:22:25.460 --> 00:22:28.610
partaideak gutxiago araka gutxien
artean aitona-amonekin eta harremana

385
00:22:28.730 --> 00:22:29.330
gutxitu da.

386
00:22:30.040 --> 00:22:33.430
Eta beste hainbeste faktore baino gai
honetara lotua, esango nuke,

387
00:22:34.000 --> 00:22:34.960
matematikak gaizki

388
00:22:35.560 --> 00:22:39.370
ez baitute egiten, 24 ordu ditu
egunak, zortzi bat ordu lo,

389
00:22:40.080 --> 00:22:41.040
sei bat eskolan

390
00:22:41.520 --> 00:22:43.620
eta gure ere nerabeen heren batek

391
00:22:43.940 --> 00:22:45.170
egunero bost ordu ematen ditu

392
00:22:45.460 --> 00:22:49.330
mugikorrean. Hor zerbaitek ez du ondo
encaja. Tiempo de uso ezegokia.

393
00:22:49.810 --> 00:22:55.300
Orduan, esango nuke aldundiak ondo
esaten dudan bezalaxe, bestela gauza

394
00:22:55.300 --> 00:22:57.880
berdina, bakardadea eta bakarrik
egotea, bakardadea ez baita neurtzen

395
00:22:57.940 --> 00:23:00.850
inguratuta gauden jende kopuruaren
arabera, baizik eta zenbat in gendun

396
00:23:00.850 --> 00:23:04.360
benetako harremana eta benetako
harreman hori neurri handi batean

397
00:23:04.900 --> 00:23:06.490
hornitzen da buruz buruko
harremanetan.

398
00:23:07.380 --> 00:23:11.790
Eta hori baztertzeak agian laguntzen
du baita ere bakardade sentimendua

399
00:23:11.790 --> 00:23:14.970
horretan azpimarra jarrita, faktore
gehiago daudela.

400
00:23:15.530 --> 00:23:15.740
Sí.

401
00:23:16.860 --> 00:23:21.000
Nik uste dut baita ere orain
zentratuko gara batez ere nerabeetan

402
00:23:21.000 --> 00:23:22.590
eta haur eta gaztetxoen garen.

403
00:23:24.480 --> 00:23:25.290
Nola,

404
00:23:25.620 --> 00:23:30.540
nola eragiten du guzti honek
beraiengan sare sareak konektaturik

405
00:23:30.540 --> 00:23:32.670
egotea, pantailak, honek guztiak.

406
00:23:33.690 --> 00:23:37.170
Nola eragiten du beraiengan? Eta
batez ere noiz hasi behar gara

407
00:23:37.170 --> 00:23:41.820
kezkatzen, ez, noiz, noiz esaten
dozu. Zuk. Izan dezakezu arazo bat,

408
00:23:41.820 --> 00:23:42.660
menpekotasun bat.

409
00:23:43.940 --> 00:23:49.880
Jo, ba nik uste. Asko ikusten da
nerabeen artean harremantzeko orduan

410
00:23:49.880 --> 00:23:52.940
ere eurek uste dute konektatuta
daudela, baina aski askotan bakarrik

411
00:23:52.940 --> 00:23:56.210
daude. Ikusten dituzu kanpoan
nerabeak elkarrekin gelditzen

412
00:23:56.210 --> 00:23:59.270
direnean. Guk gure garaian gelditzen
ginenean elkarrekin hizketan egoten

413
00:23:59.270 --> 00:24:02.240
ginen lagunak gelditzen ginenean eta
gaur egun nerabe geratzen dira, nire

414
00:24:02.240 --> 00:24:05.750
semeak ere bai, eta daude denak
mugikorrarekin eta azkenean daude

415
00:24:05.750 --> 00:24:09.020
bakarrik daude hamarrreko koadrila
baten eta daude daude guztiz

416
00:24:09.020 --> 00:24:12.470
bakarrik. Eta nik uste dut horrek
azkenean ba erreflexio bat da eta

417
00:24:12.470 --> 00:24:14.420
horrek ere bakardade sentimendu bat
ere

418
00:24:14.760 --> 00:24:19.440
ematen ari, ematen dizute. Eta gero,
bueno noiz kezkatzen ari gara? Lehen

419
00:24:19.440 --> 00:24:23.040
aipatu dudan bezala, euren
egunerokotasuneko betebeharrak eta

420
00:24:23.040 --> 00:24:28.230
euren hobiak eta euren afizioak eta
euren harremanak eta dena alde batera

421
00:24:28.230 --> 00:24:33.390
uzten dituztenean eta denbora guztian
mugikor hori edo pantaila hori edo

422
00:24:34.710 --> 00:24:35.730
eurek kontrolatzen du.

423
00:24:36.540 --> 00:24:40.680
Euren burua kontrolatzen duenean
horrek eta eta behar bat bihurtzen

424
00:24:40.680 --> 00:24:46.140
denean, ez dagoenean erabilera sano
edo osasuntsu bat. Nik uste dut

425
00:24:46.420 --> 00:24:50.110
eta hori sare sozialak da erabiltzen
dugun hitz bat gauza batzuk

426
00:24:50.110 --> 00:24:52.420
izendatzeko, baina Telmo cuando
aipatu du, ez dakigu oso argi

427
00:24:52.420 --> 00:24:54.670
zeintzuk diren sare sozialak,
zeintzuk bai, zeintzuk ez.

428
00:24:55.080 --> 00:24:58.740
Eta baita ere ez da bakarrik zenbat
denbora erabiltzen duzun, baizik eta

429
00:24:59.040 --> 00:25:02.340
ematen duzun denbora hori zertarako
erabiltzen duzun. Azken finean

430
00:25:02.660 --> 00:25:06.170
esan ditugun gauza oso onak badaude,
baina klaro, erabiltzen badituzue

431
00:25:06.200 --> 00:25:09.770
bost ordu bakarrik bideoak edo katuen
bideoak ikusteko. Katuen bideoak

432
00:25:09.770 --> 00:25:13.220
baldin bada ni tan mal, baina bueno
da Ciber Odio misoginia dela halako

433
00:25:13.220 --> 00:25:14.810
halako edukiak ikusteko.

434
00:25:15.160 --> 00:25:17.830
Eta klaro hor sare sozial baten
barruan zaude, baina ez zaude

435
00:25:17.830 --> 00:25:21.340
sozializatzen, nahiz eta harremanak
oregon eta harreman itxaron egon, ez

436
00:25:21.340 --> 00:25:24.970
dago harremanik. Eta gero
jarraitzaileen kopurua edo kideen

437
00:25:24.970 --> 00:25:28.030
kopurua, nik ez dakit jarraitzaile,
seguidores laiko horiek,

438
00:25:28.480 --> 00:25:32.230
horrek ez zaitu betetzen. Hori bada
zenbaki bat eta errealitatearen parte

439
00:25:32.230 --> 00:25:34.600
bat izan daiteke, hau da,
arrakastatsua izan zaitezke

440
00:25:34.960 --> 00:25:38.830
sare sozialetan eta gero bakarrik
sentitu. Azken finean hori segur aski

441
00:25:38.830 --> 00:25:40.480
influencer askok esango dute, ez,

442
00:25:40.640 --> 00:25:44.330
nik jarraitzen dut, pila bat ditut,
baina gero nere, ni oso bakarrik

443
00:25:44.330 --> 00:25:48.320
sentitzen naiz eta hori beste kontu
erabat ezberdina da. Orduan askotan

444
00:25:48.320 --> 00:25:51.920
nahasten dugu eta egia da osea
sozialista hor dagoela, baina

445
00:25:51.920 --> 00:25:55.280
batzuetan ez dugu erabiltzen
harremantzeko horri bakoitzak

446
00:25:55.280 --> 00:25:57.800
erabakitzen du era batean edo bestean
eta erabilera batzuk

447
00:25:58.140 --> 00:26:02.010
arazotxoak dira beste batzuk baino,
nahiz eta ordu kopuru berdina

448
00:26:02.070 --> 00:26:02.520
erabili.

449
00:26:04.160 --> 00:26:09.080
Ni hemen bai, gustatuko litzaidake
niri ez hitz egitea, ez Esti, 35 urte

450
00:26:09.080 --> 00:26:12.200
bezala, baizik eta zer esaten didate,
ume txikerra, zer esaten duten

451
00:26:12.200 --> 00:26:16.520
nerabeak eta zergatik esaten duten
gazteek adibidez, eh, klasean hasiko

452
00:26:16.520 --> 00:26:19.910
naiz justo hau aipatu egin zelako.
Atzo klasean bertan

453
00:26:20.260 --> 00:26:21.760
esan zidaten. Claro,

454
00:26:22.000 --> 00:26:24.640
hemengo gehiengoak joan gara
psikologora,

455
00:26:25.480 --> 00:26:29.230
nortzuk, nire gurasoak, nortzuk joan
dira psikologora? Nortzuk

456
00:26:29.230 --> 00:26:32.500
identifikatu egin dute zer gertatzen
zitzaien, nola egiten zituzten

457
00:26:32.500 --> 00:26:38.170
dinamikak, nola ikusten ziren, zein
motatako identitateak zituzten. Eta

458
00:26:38.170 --> 00:26:41.950
nik esaten nuen. Ostras. Eta ni
esaten baldin badio nire aita Mariri

459
00:26:41.950 --> 00:26:45.490
edo nire amari juteko psikologora,
esango didate neu

460
00:26:45.940 --> 00:26:46.630
zertarako?

461
00:26:47.380 --> 00:26:50.800
Orduan hemen baita ere ipini behar
duguna eta uste dut dagoela aspektu

462
00:26:50.800 --> 00:26:53.560
oso positibo bat dela, identifikazio
gehiago gertatzen dela.

463
00:26:54.040 --> 00:26:58.150
Gero joaten naiz nerabe eta hara, zer
gertatzen da? Eta azkenengo, orain

464
00:26:58.150 --> 00:27:02.470
dela bi aste joan nintzen institutu
batera, ez dela. Eh prebentzio lan

465
00:27:02.470 --> 00:27:04.660
bat egiteko eta haiek esaten zidaten.

466
00:27:05.380 --> 00:27:09.910
Claro, es que guri irekitzen
dizkigute meloi batzuk dela zergatik

467
00:27:09.910 --> 00:27:11.560
NASA heltzeagatik naiz adibidez,

468
00:27:11.880 --> 00:27:15.870
neska, zergatik mutila, zergatik
egiten da eta zergatik

469
00:27:16.380 --> 00:27:19.800
gertatzen da beste hau? Meloi asko
irekitzen zaie eta horrek

470
00:27:19.890 --> 00:27:24.360
zaurgarritasuna ematen zaio. Gero
ematen diegu erremintak, benetan

471
00:27:24.450 --> 00:27:26.370
erremintak han konpainia omen du

472
00:27:27.060 --> 00:27:28.110
sakon bat egiteko.

473
00:27:29.400 --> 00:27:34.620
Ez? Orduan horrek ekartzen du baita
ere bakardade eta nola nola nagoen ni

474
00:27:34.680 --> 00:27:39.120
mundu honetan eta daukaten
ikuspuntua, Ostras, oso sakona da. Ni

475
00:27:39.120 --> 00:27:44.820
bere urteekin ez nituen gauza horiek
ikusten eta orain nora txikiei egin

476
00:27:44.820 --> 00:27:49.440
dugu orain dela ikerketa mahai gaude
amaitzen eta egin duguna da jolas bat

477
00:27:49.470 --> 00:27:53.850
umeen bitartez familiei bideratuta
zergaitikan, eta ikusi duguna da,

478
00:27:54.060 --> 00:27:59.430
umeek egiten dudana da gurasoek
gurasoei ikusten dotena. Eta hartu

479
00:27:59.430 --> 00:28:03.750
egin ditugu haiek espresuki egiten
zituzten esaldi bat eta hartuko dut

480
00:28:03.750 --> 00:28:07.410
bat. Nik uste dut oso
errepresentatibo bat delako, ezta?

481
00:28:07.770 --> 00:28:12.120
Esaten dau neska bat zazpi urterekin.
Nik nire aitari deitzen diot señor

482
00:28:12.120 --> 00:28:12.510
móvil.

483
00:28:12.860 --> 00:28:13.220
Sí,

484
00:28:13.820 --> 00:28:19.050
zeren eta ikusten diot beti
mugikorrarekin. Orduan, bueno pentsa

485
00:28:19.050 --> 00:28:23.340
dezagun zer jaten duten, zer dagoen
ingurugiroan, nola ikasten den, zein

486
00:28:23.340 --> 00:28:27.900
den, zein motatako hezkuntza digitala
baita ere daukaten, nola hezten ari

487
00:28:27.900 --> 00:28:32.010
garen eta nola proiektatzen garen
haien aurrean baita ere. Eta horrek

488
00:28:32.010 --> 00:28:35.700
ekarriko egingo dizkiogu. Erantzun
erantzun bat, faktore batzuk.

489
00:28:37.420 --> 00:28:38.680
Ez dira adibide garbia jarri duelako.

490
00:28:39.180 --> 00:28:41.910
Gaur nerabeez hitz egiten ari gara,
baina uste dut gizartean dugun arazoa

491
00:28:41.910 --> 00:28:43.710
dela osasun publikoko arazo bat baita
ere.

492
00:28:44.340 --> 00:28:45.570
Baina ez dela gauza ezer gertatu,

493
00:28:45.900 --> 00:28:48.900
hitz egin dugu, atera dira, ez.
Polarizazioa gomendatu du.

494
00:28:49.720 --> 00:28:50.940
Han baita ere komentatu da

495
00:28:51.520 --> 00:28:53.230
gero eta eragin gehiago duela
beraiengan

496
00:28:54.200 --> 00:28:57.830
eta agian ideia bat jartzearren mahai
gainean.

497
00:28:59.180 --> 00:29:00.680
Gaur egun esango nuke ez dugula

498
00:29:02.140 --> 00:29:05.710
sinesten ikusten duguna, baizik eta
ikusten dugula sinesten duguna.

499
00:29:06.980 --> 00:29:07.220
Bai,

500
00:29:07.860 --> 00:29:11.820
ikusten du, ikusten dugu, sinesten
dugun hori ez da gertatzen nahigabe,

501
00:29:12.150 --> 00:29:15.720
baizik eta algoritmoak lehenesten
duelako gure sesgo de confirmación

502
00:29:15.720 --> 00:29:19.350
hori, guk sinesten dugun ura. Eta ez
hori bakarrik, baizik eta baita ere

503
00:29:19.530 --> 00:29:22.320
bere helburua delako pantailaren
aurrean mantentzea. Baita ere

504
00:29:22.320 --> 00:29:26.430
bilatzen du inpakto emozional bat.
Zerk inportatzen du? Politikoki

505
00:29:26.430 --> 00:29:29.580
zuzenak diren iritziak, politikoki
zuzenak ez direnak.

506
00:29:30.920 --> 00:29:34.520
Bigarrena, onerako eta txarrerako.
Ados daudenentzat, contra

507
00:29:34.520 --> 00:29:36.620
daudenentzat. Eta algoritmoak zer
lehenesten du?

508
00:29:37.820 --> 00:29:40.760
Gutxi dakigu horretaz, baina askotan
zer lehenesten da? Interakzio

509
00:29:40.760 --> 00:29:45.350
handiena lortzen duen edukia, momentu
gutxien. Orduan politikoki zuzenak

510
00:29:45.350 --> 00:29:48.230
diren ideiak, noski, lortzen dute,
interakzio askoz ere gehiago

511
00:29:48.440 --> 00:29:50.420
zabaltzen da azkenean zera amaitzen
dugu, ikusten.

512
00:29:50.940 --> 00:29:53.340
Gutxi batzuek sinesten pentsatzen
dutena,

513
00:29:53.880 --> 00:29:55.710
gehiengoaren iritzia izango balitz
bezala.

514
00:29:57.180 --> 00:30:00.660
Algoritmo CONTAMINA datuen bitartez
elikatzen baldin baditugu gure

515
00:30:00.660 --> 00:30:01.230
nerabeak,

516
00:30:01.800 --> 00:30:03.630
ba gero ez da harritzekoa batzutan
gaixotzea.

517
00:30:04.980 --> 00:30:10.410
Bai, guztiz ados. Eta pixka bat baita
ere jarraituz pantailaren

518
00:30:10.410 --> 00:30:15.420
kontsumoaren erabileraz eta abar eta
abar. Guzti hauek nola nola eragiten

519
00:30:15.420 --> 00:30:21.480
dute beraien garapen kognitiboa eta
beraien identitatearen eraikuntza

520
00:30:21.480 --> 00:30:22.020
horretan,

521
00:30:22.420 --> 00:30:23.200
zein eragin dute?

522
00:30:23.940 --> 00:30:27.540
Ba nik egin ditudan ikerketa
guztietan

523
00:30:28.060 --> 00:30:32.740
ateratzen da oso argi eta autoestimua
oso oso baxua bereziki, eta hemen

524
00:30:32.740 --> 00:30:34.390
baita ere dago genero sesgo bat.

525
00:30:34.740 --> 00:30:37.230
Bereziki aipagarria da nesketan

526
00:30:37.660 --> 00:30:41.230
nola ikusten dudan haien gorputza,
nola sentitzen dudan haien gorputza

527
00:30:41.530 --> 00:30:46.240
eta zein gitxi maite duten haien
buruak, gero zer eta orain egia da

528
00:30:46.240 --> 00:30:50.920
irudia, oso, eski presentzia. Oso
garrantzitsua da, baina joango gara

529
00:30:50.920 --> 00:30:54.700
adibidez orain askok nola egiten
dituzte lehenengo erlazioak? Da,

530
00:30:54.700 --> 00:30:59.470
dauzkate hor adibidez, Tinder eta
horrelako plataformak eta zer ikusten

531
00:30:59.470 --> 00:31:04.270
dudan lehenengo gauza, irudia, dudan
irudia orain oso garrantzitsua da eta

532
00:31:04.270 --> 00:31:09.040
irudi horrek ekartzen duena nola
dagoen, ez da? Eskema horiek edo

533
00:31:09.040 --> 00:31:14.170
eskema hegemoniko horiek eragina oso
zuzena daukate eta askotan bueno

534
00:31:14.540 --> 00:31:19.550
ja hori plano ikerketan, baina ni
jada gero lanketa pertsonalean egin

535
00:31:19.550 --> 00:31:23.660
behar ditudanean, honi buruz landu
egin behar dugunean, ez? Da?

536
00:31:24.180 --> 00:31:27.060
El melón. Hasten garenean hori buruz
hitzegiten,

537
00:31:27.940 --> 00:31:31.300
Bueno, oso zaurgarriak dira. Oso
zaurgarri.

538
00:31:32.360 --> 00:31:36.110
Ez dakit zerbait gehitu nahi duzun.
Aiora, honekin. Bai, pixkat testik

539
00:31:36.110 --> 00:31:39.830
esan duen bezala, autoestima oso
baxua eta hauts autokontzeptua oso

540
00:31:39.830 --> 00:31:44.870
negatiboa baita ere. Eta inseguridade
pila bat harremantzeko helduak.

541
00:31:45.620 --> 00:31:48.770
Nerabe horiek, helduak izaten ere bai
harremantzeko zailtasunak, ez?

542
00:31:48.770 --> 00:31:53.930
Azkenean harremanetarako gaitasun
horiek ere ez dira modu aberatsean

543
00:31:53.930 --> 00:31:58.910
garatzen, dena. Idatziz edo modu
digitalean egiten da eta gero, alde

544
00:31:58.910 --> 00:32:02.090
cognitivo. Etikan esan duzun bezala,
nik uste dut gaur egun Ihrman

545
00:32:02.090 --> 00:32:03.560
irakasle batzuk bazaudete, baina

546
00:32:04.840 --> 00:32:06.330
arreta falta,

547
00:32:07.390 --> 00:32:10.090
nik uste dut alderdi kognitiboa ez
dela garatzen garatu behar duen

548
00:32:10.090 --> 00:32:10.840
bezala, zeren.

549
00:32:13.030 --> 00:32:15.970
Lehen esan dugun bezala, eta estimulu
pila bat daude oso azkar, azkar,

550
00:32:15.970 --> 00:32:18.850
azkar doa eta horrek ere zailtasun
pila sortzen ditu. Bai arreta, bai

551
00:32:18.850 --> 00:32:23.080
memoria, alderdi cognitivo. Etikan
gaur egun, nik uste dut eskoletan ere

552
00:32:23.080 --> 00:32:27.460
ikusten dela zailtasun asko daudela
ikasketa arloan nerabeengan.

553
00:32:28.100 --> 00:32:31.970
Manuk irribarre txiki bat bota du
arreta falta aipatu duzunean, ez? Nik

554
00:32:31.970 --> 00:32:35.660
uste dut goi mailan, Bigarren
Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzan, baina

555
00:32:35.660 --> 00:32:38.990
klaro beraiek ohituta daude eta
sinesten dute hori dela eta

556
00:32:38.990 --> 00:32:42.290
entretenitu behar ditugula eta ezin
dugu erreplikatu Tik-tokeko

557
00:32:42.290 --> 00:32:45.380
algoritmoak eskaintzen dien eduki
horiek eta gainera ezin dugula hain

558
00:32:45.380 --> 00:32:48.470
azkar eta batzutan behar dela
sakontasuna eta abar, dela denbora

559
00:32:48.470 --> 00:32:50.540
gauzak ikasteko eta beraiek dena
ikusi nahi dute

560
00:32:51.020 --> 00:32:55.370
Tik-tokeko bideoak bezela balira edo
Youtubeko bideoak balira, baina bi

561
00:32:55.370 --> 00:32:59.420
derbi ikusteko oso azkar. Eta klaro,
hori ez da bidea ikasteko orduan,

562
00:33:00.080 --> 00:33:03.110
egia da baita ere hezkuntza ez dela
asko aldatu azken

563
00:33:03.780 --> 00:33:07.830
egun urteetan eta egia da baita ere
geuk ere aztertu beharko genuela nola

564
00:33:07.830 --> 00:33:11.280
ematen dugun klase eta baita ere
saiatzen ba pixkat eraginkorragoak

565
00:33:11.280 --> 00:33:15.620
izaten beraiei hiltzeko, ez? Baina
argi dago bai ohitzen direla, bizitza

566
00:33:15.630 --> 00:33:18.540
baita ere nik uste dut Testik lehen
aipatu duela, ez? Momentuan izan

567
00:33:18.540 --> 00:33:21.510
behar da, izan behar da jarraian,
izan da, hor egon behar da dena super

568
00:33:21.510 --> 00:33:25.320
eskuragarri eta gaur ez da melodia
irekitzeko, baina hezkuntza mailan

569
00:33:25.440 --> 00:33:28.560
eta gizarte mailan inteligentzia
artifizialaren meloi ere

570
00:33:29.560 --> 00:33:32.260
ireki egin beharko dugu, porque
horrek ekarriko ditu zailtasun pila

571
00:33:32.260 --> 00:33:36.220
bat hezkuntza mailan, baina
hizkuntza, barkatu, hezkuntza eta lan

572
00:33:36.220 --> 00:33:39.790
eta gizarte mailan eta hori baita ere
sumatzen ez gara bai unibertsitatean

573
00:33:39.790 --> 00:33:40.840
eta pentsatzen dut baita ere

574
00:33:41.530 --> 00:33:43.030
Bigarren Hezkuntzan eta galduta.

575
00:33:44.360 --> 00:33:44.660
Manuk

576
00:33:45.380 --> 00:33:46.490
ondo aipatu den bezala.

577
00:33:47.620 --> 00:33:51.460
Ikusten nola ez azkartasun horren
beharra. Eta irakasleekin hitz egin

578
00:33:51.460 --> 00:33:55.960
ezkero, ba agian lehenengo gauzetako
bat motibaziori dagokionez, esango

579
00:33:55.960 --> 00:34:00.520
dizute. Pantailarik ibili ezean ez
dugu superar eta lortzen, ez? Eta

580
00:34:00.520 --> 00:34:01.150
zilegizko

581
00:34:02.280 --> 00:34:03.090
ba hausnarketa da.

582
00:34:03.780 --> 00:34:06.840
Baina agian hor momentu horretan ez
begiratu beharko genuke eta pentsatu

583
00:34:07.560 --> 00:34:09.030
jada ez duten arretarik jartzen.

584
00:34:10.860 --> 00:34:14.730
Edo hobeto esanda agian ia estimulatu
behar ditugun arretarik ez dutelako

585
00:34:14.730 --> 00:34:15.150
jartzen.

586
00:34:15.639 --> 00:34:17.980
Ez dute arretarik jartzen, Gaiñea
estimulatua dagoelako.

587
00:34:19.420 --> 00:34:21.420
Eta horren arabera gure ekintza

588
00:34:21.860 --> 00:34:23.300
ze biarrena baldin bada, alegia,

589
00:34:24.659 --> 00:34:28.560
gure praktika asko Valentzian izango
zen Telmorekin esaten ari

590
00:34:28.560 --> 00:34:29.820
dagoenarekin lotuta.

591
00:34:31.020 --> 00:34:34.920
Azkenengo ikerketa honetan irakasleei
egin diegu, ezta? Eh, Bueno egin

592
00:34:34.920 --> 00:34:36.360
ditugu eztabaida taldeak eh,

593
00:34:36.980 --> 00:34:39.320
irakasleekin, Lehen Hezkuntzako
irakasleekin,

594
00:34:40.000 --> 00:34:44.290
eta aita ateratzen zen eta ateratzen
zen arreta falta aterantz, ez? Bueno,

595
00:34:44.620 --> 00:34:47.980
bai, batez ere garapen kognitiboa
zailtasun oso handiak

596
00:34:48.260 --> 00:34:54.620
eh, dituztela eta gero beste aldetik,
ba bai, oso caine estimuluak

597
00:34:54.620 --> 00:34:59.810
daudela-eta dela nola bideratu hau
gero hezkuntzan eta zerbait behar

598
00:34:59.810 --> 00:35:01.790
dugunean gehiago presentzialtasun
hori,

599
00:35:02.080 --> 00:35:05.950
sakontasun hori, nola, nola egin,
nola egin. Eta orain egiten ari

600
00:35:05.950 --> 00:35:10.690
direna da eskoletan da justos
atzerantz joatea. Zer gertatu egin

601
00:35:10.690 --> 00:35:12.640
zen? Orain dela bost

602
00:35:13.000 --> 00:35:17.230
sei urte ipini gintuzten, baina
badakigu ezta eskola mailan dena,

603
00:35:17.240 --> 00:35:21.970
pantaila digitalak, dena ez saiatzea
ezta? Tableten bitartez, eta joan

604
00:35:21.970 --> 00:35:26.620
dira justu horren kontra. Orain
saiatzen ari dira, ez arnasguneak

605
00:35:26.620 --> 00:35:30.310
izatea, eskolak non ez daude, ez, en
pantalla digitalak, saiatzen dira

606
00:35:30.310 --> 00:35:34.300
berriro liburuak ekartzea eta eta
derrigortzea

607
00:35:34.760 --> 00:35:40.550
irakurtzea, eta bestela, bai garapen
kognitibo zailtasunak ikusten ari eta

608
00:35:40.550 --> 00:35:41.690
gero jada unibertsitatean.

609
00:35:42.020 --> 00:35:44.540
Ya bueno, ya Inteligentzia
Artifiziala harekin dar una

610
00:35:44.540 --> 00:35:45.080
maravilla.

611
00:35:45.460 --> 00:35:47.230
Claro, para vivir una pesadilla.

612
00:35:49.060 --> 00:35:53.020
Dependen ikuspegiaren arabera, baina
bai erabat ados eta egia da

613
00:35:53.740 --> 00:35:56.920
teknologia sartu zen momentuan ere ez
zegoela bermatuta teknologia horrek

614
00:35:56.920 --> 00:35:57.790
lagunduko zuenik.

615
00:35:58.140 --> 00:36:01.620
Gaur egun ere ez dugu edo, edo nik ez
dut begi onez ikusten atzera

616
00:36:01.620 --> 00:36:04.290
bueltatzea dena eta teknologiaz
erabiltzea, teknologiak ere

617
00:36:04.320 --> 00:36:07.890
badaukalako alde onak eta nik uste
dut garapenaren aldetik baita ere

618
00:36:07.950 --> 00:36:11.340
garatu behar dituztelako hainbat
trebezi digital, ba adibidez,

619
00:36:11.640 --> 00:36:15.060
mekanografia jakitea nola, nola
idazten duten. Nik uste dut horrek,

620
00:36:15.340 --> 00:36:15.700
eh,

621
00:36:16.380 --> 00:36:19.860
abantaila bat dela ez jakitea ez dela
behatz biekin hauekin egiten eta nola

622
00:36:19.860 --> 00:36:20.670
mekanizatzen den.

623
00:36:20.930 --> 00:36:25.990
Orduan, lehen ez zegoen estaré
aurrerapauso izugarri hori emateko

624
00:36:26.320 --> 00:36:30.400
bermerik edo ebidentziarik. Eta orain
ba bueno ba bat konturatzen ari gara

625
00:36:30.400 --> 00:36:33.070
horretaz eta pixka bat atzeraka goaz
eta nik uste dut hor topatu behar

626
00:36:33.070 --> 00:36:37.300
dugula, eh, orekaren bat. Baina
bueno, egia da gizarte moduan eta

627
00:36:37.300 --> 00:36:40.540
lehen esan duguna, ez? Eh, nerabeei
buruz eta haur eta nerabeei buruz

628
00:36:40.540 --> 00:36:43.240
hitz egiten dugu, baina ezin dugu
geure burua ahaztu eta azkenean geuk

629
00:36:43.240 --> 00:36:46.840
hartzen ditugu erabaki horiek eta
geuk ere hausnartu beharko genuke

630
00:36:46.840 --> 00:36:49.600
gure erabileraren inguruan eta
debekuari buruz seguru hitz egingo

631
00:36:49.600 --> 00:36:52.870
dugula Caro Gasteiz debekatzea, baina
zer egiten dugu gure erabilerarekin?

632
00:36:53.170 --> 00:36:55.810
Hausnartu egin beharko genuke gure
erabileraren inguruan, besteei

633
00:36:55.810 --> 00:36:57.070
debekatu baino lehen, ezta?

634
00:36:57.420 --> 00:37:00.810
Baina bueno, hor uste dut badakit
ziburu galdera aterako dela. Nik uste

635
00:37:00.810 --> 00:37:05.430
dut baietz, hausnarketarako balio
digula guzti honek. Eta baita ere ez

636
00:37:05.430 --> 00:37:08.250
bakarrik hausnarketarako, nik uste
dut baita ere bueno ikasi behar

637
00:37:08.250 --> 00:37:10.860
dugula ondo harremantzen bai
sareekin, bai pantailaren

638
00:37:11.430 --> 00:37:15.120
erabilerarekin. Eta bueltatuz pixka
bat baita ere haur eta nerabeen eta

639
00:37:15.450 --> 00:37:16.800
hezkuntzarekin lotuta,

640
00:37:17.340 --> 00:37:20.820
ezkontza hau nork egin behar du? Nork
dauka ardura? Familiak dauka ardura.

641
00:37:21.540 --> 00:37:26.160
Sistemak dauka ardura, esan nahi dut,
hezkuntzak dauka ardura. Ikastetxeek

642
00:37:26.520 --> 00:37:31.140
non jarri behar dira mugak eta. Eta
zein da, adibidez, ez dakit,

643
00:37:31.200 --> 00:37:35.160
familiaren rola? Kasu hontan,
azkenengo ikerketak oso argi ikusten

644
00:37:35.160 --> 00:37:39.570
da, egin behar duguna da komunitatea
egitea. Ezinbestekoa da, ezin dugu

645
00:37:39.570 --> 00:37:44.670
ipintza bakarrik fokua eskolan, ez
soilik familian, soilik haurrengan,

646
00:37:44.880 --> 00:37:48.840
baizik eta komunitate eta komunitatea
ekartzen duena da eskola, familia,

647
00:37:49.230 --> 00:37:52.650
haurrak, baina ez soilik haiek,
baizik eta beste agente batzuk,

648
00:37:52.650 --> 00:37:58.260
adibidez gizarte-zerbitzuak adibidez
instituzioak ba adibidez, are, orduan

649
00:37:58.290 --> 00:38:00.240
ikusi behar dugu eta saiatu egin
behar gara,

650
00:38:00.640 --> 00:38:05.920
bertara joaten zen eta bestela
geratzen da eta irakasleek, Lehen

651
00:38:05.920 --> 00:38:10.480
Hezkuntzako eta are gehiago Haur
Hezkuntzako irakasleek sentsazio

652
00:38:10.480 --> 00:38:14.410
daukate dauzkatela zama guztia
haiengan. Eta ikusten ari dena da

653
00:38:14.800 --> 00:38:16.690
ostras. Ume txikiek

654
00:38:17.100 --> 00:38:21.720
gero eta espazio, kalitatezko espazio
gutxiago dituzte, adibidez haien

655
00:38:21.720 --> 00:38:22.650
familiako kideekin

656
00:38:22.900 --> 00:38:27.250
eta batez ere gurasoekin, eta bai,
eh, amama eta aititerekin, baina ez

657
00:38:27.250 --> 00:38:28.450
hainbeste haien gurasoekin.

658
00:38:28.740 --> 00:38:32.580
Orduan ikusten dudana da ostras
limiteak ikusten ari gara, ipintzen

659
00:38:32.580 --> 00:38:34.140
ari gara gu eskolan.

660
00:38:34.480 --> 00:38:38.380
Orduan hori ezinezkoa da, egon behar
da berba gehiago, komunitate gehiago

661
00:38:38.710 --> 00:38:41.200
eta oso zaila da eraikitzea,

662
00:38:41.540 --> 00:38:45.260
ze ikusten ari dena edo eta
irakasleek esaten dudana eta saiatu

663
00:38:45.260 --> 00:38:46.490
izan garenean adibidez,

664
00:38:46.820 --> 00:38:50.480
ba bai, nire familiarekin joaten
naizenean adibidez, hanpatuak deitzen

665
00:38:50.480 --> 00:38:56.120
naute eta adibidez ipiniko dugu
eskola edo ikastola bat nahiko handi,

666
00:38:56.150 --> 00:38:57.230
zenbat etortzen dira?

667
00:38:58.060 --> 00:38:58.600
Zazpi,

668
00:38:59.180 --> 00:39:00.320
zazpi familia kide?

669
00:39:01.040 --> 00:39:02.510
Eta zer bat hor hor

670
00:39:02.820 --> 00:39:06.240
landu egin behar duguna eta pentsatu
egin behar duguna ez da? Nik uste dut

671
00:39:06.240 --> 00:39:09.060
honetarako oso polita dagoela.
Gainera, lehen Telmok esan du eta

672
00:39:09.060 --> 00:39:12.150
horrekin batera bakartiago sentitzen
garela eta justu falta zaiguna da

673
00:39:12.150 --> 00:39:15.660
komunitatea. Eta komunitatea da behar
duguna, ez? Nik bai sumatzen dudala

674
00:39:16.050 --> 00:39:19.500
gizarte indibidualistago batean
gaudela aspaldi, eta justu behar

675
00:39:19.500 --> 00:39:23.940
duguna da individualismo aurretik
bueltatu eta pixka bat ulertu gure

676
00:39:23.940 --> 00:39:28.800
arazo edo arazo hau edo edo edo auzi
hau ez dela konponduko bakarrik hori

677
00:39:28.800 --> 00:39:33.420
hezkuntza digitalarekin eskolan,
baizik eta hori, konpainia lagunduta

678
00:39:33.420 --> 00:39:37.410
egon behar dela. Hori politikekin eta
baita gero sare sozialei duten

679
00:39:37.410 --> 00:39:40.920
erantzukizuna eskatu. Horrek
kezkatzen ditu politika publikoak eta

680
00:39:40.920 --> 00:39:44.370
baita ere beste kontu batzuk eta gero
gurasoen lana argi dago, ez? Klaro,

681
00:39:44.670 --> 00:39:47.850
ume hausten bada eskolan humean
hesitzeko eta gero etxean ez bada

682
00:39:47.850 --> 00:39:51.120
ezer ez egiten. Klaro, hor beste
arazo bat daukagu, orduan, baita ere

683
00:39:51.120 --> 00:39:54.240
nik uste dut gizarte hontan falta
zaiguna da, kasu askotan da denbora,

684
00:39:54.960 --> 00:39:58.530
denbora ba bueno ba harremantzeko
ondo egoteko eta gauzak behar diren

685
00:39:58.530 --> 00:40:01.860
bezala egiteko, baina aldi berean
gure atzetik sare sozial horiek

686
00:40:01.860 --> 00:40:04.710
daude, bultzatzen bada izan behar
dela azkarra dena egin behar dela,

687
00:40:05.310 --> 00:40:08.310
azkar izan behar garela super
arrakastatsuak lanen lan egin behar

688
00:40:08.310 --> 00:40:11.250
dugula, 10 ordu. Orduan klaro, hori
ez da bateragarria.

689
00:40:13.080 --> 00:40:16.290
Bueno igual pixka bat desberdina ari
gara hezkuntzaren digitalizazio eta

690
00:40:16.440 --> 00:40:17.550
gero sare sozialak eta abar.

691
00:40:18.460 --> 00:40:22.300
Baina hori matizazio eta esango nuke,
neurri handi batean,

692
00:40:23.140 --> 00:40:25.330
erantzukizunak arduraren arabera
doazela.

693
00:40:25.720 --> 00:40:26.170
Orduan,

694
00:40:26.820 --> 00:40:29.760
arduratsuak ez diren teknologiak ezin
dute erabilera arduratsua kezkatu

695
00:40:29.760 --> 00:40:30.180
umeagatik.

696
00:40:31.420 --> 00:40:34.570
Hortaz, lehenengo ardura jarriko nuke
teknologietan, beraiek baitira

697
00:40:34.570 --> 00:40:36.520
produktu hauek sortu eta elikatzen
direnak. Correctas.

698
00:40:37.100 --> 00:40:39.740
Gero instituzioetan, komunitatea,
familia eta azkena haurra izango

699
00:40:39.740 --> 00:40:44.480
litzateke ez haurrei eskatu egin ezin
duen zerbait ez izan. Beraz, esango

700
00:40:44.480 --> 00:40:47.210
nuke auzia berez ez dagoela ondo edo
gaizki erabiltzen.

701
00:40:47.700 --> 00:40:49.800
Horrela planteatuz gero, egiten
duguna da hutsaldu

702
00:40:50.280 --> 00:40:51.630
produktuaren benetako izaera

703
00:40:52.280 --> 00:40:54.650
eta gainera, erantzukizun guztiak
jarri, erabiltzea harengan edo bere

704
00:40:54.650 --> 00:40:55.310
bizitza harengan.

705
00:40:56.140 --> 00:40:58.360
Eta ez da teknologia neutroa izan
dugun bezalaxe.

706
00:40:59.020 --> 00:41:01.330
Ari garena da pertsona bati laguntzen

707
00:41:01.760 --> 00:41:06.440
gaitasuna. Geratu nintzan munduan
dauden pertsona aberatsenen eta

708
00:41:06.590 --> 00:41:10.150
inteligenteena, diseinatutako
produktu kakotxen artean, Adictivo

709
00:41:10.160 --> 00:41:11.540
harekin harreman egoki bat izateko

710
00:41:12.040 --> 00:41:13.300
egin ezin duen momentu batean.

711
00:41:14.650 --> 00:41:17.560
Hori askatasunean, printzipioen
kontra joatea. Entonces, lehenengo

712
00:41:17.560 --> 00:41:18.820
erantzukizuna teknologietan, nada.

713
00:41:19.480 --> 00:41:22.390
Eta hortik behera joango gara pixka
bat elikatzen eta komunitatea, nire

714
00:41:22.390 --> 00:41:24.010
ustez, oso garrantzitsua da.

715
00:41:24.640 --> 00:41:26.800
Baina ez ditzagun beste besteen
ardurak ere.

716
00:41:27.340 --> 00:41:28.180
Escúchalo,

717
00:41:28.820 --> 00:41:29.180
no?

718
00:41:29.320 --> 00:41:33.550
Eta bai, joan beharko dugu harengana.
Eta 10 zuk, eta hauengana, ardurak

719
00:41:33.550 --> 00:41:37.960
eskatu ere. Hemendik bi astetara
jakingo dugu oraintxe auzitan dauden

720
00:41:38.140 --> 00:41:39.790
1500 auzi ditu metak,

721
00:41:40.160 --> 00:41:41.060
1500. Hauxe,

722
00:41:41.620 --> 00:41:43.030
oraintxe doa, hirugarrengoan,

723
00:41:43.460 --> 00:41:47.930
eta hiru asteetara jakingo dugu nor
izango den epaitua. Bai edo ez.

724
00:41:49.100 --> 00:41:53.690
Ikusiko dugu, atentua egongo gara.
Hala ere, gaira bueltatuz, zu ikuste

725
00:41:53.700 --> 00:41:59.720
duzue helduak, guk geuk adibidez,
eredugarriak garela, haurrekiko eta

726
00:41:59.750 --> 00:42:02.150
gazteekiko benetan eredu onak gara.

727
00:42:04.180 --> 00:42:07.930
Bueno, nik pixkat aurreko galderan
harira, baita ere familia eta horixe

728
00:42:07.930 --> 00:42:12.220
esan behar nuen. Azkenean familia
eredu da, helduok gara.

729
00:42:12.740 --> 00:42:16.880
Ba haurrek eta nerabeek gaituzte
eredutzat. Eta

730
00:42:18.050 --> 00:42:21.530
guk gu ez gara askotan konszientean
gure mugikorrekin eta pantaila

731
00:42:21.680 --> 00:42:25.790
daukagun erabilerarekin, osea gu
orduak eta orduak pasatzen zaizkigun

732
00:42:25.790 --> 00:42:29.810
mugikorrarekin eta ez gara kontziente
guk daukagun arazoaz edo izan

733
00:42:29.810 --> 00:42:30.980
dezakegun menpekotasunaz.

734
00:42:31.560 --> 00:42:36.540
Eta gero nik uste dut baita ere gaur
egun mugikorrak edo sare soziala

735
00:42:36.540 --> 00:42:41.190
bihurtu dira lan tresna baita ere.
Heldu askok lan egiten dugu

736
00:42:41.190 --> 00:42:46.410
mugikorrarekin lan egiten dugu sare
sozialekin. Eta klaro hori nola

737
00:42:46.410 --> 00:42:50.790
adierazi zure seme-alabei ez zen
lanean nago eta beraiei esaten diozu

738
00:42:50.790 --> 00:42:54.360
mugikorra alde batera uzteko edo sare
sozialak uzteko eta zuk erabiltzen

739
00:42:54.360 --> 00:42:58.770
duzu lanean zeuden aitzakia horrekin.
Hor niri zaila egiten zait pixka bat

740
00:42:59.520 --> 00:43:04.800
ba nire seme-alabak ere bai hezitzea.
Ni mugikorrarekin lanean ari naizen

741
00:43:04.800 --> 00:43:08.850
bitarte horretan, iruditzen zait
zaila dela, baina kontziente izan

742
00:43:08.850 --> 00:43:12.150
behar gara oso eredugarria garela
beraientzako, bai onerako eta

743
00:43:12.270 --> 00:43:12.870
txarrerako.

744
00:43:15.300 --> 00:43:16.800
Esponja atea eta dena kopiatzen dute.

745
00:43:18.240 --> 00:43:19.200
Saiatuko naiz

746
00:43:20.490 --> 00:43:22.980
erlatibizatzen, ezta? Eta ikuspuntu
guztiak.

747
00:43:23.860 --> 00:43:28.690
Bai. Eta oso zaila da lehenengo gauza
ama edo aita izatea. Oso zaila da,

748
00:43:28.750 --> 00:43:33.790
orduan dilema asko gertatzen zaie, ez
dakite oso eta gainera oso

749
00:43:34.480 --> 00:43:37.540
errealitate kontraesankorra han
bizitzen gara eta alde batetik

750
00:43:37.600 --> 00:43:42.850
daukagu erresponsabilitate hori eta
eta Telmok oso ondo azaltzen azaltzen

751
00:43:42.850 --> 00:43:46.240
du. Ostras, baina baita ere zertan
gaude, zer,

752
00:43:46.740 --> 00:43:51.390
zer erre gaude, erabiltzen badakigu
ziur zer erabiltzen dugun? Ez, izatez

753
00:43:51.460 --> 00:43:55.620
ez daukaguna, ez dakigu nora doan
informazio hori, zertarako erabiltzen

754
00:43:55.620 --> 00:43:59.820
dugun eta horrek ekartzen duena da
kontraesan, kontraesana eta dilemak

755
00:44:00.090 --> 00:44:04.560
eta eta erronka oso garrantzitsuak,
hori alde batetik, doan.

756
00:44:04.900 --> 00:44:09.850
Hor dilema oso inportanteak gertatzen
dira gure gure bizitza arruntean.

757
00:44:10.600 --> 00:44:15.550
Eta gero egia da, ni banoa, ez da zer
esaten didaten adingabeak edo ezin

758
00:44:15.550 --> 00:44:19.380
diete. Eta ikerketa honetan parte del
país ándate soilik jakitearren postu

759
00:44:19.380 --> 00:44:21.220
urteetatik 12 urteetara arte, ezta?

760
00:44:21.560 --> 00:44:28.160
Eta izan dira 222 ume, asko, asko
Euskadikoak, eta

761
00:44:28.480 --> 00:44:30.310
bertan oso argi daukate

762
00:44:30.760 --> 00:44:32.980
esaten digutena, eske ikusten digute.

763
00:44:34.250 --> 00:44:40.070
Ikusten dut nola erabiltzen dugun.
Eta oihartzuna,

764
00:44:40.480 --> 00:44:45.610
pues bueno ta ikusteko gutxienez zer
egiten dugun eta hor adibidez ipiniko

765
00:44:45.610 --> 00:44:49.870
nuke beste faktore bat ez duguna hitz
egin da baita ere kontrola, nola

766
00:44:49.900 --> 00:44:55.180
normalizatzen dugun kontrola eta oso
txikitatik zen eta gero ikusten dugu,

767
00:44:55.240 --> 00:44:58.900
ikusten ditugu inkestak zer gertatzen
diren nahi polarizazio honekin, zer

768
00:44:58.900 --> 00:45:02.740
gertatzen ari den gazteak eta
seguritatearekin. Eta ikusten ari

769
00:45:02.740 --> 00:45:06.670
naizenean nire azkenengo ikerketan
dala txiki-txikitatik de col tela

770
00:45:06.670 --> 00:45:10.720
adibidez, erloju digital bat ikusteko
nondik joaten diren, zer gertatzen

771
00:45:10.720 --> 00:45:15.130
den. Zerbait gertatzen baldin bada
abisatzeko eta begira zer esan zidan

772
00:45:15.220 --> 00:45:19.180
ume batek. Ostras niri lapurtzen
baldin banaute lehenengo gauza egingo

773
00:45:19.180 --> 00:45:23.650
dudana da nire nire reloj digitala
kentzea, ez dakit zertarako daukadan

774
00:45:23.650 --> 00:45:23.830
hau.

775
00:45:24.340 --> 00:45:28.570
Eta nik pentsatu det, klaro, lógica
Beak esaten ari dena. Orduan,

776
00:45:29.790 --> 00:45:34.920
baita ere pentsa zer, zertan ez den
ari diren eta kontrolarena oso

777
00:45:34.920 --> 00:45:39.390
sartuta daukaten diskurtso eta
errelatoa da. Haien seguritatea.

778
00:45:39.390 --> 00:45:39.810
Gatik.

779
00:45:40.080 --> 00:45:40.320
Sí.

780
00:45:41.920 --> 00:45:42.160
Uste dut.

781
00:45:43.070 --> 00:45:46.090
Oso oso ados gainera esperientziak
konpartitzen dut. Oraintxe etorri

782
00:45:46.090 --> 00:45:46.510
zait burura

783
00:45:47.220 --> 00:45:48.440
Joxerra, ez nahiko barregarria.

784
00:45:49.680 --> 00:45:53.430
Orain dela sei bat urte edo Leitzan
ez zen han egozteko ikasle batzuekin

785
00:45:53.430 --> 00:45:56.850
eta lanketa txiki bat egiten eta
umeek ere berdina esan zidan. Jo, es

786
00:45:56.850 --> 00:46:00.450
que todo lokalizatuta nago une oro.
Esan zidan eta esan zidan.

787
00:46:00.880 --> 00:46:01.210
Bueno,

788
00:46:01.520 --> 00:46:03.080
ba nik uste dut bi,

789
00:46:03.580 --> 00:46:06.430
bi edo gehiago bide daude
hausnarketarako, baina alde batetik

790
00:46:06.430 --> 00:46:08.320
behar izan duena txiki-txikitatik
dela etxe guztitik.

791
00:46:08.920 --> 00:46:11.830
Ulertzen badugu asko maite dudan
pertsona batek kontrolatua izan behar

792
00:46:11.830 --> 00:46:14.320
duela. Gero hortik ez horrenbestera.

793
00:46:14.760 --> 00:46:17.700
Baita ere kakotxen artean asko maite
dudan pertsona batek kontrolatua nahi

794
00:46:18.160 --> 00:46:20.870
izan nahi duenean zer izango ditu
aukera gutxiago edo gehiago hori

795
00:46:20.870 --> 00:46:21.560
normalizatzeko?

796
00:46:22.020 --> 00:46:24.960
Baina beste nolako irakurketa egiten
nuen hortik, klaro, eta gero nor

797
00:46:24.960 --> 00:46:26.100
joango da hori esatea edo txarra
dela?

798
00:46:27.360 --> 00:46:28.590
Alde handirik eta gero bestetik,

799
00:46:29.670 --> 00:46:31.260
Leitzan bezalako herri batean edo
etxe guztitik

800
00:46:31.960 --> 00:46:35.740
uneoro egunerokoan aurkitu daitezkeen
egoeren aurrean erantzunak klik

801
00:46:35.740 --> 00:46:37.060
batera uzten baldin badiogu,

802
00:46:37.520 --> 00:46:40.670
hortik ez horrenbestera bestelako
auzien aurrean aurkituz gero,

803
00:46:41.040 --> 00:46:42.720
izango ditu pertsona horiek
gaitasunak

804
00:46:42.980 --> 00:46:47.270
erantzuteko klik hori eskura ez badu.
Nik uste dut ez dik egindako gogoeta

805
00:46:47.270 --> 00:46:51.320
oso aproposa dela zentzu horretan.
Segurtasun oso gutxi ematen du.

806
00:46:52.040 --> 00:46:55.490
Tangible. Si lehenengo gauza esan
duen bezala, smartphone, mugikorra,

807
00:46:56.350 --> 00:46:58.490
erlojuak kenduko dio. Guztiz ados.

808
00:46:59.020 --> 00:47:00.310
So, listo. Zure ikasleek.

809
00:47:01.930 --> 00:47:03.760
Barregarria zela orain gogoratu naiz
beti ahazten zait.

810
00:47:04.340 --> 00:47:07.460
Ze umeak izan zien bai, ez kezkatu de
Telmo, erloju hau txirrista azpian

811
00:47:07.460 --> 00:47:09.110
uste dut eta herritik ibiltzen naiz.

812
00:47:11.390 --> 00:47:15.430
Orduan esperantza bat dago. Baina
hori Telmo, aguantatu egin duena

813
00:47:15.430 --> 00:47:17.390
alguien, ni familiarekin asko lan
egiten dudana da.

814
00:47:18.470 --> 00:47:23.270
Ikusiko dute bidea, ikusiko dute
pisurik ipiniko duzue PIN parental

815
00:47:23.270 --> 00:47:28.220
ala ez dakit zer, baina denak egin
dugun moduan, eta da nerabezaroaren

816
00:47:28.490 --> 00:47:30.860
parte edo ume txikien parte, orduan,

817
00:47:31.660 --> 00:47:35.710
ondo dago. Hala eta guztiz ere, esan
beharra dago, nik beti argitasuna

818
00:47:35.720 --> 00:47:39.220
gustatzen zait ematea. Eta hemen
konkretuki Euskadin eta hemen

819
00:47:39.220 --> 00:47:40.960
Gipuzkoan, herri askotan.

820
00:47:42.520 --> 00:47:47.260
Niretzako oso estrategia positibo bat
eraman izan da herri askotan dela,

821
00:47:47.740 --> 00:47:49.150
daude zela gune batzuk

822
00:47:49.480 --> 00:47:54.250
eta lagun espazio seguruak bezala
ipintzen dutela, adibidez.

823
00:47:56.070 --> 00:47:57.120
Da la pegatina bat

824
00:47:57.420 --> 00:48:02.010
eta badakizu ume horrek joan ahal
dela bertaratzeko eta deitzeko.

825
00:48:02.190 --> 00:48:05.820
Orduan estratega ekartzen duena eta
ni horrexegatik daukat esperantza

826
00:48:05.820 --> 00:48:09.840
gizartean estrategia positiboak eta
kreatiboak eraikitzen ditugu

827
00:48:09.870 --> 00:48:13.230
oraindik. Orduan bertatik igual
pentsatu egin behar dugu, jarraitu,

828
00:48:13.230 --> 00:48:18.390
eduki egin behar dugu berba egiten
eta kreatiboak izaten. Baina arazoa

829
00:48:18.390 --> 00:48:22.230
noraino iritsi den gaur egun nerabeen
artean ere banantzen dira, elkar

830
00:48:22.230 --> 00:48:24.720
banantzen dira bikoteen artean,
ubicación en tiempo real.

831
00:48:26.190 --> 00:48:29.730
Euren artean, nolabait hori ere
azkenean kontrola da, nahiz eta eurek

832
00:48:29.730 --> 00:48:33.120
ez dute hori ikusten, baina euren
artean banatzen dira. Ateratzen

833
00:48:33.120 --> 00:48:36.420
direnean bikote diren horiek,
ubicación en tiempo real. Eta hori

834
00:48:36.480 --> 00:48:37.980
nik uste dut arazo ikaragarria dela.

835
00:48:38.780 --> 00:48:40.640
Bai, bai, bai. Kirol aldetik,

836
00:48:42.270 --> 00:48:43.950
ehuneko 100ean. Ehuneko 100ean.

837
00:48:44.340 --> 00:48:50.040
Nahi beste gai bati eutsi nahi diote
orain honekin baita ere, ba bueno

838
00:48:50.100 --> 00:48:54.960
zerikusia duena zuzenki gainera. Eta
azken azken egunotan bolo-bolo ibili

839
00:48:54.960 --> 00:48:58.980
den gai bat eh. Espainiako Gobernuak
16 urte beherakoei sare sozialen

840
00:48:58.980 --> 00:49:00.480
erabilera debekatu nahi die.

841
00:49:01.800 --> 00:49:06.480
Nola ikusten duzue zuek hau? Uste
duzue onuragarria izango dela,

842
00:49:06.910 --> 00:49:13.110
ez? Bai. Neuri neurri eraginkorra
izango dela gizartearentzat? Ze nola

843
00:49:13.110 --> 00:49:13.680
ikusten duzue?

844
00:49:15.320 --> 00:49:19.640
Bueno, nik eraginkorra, eraginkorra.
Zalantza handiak dauzkat. Azkenean

845
00:49:19.640 --> 00:49:23.180
nerabeek bilatuko dituzte euren
moduak sare sozialak erabiltzeko. Nik

846
00:49:23.180 --> 00:49:28.790
uste dut hemen funtsa dela heziketa
bat, heziketa, eta ez da debekua,

847
00:49:28.790 --> 00:49:32.720
niretzat ez da inoiz izan debekua así
porque sí, ez da inoiz izan

848
00:49:33.720 --> 00:49:37.860
eraginkorra. Osea, nik uste dut,
sistemak ez dik, esan dugun bezala,

849
00:49:37.860 --> 00:49:43.260
komunitate bat sortu edo
hezkuntza-sistemak edo nolabait

850
00:49:43.260 --> 00:49:47.970
heziketa egoki bat edo berak erakutsi
egin behar dela sare sozialak nola

851
00:49:47.970 --> 00:49:49.230
erabili debekatu beharrean.

852
00:49:49.700 --> 00:49:54.050
Eta txiki-txikitatik nik uste dut ez
dela 16 urtetik, zergatikan aurrera

853
00:49:54.230 --> 00:49:57.980
libre eta nahi duzuena egin, ez? Uste
dut hori arriskutsuagoa dela.

854
00:49:58.940 --> 00:50:00.800
Ni ados nago, baizik eta
garrantzitsua dela,

855
00:50:01.460 --> 00:50:02.840
baina baita ere igual pixka bat

856
00:50:03.860 --> 00:50:07.160
dibulgatzen guk dugun modua baita
ere, ze askotan titularrak, bueno

857
00:50:07.160 --> 00:50:08.630
badakigu klik baita ere hortxe
dagoela.

858
00:50:08.940 --> 00:50:12.390
Berez ez zaio ezer debekatzen
nerabeari. De hecho, ez zaie sare

859
00:50:12.390 --> 00:50:15.390
sozialak debekatzen nerabeari
debekatzen zaiena da enpresa zehatz

860
00:50:15.390 --> 00:50:18.660
batzuei bere produktu potentzialki
kaltegarrien nerabeengan iristea,

861
00:50:19.490 --> 00:50:22.290
Australian egin dena. Orduan gu ez
gara hitz egiten, ari da

862
00:50:22.660 --> 00:50:25.810
moztu duen sare sozialetan adibidez,
ari gara produktu zehatz batzuei

863
00:50:25.870 --> 00:50:29.860
enpresa zehatz batzuetara joan zaio.
Legeak ez du jasotzen debekua sare

864
00:50:29.860 --> 00:50:30.490
sozialetara,

865
00:50:30.920 --> 00:50:34.460
baizik eta enpresa batzuei, zehatz
batzuei bere produktu potentzialki

866
00:50:34.460 --> 00:50:37.610
kaltegarririk nerabeengan a iristea
eta hori da hain zuzen, hemen egiten

867
00:50:37.610 --> 00:50:39.170
duguna, Of Munduan.

868
00:50:39.680 --> 00:50:43.160
Ze adibidez, nerabe bati ez zaio
debekatzen diskoteka batera sartzea,

869
00:50:43.370 --> 00:50:46.430
baizik eta debekatzen zaio
diskotekarik berarengana ez iristea.

870
00:50:47.060 --> 00:50:48.770
Eta horren ardura diskotekak du.

871
00:50:49.140 --> 00:50:52.740
Horregatik jartzen du pertsona bat
horren atearen aurrean eta hala eta

872
00:50:52.740 --> 00:50:56.310
guztiz ere, baten bat sartuz gero,
isuna ez du nerabeak ordaintzen edo

873
00:50:56.310 --> 00:51:00.320
bere familia, baizik eta diskotekak
berak. Eta hori bezalaxe beste Casino

874
00:51:00.330 --> 00:51:01.020
ekin eta abar

875
00:51:01.280 --> 00:51:04.640
luze bat. Hortaz, hori da hain zuzen
online munduan aplikatzea ordaindu

876
00:51:04.640 --> 00:51:04.880
genuen

877
00:51:05.380 --> 00:51:07.840
dugun erregulazio berdin-berdina
besterik ez.

878
00:51:08.180 --> 00:51:08.990
Eta nik uste dut

879
00:51:09.960 --> 00:51:13.950
neurri batzuk jarri behar direla eta
jarri ditugula gure gizartean luze

880
00:51:13.950 --> 00:51:14.430
eta zabal.

881
00:51:14.960 --> 00:51:16.460
Urrutira joan gabe gidabaimena.

882
00:51:17.740 --> 00:51:20.170
Inork, 16 urtetik behera inork ezin
du gidatu.

883
00:51:20.720 --> 00:51:22.100
Orain hori nahikoa da.

884
00:51:22.880 --> 00:51:26.030
Ez da nahikoa. Zer egin behar du? Ez
ditu baita ere gauza batek ez du

885
00:51:26.030 --> 00:51:29.270
bestea kentzen, ezta dikotomikoa. Eta
gainera ez da soilik, ez ditu, baizik

886
00:51:29.270 --> 00:51:32.800
eta errepideak seguruagoak egin.
Alegia, algoritmoak seguro,

887
00:51:32.800 --> 00:51:38.300
barazkiekin eta kotxeak baita ere.
Hortaz, nik uste dut ikuspuntu global

888
00:51:38.300 --> 00:51:41.270
batetik ikusi behar dugula. Uste dut,
neurria da oso aproposa

889
00:51:42.100 --> 00:51:45.040
baldin eta baldin badihoazte beste
neurri batzuk horiek elikatzeko.

890
00:51:45.620 --> 00:51:46.910
Eta heziketa da horietako bat.

891
00:51:47.780 --> 00:51:48.140
Mm.

892
00:51:49.080 --> 00:51:52.470
Hemendik. Nik pertsonalki nahi nuen
zuei entzutea, zen, eta egia den

893
00:51:52.500 --> 00:51:55.980
garatu nahi nuela nire, nire nire
iritzia, ni egia da ez naizela

894
00:51:55.980 --> 00:52:00.930
debekatzea ikusten dudalako ez doala
inora. Ipiniko dut oso adibide

895
00:52:00.930 --> 00:52:04.140
konkretu bat pornografiarekin,
pornografia hetero sexistarekin.

896
00:52:05.210 --> 00:52:07.540
Badago tabu sozial oso handi bat
honekin,

897
00:52:07.860 --> 00:52:11.880
eta familiak ez dakite nola landu
hau. Zer egiten da? PIN parental

898
00:52:11.880 --> 00:52:17.730
ipini, eta egia da, egia da dala
tresna bat oso oso oso ona, adibidez,

899
00:52:17.730 --> 00:52:22.290
ipintzeko barrera bat, lehenengo
barrera bat ipintzeko. Hori ekiditen

900
00:52:22.290 --> 00:52:28.200
du nerabeei, ume txikiei pornografia,
eta erosi zizkidan ezartzeak, ez?

901
00:52:28.530 --> 00:52:31.920
Zergaitikan, eta bideak ikusten
dituzte, badaude bide asko eta

902
00:52:31.920 --> 00:52:36.300
sartzen dira. Orduan horrek ekartzen
dudana da, eske hitz egin behar da

903
00:52:36.300 --> 00:52:40.200
honi buruz, hitz egingo beharko da
sare sozialei buruz, nola sartu zen

904
00:52:40.500 --> 00:52:44.250
sare sozialetan? Zein inplikatzen du
sare sozial batean egoteak? Zer

905
00:52:44.250 --> 00:52:48.510
inplikatzen du argazki horiei
igotzeak, zergatik eta zertarako?

906
00:52:48.510 --> 00:52:52.230
Baina berriz neuk egiten dut neure
buruarekin hori lehenengo gauza da.

907
00:52:52.560 --> 00:52:56.430
Nik esaten diot, adibidez, Ume
Jainkoaren ikusten dot nire hurbilen

908
00:52:56.430 --> 00:53:01.560
dauden egoerak, eta nik ikusten ditut
nire lagunek igotzen dituztela haien

909
00:53:01.560 --> 00:53:05.490
seme-alaben ez da oso txikiak, hau
da, sei hilabete, bost hilabete

910
00:53:05.490 --> 00:53:09.780
horrelakoak, baina ipintzen diote
horrela como bihotz bat haien

911
00:53:09.840 --> 00:53:12.480
aurpegia. Horrela ekiditen da guztia,

912
00:53:12.840 --> 00:53:15.690
ez? Zertarako? Eta zergaitik

913
00:53:16.380 --> 00:53:21.090
igo egin dozu hori? Orduan hor dago
heziketa bat, non egin behar duguna

914
00:53:21.090 --> 00:53:24.510
eta komunitatean hitz egin behar
duguna. Eta ez da

915
00:53:25.060 --> 00:53:30.580
bidea, hori argi daukat, ez eskuz,
eskuz ezkutatzea, ez hitz egitea,

916
00:53:30.970 --> 00:53:33.280
zeren eta ikusten dut
pornografiarekin oso argi.

917
00:53:33.880 --> 00:53:37.960
Baina bueno, bai, nahi nuen zuei
entzutea zen eta egia da, enpresena

918
00:53:37.960 --> 00:53:41.470
eta macro horretan, ni askotan
gizarte langile moduan galtzen naiz.

919
00:53:42.490 --> 00:53:44.710
Baina bai ikusten dut Telmorena. Bai,
bai.

920
00:53:46.160 --> 00:53:47.060
Ados nago guztiekin.

921
00:53:47.540 --> 00:53:50.690
Nik uste dut hori joan behar garela
titularlas haratago eta ez dela

922
00:53:50.690 --> 00:53:54.260
bakarrik adin kontu bat da debekua
edo ez, debekua zen ez dagoen argi

923
00:53:54.260 --> 00:53:57.440
zer debekatuko dute, nola debekatuko
duten. Baina asko gustatzen zait eta

924
00:53:57.440 --> 00:54:00.560
nik askotan erabiltzen dut. Ez
bakarrik da baimenaren adibidea,

925
00:54:00.560 --> 00:54:04.640
baizik eta automozio guztiaren
adibidea, ez? Eta nik uste dut

926
00:54:04.980 --> 00:54:08.370
bide horretan gaudela, eta bueno, ba
gaur egun kotxe bat erosten duzunean

927
00:54:08.370 --> 00:54:12.180
beti eduki behar du segurtasun uhala,
eduki behar du air bajak, frenoak,

928
00:54:12.180 --> 00:54:12.990
dena egoki, eta

929
00:54:13.560 --> 00:54:15.810
bestela ez dituzte kotxeak saltzen.
Orduan nik uste dut,

930
00:54:16.220 --> 00:54:20.030
begi onez ikusten dudana da behar
hori edo erantzukizun hori halako

931
00:54:20.030 --> 00:54:22.820
produktuen han jartzea eta esatea.
Zuk egiten duzu zure produktua

932
00:54:22.820 --> 00:54:26.240
kanpora atera ez baditu minimo batzuk
betetzen. Orduan,

933
00:54:26.580 --> 00:54:30.600
klaro, gaur egun imajinaezina da ez
Gurutzeta kaletik ba bidegorri osea,

934
00:54:31.410 --> 00:54:34.650
paso de Cebra, H-RIK gabe,
semafororik gabe, baina klaro,

935
00:54:34.680 --> 00:54:39.540
momentu hontan ez ditugu semáforo
horiek, ez ditugu geure paso de cebra

936
00:54:39.540 --> 00:54:42.000
horiek, ez dugu ezer. Orduan, nik
uste dut helburua dela honi buruz

937
00:54:42.000 --> 00:54:42.990
hitz egitea eta pixka bat

938
00:54:43.790 --> 00:54:48.310
sortzea nolabaiteko arautegi bat edo
edo gidaliburu bat jakiteko eta denok

939
00:54:48.320 --> 00:54:50.900
eukitzeko marko berdina, ezta?
Bestela ezinezkoa da.

940
00:54:51.610 --> 00:54:54.550
Bueno, garbi dagoena da oraindik
gauza asko daukagula egiteko

941
00:54:54.610 --> 00:54:58.030
ikasteko, hausnartzeko eta abar eta
abar.

942
00:54:59.260 --> 00:55:02.860
Bukatzen joateko pixka bat goazen
horrela, zuek nola ikusten duzuen

943
00:55:02.860 --> 00:55:05.650
etorkizuna momentu honetan gai honen
inguruan?

944
00:55:06.670 --> 00:55:07.330
Bixi-bixi.

945
00:55:08.680 --> 00:55:12.070
Eta hori zer espero dezakegu pixka
bat, ze azkenean gaur egungo

946
00:55:12.280 --> 00:55:17.110
belaunaldi hau, gazteen belaunaldia
baita ere helduko da. Eta eta pixka

947
00:55:17.110 --> 00:55:20.860
bat zeintzuk dira datozen urteetan
ikusten dituzun horrela arrisku

948
00:55:20.860 --> 00:55:24.040
nagusiak eta zeintzuk dira ditugun
aukera positiboak?

949
00:55:24.740 --> 00:55:28.010
Joe hau bukatzeko, bukatzeko,
Bixi-bixi, PIN pan.

950
00:55:28.260 --> 00:55:32.940
Espezifikoki bukatuko dut gauez gau.
Gai honi buruz hitz egiteak zeozer

951
00:55:32.940 --> 00:55:35.850
esan nahi du. Orduan nik uste dut
esperantza dagoela konturatzen hasi

952
00:55:35.850 --> 00:55:39.270
garela, hausnarketa bultzatzen ari
garela, ikusten dugula legediak

953
00:55:39.270 --> 00:55:43.200
sortzen direla Estatu mailan, bai
Australian, Frantzian. Orduan nik

954
00:55:43.200 --> 00:55:46.410
uste dut konturatzen ari gara eta
pixka bat igual orain hausnarketa

955
00:55:46.410 --> 00:55:49.650
hasi dela eta hausnarketa hasten
dugunean horretan nik uste dut

956
00:55:49.650 --> 00:55:52.380
martxan jarriko ditugula mekanismo
horiek eta hobetuko dugula, ez? Nik

957
00:55:52.380 --> 00:55:53.790
uste dut hori izan behar dela
helburua.

958
00:55:54.120 --> 00:55:58.500
Ez du gaurtik biharko lortuko, baina
bai aurrerapausoak emango ditugula

959
00:55:58.500 --> 00:56:01.200
eta horretarako aditu komiteak egin
dira baita ere.

960
00:56:01.460 --> 00:56:04.100
Bueno, aholkuak daude, kontua da
gauza horiek baita ere denbora

961
00:56:04.100 --> 00:56:07.610
eramaten dutela, orduan, baina nik
uste dut bide onean gabiltzala, eta

962
00:56:07.700 --> 00:56:11.260
etorkizunean ba bueno ba beste arazo
batzuei aurre egin diogun bezala, ba

963
00:56:11.260 --> 00:56:14.930
baita ere hau kudeatuko dugula eta
moldatuko garela eta gai izango

964
00:56:14.930 --> 00:56:17.990
garela teknologiarekin bizitzeko, ez?
Azken finean hori izan behar da

965
00:56:17.990 --> 00:56:21.470
helburua, eta egokituko garela baita
ere. Baina teknologia ere egokitu

966
00:56:21.470 --> 00:56:25.910
behar da pertsonei eta ez esplotatu
pertsonen zaurgarritasun horiek. Eta

967
00:56:25.910 --> 00:56:28.070
hori da eskatu behar diegun gauza
bakarra, behar bada.

968
00:56:28.560 --> 00:56:28.800
Baina

969
00:56:29.540 --> 00:56:32.570
bai, bueno, nik ere pixka bat
ikuspuntu, esperantza daukat,

970
00:56:32.780 --> 00:56:37.880
nolabait gizartean dagoen arazo bat
da, bere garaian alkohola, tabakoa.

971
00:56:38.210 --> 00:56:42.310
Ez dik esan duzula pornografiaren
inguruan bezala, eta ari direla medio

972
00:56:42.330 --> 00:56:45.800
jartzen, ez? Nik uste dut helduok ere
gero eta kontzienteago garela dagoen

973
00:56:45.800 --> 00:56:49.940
arazo horretaz. Eta medioak ere
jarriko dira. Bai, iruditzen zait

974
00:56:50.360 --> 00:56:50.750
ba

975
00:56:51.000 --> 00:56:55.470
irakatsi egin behar dela. Guk ere
ikasi egin behar dugula, zeren sare

976
00:56:55.470 --> 00:56:58.860
sozialek ere badute bere alderdi
positiboa, ez badituzte gauza onak

977
00:56:58.860 --> 00:57:02.940
eta jakin behar da ba ba nola
erabili, ez? Bestela, psikologo

978
00:57:02.940 --> 00:57:07.320
bezala ba bai, ikusten dut, ez baldin
bada ikasten nola erabili eta

979
00:57:07.320 --> 00:57:11.280
irakasten ere bai nerabeei ba bueno
pues arazo psikologikoak ere handiak

980
00:57:11.400 --> 00:57:13.170
daude eta egon daitezke, baina

981
00:57:13.800 --> 00:57:19.860
bueno nik uste dut denok daukagula
ikasteko eta irakasteko. Gero ba

982
00:57:20.550 --> 00:57:24.030
poztasunez entzuten zaituzte eta
askotan honi buruz ez zaitut egun

983
00:57:24.060 --> 00:57:27.480
hitz egiten dugunean askotan joaten
dira jendea, joaten da jendea en

984
00:57:27.480 --> 00:57:32.330
plan. Ez dakigu zer egin behar dugun.
Eta ez, ni beti ikusten ditut eta

985
00:57:32.330 --> 00:57:37.020
argitara. Bueno, bai, badaude y
iluntasunak eta fokuak ipini behar

986
00:57:37.020 --> 00:57:39.030
ditugu eta garrantzitsua da horri
buruz

987
00:57:39.340 --> 00:57:40.420
hitz egitea, baina

988
00:57:40.880 --> 00:57:44.750
uste dut jendeak kreatiboa garela
benetan eta egin ahal ditzakegu

989
00:57:44.750 --> 00:57:50.480
gauzak eta eta estrategiak eta macro
horretatik lan egitea. Eta bueno hau

990
00:57:50.480 --> 00:57:54.530
da espazioa, osea uste dot dala
adibide oso ona horrelako espazio bat

991
00:57:54.530 --> 00:58:00.080
eraikitzea, honi buruz hitz egitea
eta mahai gainean ipintzea dauden

992
00:58:00.080 --> 00:58:03.020
erronkak eta daukaguna egiteko.

993
00:58:04.000 --> 00:58:04.510
Ni ere

994
00:58:05.520 --> 00:58:07.110
uste dut oso antzeko pentsatzen
dudala.

995
00:58:07.620 --> 00:58:11.250
Zentzu horretan, nik uste dut lozorro
digitaletik nolabait ere esnatzen ari

996
00:58:11.250 --> 00:58:14.820
garela, baita ere Europa bezala,
konturatu Araba neurri handi batean

997
00:58:14.820 --> 00:58:18.420
colonia digital bat garela eta horrek
ez dakarrela ezer onik maila askotan,

998
00:58:18.660 --> 00:58:21.780
demokraziatik hasi eta gure
txikietara arte. Eta gure

999
00:58:21.780 --> 00:58:25.650
infraestruktura digitalak eratzen ari
garela, Jaka ixtea ez zelako

1000
00:58:25.710 --> 00:58:29.220
proiektuekin. Eta beraiek esan dudan
bezalaxe, baita ere herri mailan nik

1001
00:58:29.220 --> 00:58:32.520
uste dut Altxa hura bezalako
mugimenduek zeresan handia dutela

1002
00:58:32.520 --> 00:58:37.770
gaur-gaurko egoeran aspalditik. Orain
dela sei urte edo ikusi duela arazoak

1003
00:58:37.800 --> 00:58:40.800
eta elkartu direla komunitate horiek
eratuz eta pegatina horiek eta beste

1004
00:58:42.090 --> 00:58:46.050
ekimenez, eman didala aurrera
instituzioak, mantso, baina badatoz

1005
00:58:46.050 --> 00:58:49.140
laguntzera baita ere. Eta nik uste
dut argi

1006
00:58:49.720 --> 00:58:53.980
ba orainaldia iraganaren ondorioa
dela, bere osotasunean, horrek esan

1007
00:58:53.980 --> 00:58:58.120
nahi du edo etorkizuna gaurko
orainaldian ondorioa izango dela. Eta

1008
00:58:58.120 --> 00:59:01.570
orainaldia baldin badago Europa
esnatuta, komunitatea lanean,

1009
00:59:01.570 --> 00:59:02.170
instituzioak,

1010
00:59:02.580 --> 00:59:05.910
legeak jarri nahian, ezinbestean
etorkizuna

1011
00:59:07.560 --> 00:59:08.700
iragana baino hobea izango dela.

1012
00:59:11.000 --> 00:59:15.770
Ba badaukagu. Badaukagu hemen
lantzeko, etxeko lanak egiteko eta

1013
00:59:15.950 --> 00:59:20.720
eta bueno oaintxe bukatzeko horrela
galderarik ez dakit daukazuen.

1014
00:59:21.350 --> 00:59:21.940
Galderentzako

1015
00:59:23.300 --> 00:59:25.340
denboratxo bat edukiko dugu baita.

1016
00:59:26.590 --> 00:59:28.410
Horrela norbait animatzen baldin
bada.

1017
00:59:31.260 --> 00:59:31.980
Inor.

1018
00:59:32.380 --> 00:59:32.470
Sí.

1019
00:59:35.020 --> 00:59:35.650
Azken aukera.

1020
00:59:37.890 --> 00:59:42.480
Bueno ba besterik ez baldin badago,
ba mila esker guztioi gaurkoan

1021
00:59:42.540 --> 00:59:47.550
etortzeagatik. Eskerrik asko, Aiora,
Manu. Eskerrik asko. Eskerrik asko

1022
00:59:47.550 --> 00:59:51.480
Telmo gaurkoan gurekin egoteagatik
eta baita eskerrik asko zuei guztioi

1023
00:59:51.480 --> 00:59:53.320
ere gaurkoan gurekin konektatzea.

1024
00:59:54.040 --> 00:59:56.110
Eta laister arte. Eskerrik asko.