WEBVTT 1 00:00:07.950 --> 00:00:08.700 Goazen egokitzera. 2 00:02:06.960 --> 00:02:07.350 Ez dago gaizki. 3 00:02:44.820 --> 00:02:44.910 Bai. 4 00:02:47.100 --> 00:02:47.190 Bai. 5 00:02:55.560 --> 00:02:56.790 Arratsalde on guztioi. 6 00:02:58.380 --> 00:03:02.880 Saiatu gara bostetan puntua xamar argitzen, hasten, batez 7 00:03:03.380 --> 00:03:07.130 ere errespetuagatik, zeren jadanik hemen nahiko jende bazaudete, bagaude 8 00:03:07.190 --> 00:03:07.730 9 00:03:08.020 --> 00:03:10.960 eta beraz, hemen daudenez, baita ponentzia izango direnek gaurko saio honetan, 10 00:03:10.960 --> 00:03:11.320 11 00:03:12.040 --> 00:03:13.480 ze ze hobe hastea baino. 12 00:03:14.020 --> 00:03:17.230 Lehenik eta behin barkamena eskatuz hasi nahi nuke, zeren berez aurkezpen 13 00:03:17.230 --> 00:03:18.970 ekitaldi hau egin beharreko pertsona 14 00:03:19.520 --> 00:03:22.970 Gobernantza Diputatua zen Irune Berasaluze, baina familiak kontu 15 00:03:22.970 --> 00:03:26.240 batzuengatik ezin izan da etorri eta bere izenean barkamena eskatzen 16 00:03:26.240 --> 00:03:26.690 dizuet. 17 00:03:27.560 --> 00:03:28.760 Arratsalde on guztioi. 18 00:03:29.640 --> 00:03:33.900 Hasteko, adimen artifizialaren etikari buruzko hitzaldi honetara 19 00:03:33.900 --> 00:03:36.780 etorri zareten pertsona guztiei eskerrak eman nahi dizkizuet, 20 00:03:37.260 --> 00:03:41.250 eta zen berean ere eskerrak eman gai horren inguruan gaurkoan 21 00:03:41.310 --> 00:03:43.530 hizlari bezala etor zaizkigun hirukoteari, 22 00:03:44.020 --> 00:03:47.020 Gorka, Chechu eta Daniel, hain zuzen ere. 23 00:03:48.020 --> 00:03:52.400 Adimen artifiziala gure eguneroko jardunaren zati bat da, esan genezake administrazioaren 24 00:03:52.400 --> 00:03:56.210 zati bat, eta Administrazioaren prozesua 25 00:03:56.860 --> 00:04:00.610 eta zerbitzu publikoen parte ere izaten hasia da. 26 00:04:01.540 --> 00:04:04.090 Benetako inpaktua dauka, 27 00:04:04.820 --> 00:04:07.100 gero eta handiagoa dena, 28 00:04:08.060 --> 00:04:11.960 eta ezinbestekoa zaigu gogoetarako tarte bat hartzea. 29 00:04:12.920 --> 00:04:17.390 Horretara goaz gaurko saio honetan. Geure buruaren arduradun 30 00:04:17.390 --> 00:04:21.260 bezala tokatzen zaigu galdetzea edo galderak egitea, ea nola 31 00:04:21.260 --> 00:04:23.090 aplikatu behar dugun irizpide 32 00:04:23.380 --> 00:04:24.970 etikoa, irizpide 33 00:04:25.540 --> 00:04:27.520 etiko sendoak. 34 00:04:27.940 --> 00:04:29.890 Publikoari dagokionez, esan bezala. 35 00:04:31.220 --> 00:04:35.510 Gaur arratsaldeko saioa nagusiki helburu horiek jorratzen saiatuko 36 00:04:35.510 --> 00:04:36.860 gara, hain zuzen ere, 37 00:04:37.420 --> 00:04:40.240 administrazioetan adimen artifiziala 38 00:04:40.480 --> 00:04:42.790 zentzuz eta erantzukizunez 39 00:04:43.220 --> 00:04:46.400 nola garrantzirik gabeko tarte bat hartu 40 00:04:47.780 --> 00:04:52.400 edo eginez buruz, zeren bide bat egina dago, hausnartu eta 41 00:04:53.080 --> 00:04:54.580 azkenekoz, nolabait ere, aurrera 42 00:04:55.140 --> 00:04:59.220 begira dauzkagun erronkei buruzko eztabaida bat irekitzea hizlari 43 00:04:59.680 --> 00:05:02.500 eta hemen gauden guztion artean. 44 00:05:04.580 --> 00:05:09.410 2023 Gipuzkoako Foru Aldundia aitzindari izan zen, bihurtu zen 45 00:05:09.410 --> 00:05:10.190 aitzindaria. 46 00:05:10.920 --> 00:05:14.670 Datuak eta adimen artifiziala erabiltzeko kode etiko bat onartzean. 47 00:05:15.260 --> 00:05:17.720 SAI espazio honetarako sarreran 48 00:05:18.060 --> 00:05:21.990 dauden zuetako batzuk hartu dituzte, baina nahi dute beste guztiok hemen 49 00:05:21.990 --> 00:05:25.470 dauzkazue ere kode etiko horren inguruko erreferentziak eta eskuratzeko 50 00:05:25.500 --> 00:05:27.330 aukera izan dira zenezakete 51 00:05:28.900 --> 00:05:33.160 Aldundiari kode etikoen bidez Aldundiari zein sektore publikoko 52 00:05:33.160 --> 00:05:35.740 erakundeei aplikatzen zaiguna. 53 00:05:36.540 --> 00:05:40.380 Beraz, aplikazio eremu zabala dauka, ez etxe barruan, baizik eta inguruan 54 00:05:40.380 --> 00:05:43.860 gabiltza, sektore publiko guztiari ere aplikatzeko modukoa da. 55 00:05:44.780 --> 00:05:47.540 Berrikuntza teknologikoak hasiera-hasieratik 56 00:05:48.020 --> 00:05:52.970 printzipio argi eta partekatuak izan behar dituela sinetsita eman zen 57 00:05:53.030 --> 00:05:55.220 urrats hori. Orain dela bi urte esan bezala. 58 00:05:56.540 --> 00:06:00.020 Bi urte bete dira mugarri hartatik, hau da, Adimen Artifizialaren 59 00:06:00.020 --> 00:06:01.760 Jokabide Kode bat onartzetik. 60 00:06:02.180 --> 00:06:05.300 Kode horrek Gipuzkoako Foru Aldundia bere eremuan erreferente gisa 61 00:06:05.630 --> 00:06:07.250 jartzea ahalbidetu du. 62 00:06:08.180 --> 00:06:11.750 Uste dugu, denbora hori igaro ondoren, une egokia dela gelditzeko, 63 00:06:11.750 --> 00:06:12.500 atzera 64 00:06:13.000 --> 00:06:13.810 begiratzeko 65 00:06:14.140 --> 00:06:16.720 eta abian jarri diren esperientzien eragina ebaluatzeko, 66 00:06:16.720 --> 00:06:17.230 baina 67 00:06:17.980 --> 00:06:21.160 baita aurrera begiratzeko ere, hurrengo hilabete eta urteetan aurre 68 00:06:21.160 --> 00:06:24.820 egin behar diegun edo aurre egin behar diegun erronkei buruz. 69 00:06:25.700 --> 00:06:29.480 Adimen artifizialak galdera berriak planteatzen ditu algoritmoak 70 00:06:29.480 --> 00:06:31.400 noraino irits daitezkeen, konfiantza 71 00:06:33.160 --> 00:06:35.230 publikoa nola zaindu eta gobernantza 72 00:06:36.860 --> 00:06:38.780 demokratikoa ahuldu ordez 73 00:06:39.480 --> 00:06:41.850 indartuko duela nola bermatu jakiteko. 74 00:06:43.060 --> 00:06:45.430 Horretaz guztiaz, uste dut hiru hizlariek hitz egingo digutela 75 00:06:45.430 --> 00:06:47.350 gaur. Testuinguru horretan, 76 00:06:47.880 --> 00:06:52.080 aldundiak onartutako kode etikoa orientazio-esparru bat da 77 00:06:52.080 --> 00:06:52.890 batez ere, munduan 78 00:06:53.240 --> 00:06:57.320 teknologiaren erabilera ulertzeko modu bat adierazten duena. 79 00:06:57.320 --> 00:06:58.490 Esparru bat argitaratu zuen 80 00:06:59.700 --> 00:07:04.320 jendaurrean, funtsezko bost printzipio etikotan oinarritzen dena. 81 00:07:05.860 --> 00:07:08.470 Eraginkortasun txarraren printzipioa, 82 00:07:10.120 --> 00:07:11.650 eskubideekiko errespetua, 83 00:07:12.760 --> 00:07:13.990 ongintza, 84 00:07:15.000 --> 00:07:17.520 gardentasuna, eta, azkenik, 85 00:07:17.840 --> 00:07:20.240 partaidetza eta kontrol publikoa. 86 00:07:21.500 --> 00:07:24.590 Lehenik eta behin, kalterik ez eragiteko printzipioa. 87 00:07:25.140 --> 00:07:28.230 Maleficent esandako hori kalterik egin ez, 88 00:07:28.660 --> 00:07:33.970 eta datuen eta sistemen sistema, algoritmoen erabileran inpaktu 89 00:07:33.970 --> 00:07:38.050 diskriminatzaileak saihesteko konpromisoa, hori izango litzateke 90 00:07:38.050 --> 00:07:38.590 aurrenekoa, 91 00:07:39.340 --> 00:07:40.810 zeren, guztiok dakigun bezala, 92 00:07:41.180 --> 00:07:42.800 teknologia ez da neutroa 93 00:07:43.760 --> 00:07:46.160 eta horregatik kontu handiz ibili behar dugu 94 00:07:46.580 --> 00:07:50.120 pertsonengan eta kolektiboengana duten ondorioekin. 95 00:07:51.460 --> 00:07:55.540 Bigarrena, pertsonekiko eta haien eskubideekiko errespetua. 96 00:07:56.120 --> 00:07:58.850 Pribatutasuna, datuak, pertsonaren babesa 97 00:07:59.340 --> 00:08:03.360 eta ondorio garrantzitsuak izan ditzaketen erabaki zita zuen 98 00:08:03.420 --> 00:08:07.650 beharrezko gisa, giza errebisioa bermatuz. 99 00:08:09.080 --> 00:08:10.400 Adimen artifizialak. 100 00:08:11.240 --> 00:08:15.320 Hori gero eztabaida izango da. Pertsonen zerbitzura egon behar du. 101 00:08:16.350 --> 00:08:17.280 Ez alderantziz, 102 00:08:17.740 --> 00:08:20.140 pertsonen zerbitzura ez alderantziz. 103 00:08:20.820 --> 00:08:22.980 Hirugarren printzipio ongintza harena da. 104 00:08:23.700 --> 00:08:26.670 Datuak eta adimen artifiziala erabiltzen da zerbitzu publikoak 105 00:08:26.670 --> 00:08:27.300 hobetzeko, 106 00:08:27.620 --> 00:08:29.930 eraginkorragoak eta bidezkoagoak izateko 107 00:08:30.360 --> 00:08:34.500 eta ongizatea eta elkarren arteko komunikazioa indartzen laguntzeko. 108 00:08:35.740 --> 00:08:40.000 Berrikuntzak interes orokorra hobeto zerbitzatzeko bidea izan behar du. 109 00:08:41.780 --> 00:08:43.580 Laugarrengoa, gardentasuna. 110 00:08:44.179 --> 00:08:49.400 Zer algoritmo erabiltzen diren, zer daturekin eta zein helbururekin argi 111 00:08:49.400 --> 00:08:51.230 eta garbi azaltzeko betebeharra. 112 00:08:52.360 --> 00:08:53.680 Konfiantza publikoa 113 00:08:54.200 --> 00:08:57.050 kontu ematetik bakarrik eraiki daiteke. 114 00:08:57.980 --> 00:09:00.530 Hau Gobernuaren printzipioetako bat da, kontu ematearena, 115 00:09:01.280 --> 00:09:04.580 eta, azkenik, partaidetzaren eta kontrol publikoaren printzipioa, 116 00:09:05.140 --> 00:09:05.980 herritarrak, 117 00:09:06.340 --> 00:09:07.660 alegia, hemen gauden guztiok, 118 00:09:07.940 --> 00:09:10.760 langile publikoak eta sistema horien gobernantzan 119 00:09:11.320 --> 00:09:12.460 eta gainbegiratzen 120 00:09:12.780 --> 00:09:14.520 adituak diren pertsonak, 121 00:09:15.000 --> 00:09:17.580 inplikazioaren garrantzia gogorarazten diguna. 122 00:09:18.620 --> 00:09:19.820 Adimen artifiziala 123 00:09:20.320 --> 00:09:22.570 arlo publikoan ezin da kutxa beltz 124 00:09:22.700 --> 00:09:24.140 bat bezala kontsideratu. 125 00:09:25.060 --> 00:09:26.740 Gaur hiru hizlari ditugu, 126 00:09:27.540 --> 00:09:30.420 gai horietan ikuspegi osagarrietatik sakontzen 127 00:09:30.920 --> 00:09:32.540 lagunduko digutenak. 128 00:09:33.880 --> 00:09:38.530 Nire ondoan dago Daniel Innerarity, Filosofia Politiko eta Sozialean katedraduna, 129 00:09:38.530 --> 00:09:42.190 Gobernantza Demokratikoaren Institutuko zuzendaria, Globernance. 130 00:09:43.380 --> 00:09:46.050 Gobernantza algoritmikoaren irismenaz eta erabaki publikoak 131 00:09:46.280 --> 00:09:48.770 hartzeko automatizazioaren mugez hausnartuko 132 00:09:48.770 --> 00:09:50.000 du, eta giza 133 00:09:50.840 --> 00:09:54.500 judizioa, deliberazio etikoa, arduragabekeria demokratikoa 134 00:09:55.000 --> 00:09:56.320 nahi duen 135 00:09:57.000 --> 00:09:58.470 horretan jarriko du arreta. 136 00:10:00.160 --> 00:10:01.960 Berarekin batera dago Txetxu Ausin, 137 00:10:02.340 --> 00:10:06.240 CSICeko CISeko Filosofia Institutuko ikertzaile zientifikoa eta etika 138 00:10:07.220 --> 00:10:11.000 publikoan eta teknologia disruptiboetan aditua. 139 00:10:11.320 --> 00:10:13.660 Adimen artifizialak Administrazio 140 00:10:13.960 --> 00:10:16.600 publikoan eskaintzen dituen aukerez hitz egingo digu, baita 141 00:10:17.340 --> 00:10:21.090 konfiantza, legitimitatea eta onarpen soziala sortuko duen 142 00:10:21.440 --> 00:10:22.580 esparru etiko sendo 143 00:10:23.060 --> 00:10:24.080 bat eraikitzeko 144 00:10:26.740 --> 00:10:27.970 beharraz ere. 145 00:10:28.760 --> 00:10:31.820 Gainera, haren ekarpenak balio berezia du, zuzenean 146 00:10:31.820 --> 00:10:35.720 laguntzen baitut lehen aipatu dugun kode etikoa 147 00:10:35.720 --> 00:10:36.290 egiten. 148 00:10:36.860 --> 00:10:38.030 Azkenik, Gorka Blanco Espainiako 149 00:10:39.140 --> 00:10:42.590 Estrategia eta Eraldaketa Digitaleko zuzendariak, 150 00:10:42.910 --> 00:10:45.330 Igor Gipuzkoako Foru Aldundiko erakunde 151 00:10:45.860 --> 00:10:49.100 publikoak, esperientzia praktikora hurbilduko gaitu, printzipio 152 00:10:49.560 --> 00:10:53.190 etiko horiek aldundiarentzat garatzen diren adimen 153 00:10:53.190 --> 00:10:56.640 artifizialeko proiektuetan modu zehatzean nola aplikatzen 154 00:10:56.640 --> 00:10:59.760 ari diren azalduz, ikaskuntza, zailtasun eta 155 00:11:00.340 --> 00:11:02.560 emaitza errealak partekatuz. 156 00:11:03.860 --> 00:11:09.590 Moderazioan eta espazioaren eta saioaren kudeaketan esku hartzeaz gain, Txetxu 157 00:11:09.650 --> 00:11:13.160 Ausinek ere hartuko du parte, hitza ematen diodanari, eta hortik aurrera 158 00:11:13.160 --> 00:11:15.980 ekitaldi honen buru izatea tokatzen zaizu. Eskerrik asko. 159 00:11:25.220 --> 00:11:25.610 Arratsalde 160 00:11:26.260 --> 00:11:27.790 on guztioi. 161 00:11:29.040 --> 00:11:32.730 Pozgarria da zuekin guztiokin hemen egotea. Foru Aldundiari esker jardunaldi 162 00:11:32.730 --> 00:11:37.230 hau antolatzeagatik, bi urte geroago, hain zuzen 163 00:11:37.230 --> 00:11:42.110 ere, kode honek Gipuzkoako Foru Aldundiaren adimen artifizialeko 164 00:11:42.110 --> 00:11:44.730 datuei buruz izan duen ibilbidea pixka bat aztertzeko, 165 00:11:44.730 --> 00:11:49.800 erakunde publiko batean kode aitzindaria baita eta, kodea 166 00:11:49.800 --> 00:11:54.810 gelditzeaz gain, Beno, bada, hori jardunbide egoki batzuetan 167 00:11:54.810 --> 00:11:57.900 zehaztea, kodean ere jasotzen den bezala. Eta 168 00:11:57.900 --> 00:12:03.090 gaur arratsaldean ikusiko duguna zera da, orokorrenetik partikularrenera 169 00:12:03.090 --> 00:12:03.900 igarotze hori. 170 00:12:04.240 --> 00:12:07.370 Eta nola pasatu ginen musetatik antzerkira, hori baita pixka bat. Hori 171 00:12:07.390 --> 00:12:10.180 ere interesatzen zaigu herritarren, erakundeen, enpresen 172 00:12:10.180 --> 00:12:13.000 eta erakundeen egunerokotasunean. 173 00:12:13.400 --> 00:12:17.000 Gaur arratsaldean hiru egia egingo ditugu, aurkezpenak. 174 00:12:17.360 --> 00:12:21.470 Plazara. Danielek, algoritmoek noiz arte gobernatu dezaketen eta noraino 175 00:12:21.470 --> 00:12:22.250 hitz egin 176 00:12:22.500 --> 00:12:25.200 ondoren, haien artean integratu zuen laburki ere, eta, azkenik, 177 00:12:25.230 --> 00:12:29.670 Gorka Blancok parte hartuko du, adimen artifizialaren garapenean 178 00:12:29.670 --> 00:12:32.580 eragin etikoa ebaluatzeko prozesua hemen, Gipuzkoako Foru Aldundian, 179 00:12:32.580 --> 00:12:35.430 zein den pixka bat kontatuz. Hirurok hitz egin berri dugunean, trebetasuna, 180 00:12:35.430 --> 00:12:39.300 bada, elkarrizketarako eta eztabaidarako txanda bat. Eta gonbidatuta 181 00:12:39.300 --> 00:12:42.860 zaudete bertan parte hartzera, elkarrizketa 182 00:12:42.980 --> 00:12:46.070 hau izateko eta balantzea egiteko. 183 00:12:46.340 --> 00:12:48.500 Adimen Artifizialaren Etika Kodeak 184 00:12:48.820 --> 00:12:52.000 ekarri duenaz, datuak Gipuzkoako Foru Aldundian. 185 00:12:52.000 --> 00:12:55.270 Beraz, Daniel, hitza ematen dizut eta nahi duzunean. 186 00:12:59.500 --> 00:13:00.760 Tira, Arratsalde on guztioi, 187 00:13:01.540 --> 00:13:01.960 eh. 188 00:13:02.960 --> 00:13:05.720 Hasteko, eskerrak eman nahi dizkiot 189 00:13:06.840 --> 00:13:09.390 Gipuzkoako Foru Aldundiari eta 190 00:13:09.960 --> 00:13:11.160 etorri etorri zareten guztioi. 191 00:13:12.760 --> 00:13:13.570 Hiru gauza 192 00:13:14.060 --> 00:13:18.410 kontatuko ditut. Nondik dator hau? Zeri obeditzen dio? 193 00:13:19.120 --> 00:13:23.230 Erabaki politikoak hartzeko tresna sofistikatuetara gero eta 194 00:13:23.230 --> 00:13:24.940 gehiago jo behar izatea, eta ez. 195 00:13:25.620 --> 00:13:26.670 Ez dator atzotik. 196 00:13:28.110 --> 00:13:30.030 Zein dira zehazki promesak? 197 00:13:31.280 --> 00:13:33.020 Gobernantza algoritmikoa erreko dizuet, 198 00:13:33.520 --> 00:13:35.200 eta, azkenik, zein muga dituen. 199 00:13:36.540 --> 00:13:41.250 Gizarte batek halako konplexutasun maila bat lortzen duen heinean, 200 00:13:41.250 --> 00:13:43.950 jende asko dago, interes asko daude, behar asko daude. 201 00:13:44.510 --> 00:13:46.960 Eta, beti bezala, baliabide gutxi, 202 00:13:47.300 --> 00:13:48.620 eta erabakiak hartu behar dira, 203 00:13:49.300 --> 00:13:49.780 eh, 204 00:13:50.600 --> 00:13:51.950 gero eta beharrezkoagoa da. 205 00:13:53.170 --> 00:13:54.530 Beharrezkoa da erabakiak 206 00:13:54.960 --> 00:13:56.490 zuzenduko 207 00:13:56.760 --> 00:13:58.320 direla bermatuko duten 208 00:13:59.020 --> 00:14:02.170 tresna sofistikatuak eskura izatea, 209 00:14:02.580 --> 00:14:05.670 eta, jakina, gero eta datu gehiago izapidetzea. 210 00:14:05.970 --> 00:14:06.540 211 00:14:07.060 --> 00:14:09.010 Joera horrek ez du 212 00:14:10.370 --> 00:14:13.490 handitzen jarraituko. Denborarekin, hazten jarraituko du. 213 00:14:14.200 --> 00:14:18.250 Beraz, ez da eszenatoki sinesgarria norberak 214 00:14:18.800 --> 00:14:23.210 erabakitzen zuen garaietara itzultzea. Bat, 215 00:14:23.970 --> 00:14:29.720 bat. Lehen, utzikeria, paper batekin eta arkatzarekin, baliabideak nola esleitzen 216 00:14:29.720 --> 00:14:30.350 ziren. 217 00:14:32.730 --> 00:14:33.580 Beti esan. 218 00:14:35.740 --> 00:14:39.250 Burokrazia bera. Burokrazia administrazioaren balioa, hain zuzen 219 00:14:39.620 --> 00:14:40.850 ere, duela urte 220 00:14:41.360 --> 00:14:44.480 asko sortu zen. Gizarteei 221 00:14:44.940 --> 00:14:47.940 dagokienez, gure printzipioen erabakiak justifikatzeko 222 00:14:47.940 --> 00:14:48.840 orduan, 223 00:14:49.240 --> 00:14:55.330 haiek formalizatzen genituen. Autoritate ez hain 224 00:14:56.060 --> 00:14:57.740 subjektibo bat, pertsonaren 225 00:14:59.680 --> 00:15:04.030 subjektibotasunarekiko menpekotasun gutxiago duena, dena delakoagatik zoritxarrean 226 00:15:04.030 --> 00:15:06.700 edo grazian erori garena, eta orduan bat ematen diguna, 227 00:15:07.220 --> 00:15:08.840 erantzun bat edo bestea ez 228 00:15:09.300 --> 00:15:10.050 dagoena. Autoritate 229 00:15:10.460 --> 00:15:13.380 politikoa gero eta prozedurazkoago eta karismatikoago 230 00:15:13.380 --> 00:15:14.370 agertu zen. 231 00:15:16.280 --> 00:15:21.110 Eta horrek guztiak planteatzen duen kontua da. Orain, erabakitzeko sistema 232 00:15:21.110 --> 00:15:21.410 233 00:15:22.060 --> 00:15:25.450 automatizatuak deritzon hau dugun une batean 234 00:15:25.450 --> 00:15:26.110 gaude. 235 00:15:27.000 --> 00:15:30.060 Zenbateraino? Hori litzateke orain hemen erantzuten saiatuko 236 00:15:30.060 --> 00:15:33.240 naizen galdera? Zenbateraino, sistema horiek, zer erabakitzen 237 00:15:33.480 --> 00:15:35.340 dute? Gu gabe? 238 00:15:35.880 --> 00:15:36.600 Batzuetan 239 00:15:37.870 --> 00:15:40.270 bat egiten duzue gure aurka eta autonomia propioarekin? 240 00:15:42.370 --> 00:15:45.890 Hori autodeterminazioaren printzipio demokratiko batekin bateragarria da, demokraziekin, 241 00:15:45.890 --> 00:15:46.370 erabaki askearekin, 242 00:15:46.980 --> 00:15:47.940 herriaren 243 00:15:49.640 --> 00:15:53.840 borondatearekin, herri-subiranotasunarekin. Eta zer gertatzen da noiz? 244 00:15:55.420 --> 00:15:58.030 Neurri masibo batean, gertatzen ari den bezala eta gero eta gehiago 245 00:15:58.030 --> 00:16:01.810 gertatuko den bezala, kreditu bat, gizarte-laguntza bat, 246 00:16:02.100 --> 00:16:04.350 finantzaketa bat, dirulaguntza bat ematea, 247 00:16:05.280 --> 00:16:10.530 zati batean edo ia dena edo dena erabakitzeko sistema automatizatu 248 00:16:10.590 --> 00:16:13.170 baten esku uzten da? Hori bateragarria al da 249 00:16:13.560 --> 00:16:15.930 gizakiok erabaki behar dugun printzipio demokratikoarekin? 250 00:16:16.460 --> 00:16:17.890 251 00:16:20.740 --> 00:16:25.800 bigarren puntua. Sistema horiek, prozedura kimiko samarrak, promesa 252 00:16:25.800 --> 00:16:27.050 bikoitzean oinarritzen 253 00:16:27.520 --> 00:16:29.980 dira funtsean. Objektiboagoak direla 254 00:16:30.600 --> 00:16:35.250 eta subjektiboagoak direla agintzeak azaldu zuen kontraesankorra 255 00:16:35.250 --> 00:16:37.560 ez denetan. Zertan? Zein zentzutan? 256 00:16:38.180 --> 00:16:39.650 Helburuak, pertsonen gogo-aldartea 257 00:16:40.970 --> 00:16:42.500 kontuan 258 00:16:43.400 --> 00:16:44.090 hartu 259 00:16:44.260 --> 00:16:46.720 gabe hartuko dituztela erabakiak, eta 260 00:16:47.280 --> 00:16:48.330 atzean daudela. 261 00:16:49.910 --> 00:16:52.700 Une batean, gainera, adibidez, orain pentsatzen modako gai 262 00:16:52.700 --> 00:16:53.900 bat polarizazioa da. 263 00:16:55.120 --> 00:16:57.050 Zelaia hotz dago. 264 00:16:57.980 --> 00:16:59.930 Baina Gabonetan polarizazioarekin, 265 00:17:00.660 --> 00:17:01.140 266 00:17:01.960 --> 00:17:05.310 orduan, noski, ez du ondo ikusten polarizazio honen erdian. 267 00:17:05.940 --> 00:17:07.440 Zer da sistema bat izatea? 268 00:17:07.940 --> 00:17:11.900 Ez dadila polarizatu, baizik eta eztabaida objektiba dezala. Zuk hainbeste daukazu, zuk hainbeste 269 00:17:11.900 --> 00:17:14.390 merezi duzu. Hau da norabide egokia. 270 00:17:15.319 --> 00:17:17.320 Eta gainera, sektarismo horien 271 00:17:18.339 --> 00:17:20.170 ordez, inguratuta 272 00:17:21.359 --> 00:17:24.590 gaudenok eta garenok askotan daukaguna adierazten dute, 273 00:17:24.599 --> 00:17:29.010 sistema neutroa, objektiboa, objektibagarria eta abar, 274 00:17:29.900 --> 00:17:32.690 ez ona, hau da a promesa. Errealitatea oso 275 00:17:33.100 --> 00:17:35.260 bestelakoa da. Zergatik? Denok baitakigu sistema 276 00:17:36.460 --> 00:17:40.000 honekin ez dela autoritatea desagertzen, baizik eta beste autoritate mota 277 00:17:40.000 --> 00:17:42.970 bat agertu dela. Adibidez, plataformen autoritatea, inoiz ez. 278 00:17:43.300 --> 00:17:44.380 Ez genuen inoiz pentsatuko. 279 00:17:45.300 --> 00:17:46.980 Teorikoki Interneten 280 00:17:47.300 --> 00:17:50.390 hasieran esaten zen bezala, 281 00:17:52.000 --> 00:17:55.810 hemen mundu guztia dator eta, beraz, edonori 282 00:17:55.810 --> 00:17:59.140 irekita dago eta ez dago bat ere. Ez dago 283 00:17:59.140 --> 00:18:01.900 sarrerako aterik. Eta gainera, eta gehiena, txikito, 284 00:18:02.020 --> 00:18:02.680 eta 285 00:18:02.900 --> 00:18:04.400 dena komatxo artean jartzen dut, Kito. 286 00:18:04.740 --> 00:18:08.070 Eskuzko berrikuspen guztiak. 287 00:18:08.500 --> 00:18:11.650 Zer baztertzen zuten sare sozialetako 288 00:18:12.640 --> 00:18:16.510 zenbait aktorek, adibidez, Donald Trump, Twitterretik 289 00:18:16.510 --> 00:18:20.020 bota eta gero berriz onartu zutena, zer nahi zuten, edo zer? 290 00:18:20.480 --> 00:18:21.230 Zein demokratikoa. 291 00:18:22.180 --> 00:18:23.620 Tira, honek badu. 292 00:18:24.510 --> 00:18:27.810 Objektibotasunarekin zerikusia duen beste arazo bat 293 00:18:28.580 --> 00:18:32.270 dagoenean, hau da, automatizazio-alborapena deritzona. Eta 294 00:18:32.270 --> 00:18:32.990 gizakiok 295 00:18:33.460 --> 00:18:37.180 joera dugu pentsatzeko automatikoki erabakitako gauzek, atzean 296 00:18:38.330 --> 00:18:39.920 subjekturik ez dagoen lekuan, 297 00:18:40.750 --> 00:18:42.220 ez dutela justifikaziorik behar, ez. 298 00:18:42.580 --> 00:18:45.220 Justifikazioa behar duena giza erabaki bat da, baina makina 299 00:18:45.220 --> 00:18:45.730 baten 300 00:18:46.340 --> 00:18:47.240 erabakiak ez. 301 00:18:48.490 --> 00:18:49.270 Ziur gertatu zaizuela. 302 00:18:50.040 --> 00:18:53.130 Burokrazia guztietan, Gipuzkoako Foru Aldundia kanpo uzten du. 303 00:18:53.490 --> 00:18:54.590 Demokrazia guztietan, burokrazia 304 00:18:54.940 --> 00:18:57.700 guztietan, zu leku batera joaten zara, 305 00:18:58.300 --> 00:19:03.640 zerbait eskatzen duzu? Eta azken erantzun gisa esaten dizute. Makinak ez dit abisurik 306 00:19:03.640 --> 00:19:04.000 307 00:19:05.050 --> 00:19:08.170 ematen, makina 1.000 aldiz joan da. Badago bat. Esketx bat jarri 308 00:19:08.170 --> 00:19:08.890 ohi dut klasean. 309 00:19:09.880 --> 00:19:11.230 Alaba batekin zihoan ama batek, Nashiri 310 00:19:11.800 --> 00:19:14.380 britainiarra geratzen bazaie, ez, zer operatuko 311 00:19:15.100 --> 00:19:19.140 dio bere alabari? Ez dakit zertaz ari nintzen. 312 00:19:19.680 --> 00:19:25.290 Eta orduan osabak ordenagailuan begiratu eta Zita ñimiñoa, zuk baduzu, 313 00:19:25.290 --> 00:19:27.510 gaur arratsaldean aldaka aldatuko 314 00:19:27.820 --> 00:19:31.720 diogu eta amak esan du. Baina aldaka ondo badago, bai. 315 00:19:31.870 --> 00:19:33.470 Zure arazoa, belarriko poema bat. 316 00:19:34.280 --> 00:19:37.250 Eta begira, Atalak dio. Sei piezekin, ez da 317 00:19:38.220 --> 00:19:42.060 josten ordenagailua, aldakak aldatzen omen dizkizugu. 318 00:19:42.740 --> 00:19:43.940 Txantxa bat da, baina. 319 00:19:44.340 --> 00:19:46.290 Baina txantxa hori oso serio hartu behar da, ez beste 320 00:19:46.820 --> 00:19:49.820 promesa bat, subjektibotasunaren promesa, zentzu honetan: 321 00:19:50.680 --> 00:19:51.340 Eskerrik asko. 322 00:19:51.800 --> 00:19:55.550 Guk utzitako arrastoei, gure ohiko portaerari, sare sozialetan 323 00:19:56.800 --> 00:20:00.700 esaten dugunari, kontsumoari, mugikortasunari eta abarri. 324 00:20:01.560 --> 00:20:01.920 E 325 00:20:03.850 --> 00:20:07.090 sentsore digitalak, gainera, gero eta sentsore digital gehiago 326 00:20:07.540 --> 00:20:08.260 daudenez, 327 00:20:08.520 --> 00:20:12.930 oso zehatz jakin dezakezu zer den teorikoki. Teorikoki, 328 00:20:12.930 --> 00:20:13.650 eh hitzak asko 329 00:20:14.360 --> 00:20:14.720 330 00:20:15.120 --> 00:20:18.240 esan nahi du. Teorikoki. Guk, izan ere, egun 331 00:20:18.380 --> 00:20:18.650 332 00:20:19.100 --> 00:20:21.560 osoa ematen dugu erosten dugunari erantzuten dioten 333 00:20:22.260 --> 00:20:25.590 gauzak gomendatzen, hasiera batean benetan gustatzen 334 00:20:25.960 --> 00:20:28.210 zaiguna, hasiera batean gustatzen zaiguna, baina 335 00:20:28.780 --> 00:20:31.600 gero ez gara konturatzen horrek ere badituela gauza guztiz zentzugabeak. 336 00:20:31.600 --> 00:20:32.530 Ni izan nintzen oraindik. 337 00:20:32.900 --> 00:20:37.430 Hotel batera joan nintzen, hotel batera, duela gutxi Dueron, Filosofia Kongresu 338 00:20:37.430 --> 00:20:37.970 batera. 339 00:20:38.780 --> 00:20:42.230 Eta hotelak yatedun ontziraleku bat zeukan han, zakarrean. 340 00:20:42.740 --> 00:20:44.660 Eta orduan, distirari dagokionez, 341 00:20:46.570 --> 00:20:49.930 Internet, yateen iragarkiekin bonbardatzen hasi zitzaizkidan, 342 00:20:50.280 --> 00:20:53.130 eta hori, bistan denez, asko interesatzen zait. Aizu, sei edo 343 00:20:53.130 --> 00:20:53.700 zazpi ditut, eta 344 00:20:54.720 --> 00:20:58.620 ni banengoela konturatu zen, eta beraz, yateak izan ezik, yateak gustatzen zaizkio. 345 00:20:58.620 --> 00:21:01.650 Horrelako gauza zentzugabeak ditu, eta ez hain 346 00:21:02.240 --> 00:21:04.130 zentzugabeak eta nahiko gaiztoak. 347 00:21:05.100 --> 00:21:05.580 Baina, 348 00:21:06.370 --> 00:21:07.060 funtsean, 349 00:21:07.740 --> 00:21:10.530 horri buruz asko esan liteke, baina egia da zehaztasun 350 00:21:11.330 --> 00:21:13.070 handiz ezagut dezaketela zer 351 00:21:14.130 --> 00:21:14.910 den. 352 00:21:15.130 --> 00:21:18.330 Zeintzuk dira gure lehentasunak eta interesak? Baina egia da kapitalismoan 353 00:21:18.330 --> 00:21:20.400 lehentasunen eta 354 00:21:20.900 --> 00:21:23.510 interesen kontu horrek nolabaiteko artifizio-maila ere baduela, 355 00:21:23.510 --> 00:21:25.040 eta, jakina, batzuetan ez da 356 00:21:25.320 --> 00:21:26.010 hainbeste 357 00:21:26.340 --> 00:21:27.510 guk nahiago 358 00:21:27.900 --> 00:21:31.800 duguna guri ematea, baizik eta haiek eskaintzen digutena nahiago 359 00:21:31.800 --> 00:21:35.610 izatea, eta Interneten erosteko portaera konpultsiboak 360 00:21:36.120 --> 00:21:40.140 dauden bakoitzean sortzen da, seguru asko, mundu analogikoan 361 00:21:40.140 --> 00:21:44.340 zailxeagoak izango dira, hain erraza ez delako eta, gainera, gaur egun zehazten 362 00:21:44.340 --> 00:21:45.540 direlako, eta, gainera, 363 00:21:46.180 --> 00:21:48.940 ia beti asmatzen duelako. Bai, yateak gustatzen zaizkit, edo dena 364 00:21:48.940 --> 00:21:49.390 delakoa, 365 00:21:50.480 --> 00:21:51.080 EH. Beno, 366 00:21:52.050 --> 00:21:52.760 batez ere, 367 00:21:53.900 --> 00:21:57.710 ondo iruditzen zait arazoa gure desirak asetzea dela, haiei 368 00:21:58.850 --> 00:22:02.570 buruz hausnartzeari uko egitearen truke, haiei buruz hausnartzearen 369 00:22:02.570 --> 00:22:04.340 truke. Izan ere, egia da zer 370 00:22:04.980 --> 00:22:09.330 dugula, zer nahi eta behar, eta interesak eta lehentasunak. 371 00:22:09.880 --> 00:22:11.020 Baina bera, 372 00:22:11.760 --> 00:22:13.890 teknologia hau horrela konfiguratuta dago. 373 00:22:14.520 --> 00:22:14.790 Zer da 374 00:22:16.080 --> 00:22:19.470 hain erraza? Hain erosoa al da? Inposatu samar dago, inork ez baitigu esaten 375 00:22:19.470 --> 00:22:21.810 Erosi hau, baizik eta Juleni alkoholaren 376 00:22:22.280 --> 00:22:23.690 irudi bat jartzen 377 00:22:24.340 --> 00:22:29.050 diote, eta horrek, azkenean, benetan zer nahi duen hausnartzea aurreztu 378 00:22:29.090 --> 00:22:30.880 dezake. Orduan, tira, ez gaituzte 379 00:22:31.480 --> 00:22:35.050 asebetetzen, eta horren truke, gogoetarik gabeko 380 00:22:36.380 --> 00:22:38.930 zerbait ematen digute eta horri buruz hausnartzeari 381 00:22:39.360 --> 00:22:40.860 uko egiten diote. 382 00:22:41.950 --> 00:22:46.210 Eta, funtsean, borondate politiko esplizitua ordezkatzea 383 00:22:46.940 --> 00:22:47.930 da atzean 384 00:22:48.180 --> 00:22:49.500 dagoena, eta, beraz, 385 00:22:50.040 --> 00:22:52.890 kontsumitzailearen borondate inplizitua dei geniezaioke. 386 00:22:53.790 --> 00:22:56.550 Kontsumitzaile gisa, borondate inplizitua dugu, gutxi gorabehera, gauza 387 00:22:57.260 --> 00:22:59.600 horiek gustatzen zaizkigula suposatzen da, baina 388 00:23:00.220 --> 00:23:04.900 herritar gisa eskubidea eta betebeharra dugu, nik esango nuke, berariazko 389 00:23:06.220 --> 00:23:10.240 borondate politiko esplizitua formulatzeko, ez da generikoa 390 00:23:10.760 --> 00:23:14.450 kontsumitzailearena bezala, baizik eta zuk hau nahi duzu edo beste hau nahi duzu. 391 00:23:16.780 --> 00:23:22.150 Ongi. Orduan, zein izango lirateke gobernantzaren muga demokratikoak? 392 00:23:22.150 --> 00:23:24.100 Algoritmikoa? 393 00:23:24.380 --> 00:23:25.400 Beno, batez ere algoritmikoak 394 00:23:26.960 --> 00:23:30.680 egiteko. Erabakitzeko sistema horiek zertarako balio dute? 395 00:23:30.790 --> 00:23:33.290 Gauza batzuetarako eta besteetarako ez dute hainbeste balio. 396 00:23:34.040 --> 00:23:35.570 Eta, beraz, oso garrantzitsua da. 397 00:23:36.780 --> 00:23:37.950 Gobernatu behar 398 00:23:38.800 --> 00:23:42.340 duenak eta politika publikoen erabakien zerbitzura jarri behar duenak, horrelako 399 00:23:42.800 --> 00:23:44.000 tresnak, galde diezaiola 400 00:23:44.360 --> 00:23:45.260 bere buruari. 401 00:23:45.860 --> 00:23:47.510 Zer erabaki motatarako dira enplegu-erregulazioko espedienteak? 402 00:23:48.000 --> 00:23:48.350 403 00:23:48.680 --> 00:23:49.280 egokiak 404 00:23:50.440 --> 00:23:53.500 dira, eta zein erabaki motatarako, edo 405 00:23:53.980 --> 00:23:56.600 Arazoa baliagarriak dira eta tiro egitea. 406 00:23:56.940 --> 00:23:59.400 Eta beste zati bat, funtsean, 407 00:24:00.350 --> 00:24:03.470 badu. Izaera instrumentala dute gailu 408 00:24:03.980 --> 00:24:04.790 hauek. 409 00:24:05.540 --> 00:24:07.460 Aurrez zehaztutako helburuak 410 00:24:07.700 --> 00:24:12.170 lortzea da helburua, baina ez hainbeste helburuak zehaztea. Ez 411 00:24:12.170 --> 00:24:12.920 da hitz-joko bat, e, helburuak 412 00:24:13.480 --> 00:24:13.720 413 00:24:15.590 --> 00:24:19.010 zehazten baditu, zerbitzatzea nahi duzu. 414 00:24:19.780 --> 00:24:21.430 Makinek nahiko ondo egiten dute. 415 00:24:22.780 --> 00:24:24.880 Baina helburuak zehaztea ez da hain 416 00:24:25.460 --> 00:24:27.890 nabarmena, ezta hain erraza ere. 417 00:24:28.160 --> 00:24:29.960 Adibide hori asko gustatzen zitzaidan. 418 00:24:31.100 --> 00:24:33.140 New Yorkeko eskola sistema. 419 00:24:35.940 --> 00:24:39.870 Ikasleak sisteman banatzeko algoritmo bat asmatu zuen, 420 00:24:39.870 --> 00:24:40.320 eta eginda 421 00:24:41.440 --> 00:24:44.200 zeukatenean, bat-batean konturatu ziren ez zutela 422 00:24:44.200 --> 00:24:46.630 oinarrizko arazoa konpondu. Hezkuntza-banaketaren 423 00:24:47.940 --> 00:24:48.360 424 00:24:48.740 --> 00:24:52.070 funtsezko arazoa da bi ditugula, dena asko 425 00:24:52.860 --> 00:24:54.330 sinplifikatzeagatik. 426 00:24:54.780 --> 00:24:57.420 Bi ikuspegi kontrajarri ditugu: alde batetik, 427 00:24:57.840 --> 00:25:01.710 gurasoek ikastetxea aukeratzeko duten eskubidea funtsezko balioa 428 00:25:02.340 --> 00:25:03.540 da, eta, bestetik, 429 00:25:03.940 --> 00:25:06.820 beste batzuek uste dute eskola-banaketaren funtsezko balioak 430 00:25:06.820 --> 00:25:09.250 gizarte-kohesioarekin duela zerikusia. 431 00:25:10.040 --> 00:25:13.760 Bi gauzak zentzuzkoak dira. Gurasoei ez zaie traba handirik egin behar, 432 00:25:14.950 --> 00:25:18.160 baina egia da gizarte-kohesioa ere garrantzitsua dela. Ez 433 00:25:18.370 --> 00:25:20.260 dio gurasoen borondateari bakarrik erantzuten, 434 00:25:20.720 --> 00:25:24.530 beharbada ghetto eta abarren sistema bat sortzen amaituko du. 435 00:25:25.140 --> 00:25:27.840 Beno, ez naiz orain sartuko kontu honetan, baina 436 00:25:28.260 --> 00:25:32.430 bai interesatzen zitzaidan adibidea ikusteko 437 00:25:34.120 --> 00:25:37.780 nola, banaketarako algoritmo bat asmatu aurretik, ebatzi behar duzun 438 00:25:37.780 --> 00:25:40.300 bi balio handi horien eta beste 439 00:25:40.800 --> 00:25:42.060 askoren arteko oreka, batez ere 440 00:25:42.190 --> 00:25:42.990 bi hauen artekoa. 441 00:25:43.760 --> 00:25:45.440 Zentzuduna dela iruditu zaizu. 442 00:25:46.420 --> 00:25:49.810 Eta hori ebatzi ondoren, eztabaida demokratikoan, 443 00:25:50.120 --> 00:25:53.120 tresnak martxan jar ditzakezu. 444 00:25:54.440 --> 00:25:58.430 Eta horri arazo politiko dei dakioke. 445 00:25:58.860 --> 00:26:00.750 Zuzendaritzaren helburuen 446 00:26:00.960 --> 00:26:02.700 eta lehentasunen kontua 447 00:26:03.240 --> 00:26:05.910 bada, Polizia deitzen duguna da. Hau arazo politikoa 448 00:26:05.910 --> 00:26:09.180 da esaten dugunean. Esan nahi duguna da. Hau ez da kontu 449 00:26:09.180 --> 00:26:10.110 tekniko bat, gai 450 00:26:10.800 --> 00:26:14.690 administratibo bat baizik eta eztabaida esplizitu bat eskatzen duen 451 00:26:14.690 --> 00:26:17.330 eta adostasun esplizitu bat eskatzen duen gai bat. 452 00:26:19.620 --> 00:26:22.650 Zergatik? Auzi politikoak, hain zuzen ere, balio-judiziorik 453 00:26:23.620 --> 00:26:25.360 gabe konpondu ezin direnak dira. 454 00:26:26.900 --> 00:26:28.910 Eta balio-judizioetan ez gaude ados, baina 455 00:26:29.480 --> 00:26:30.800 akordioak lortzen 456 00:26:31.480 --> 00:26:32.320 saia gaitezke. 457 00:26:33.560 --> 00:26:37.640 Baina, jakina, ez dezagun pentsa makina batzuek balio-judizio jakin batzuk 458 00:26:38.080 --> 00:26:41.170 egitetik salbuetsiko gaituztenik. Gure herriek ezin dute lagundu, baina 459 00:26:41.460 --> 00:26:43.230 ez gaituzte inoiz honetatik askatuko. 460 00:26:43.620 --> 00:26:44.490 461 00:26:45.060 --> 00:26:46.020 Eta nolabait esan 462 00:26:46.720 --> 00:26:47.770 liteke politika 463 00:26:48.580 --> 00:26:55.330 tresna horiek zein baliorentzat balio izan behar duten eztabaidatu 464 00:26:55.330 --> 00:26:57.130 behar den tokian hasten dela. 465 00:26:58.300 --> 00:27:01.930 Non dago politikan honetan guztian? Orduan, ziklo hau. 466 00:27:03.220 --> 00:27:07.990 Giza makinak, erabakiak hartzen. Politika makina horiek zer balio izan 467 00:27:07.990 --> 00:27:10.270 behar dituzten erabaki behar den tokian dago, eta hori eztabaidatu 468 00:27:10.960 --> 00:27:14.680 behar ez den lekuan. Arrazionaltasun administratiboa egongo da, 469 00:27:15.010 --> 00:27:18.640 ETAko teknikari adituak egongo dira, baina ez dezagun ahaztu. Baduzu honen alde 470 00:27:18.640 --> 00:27:20.170 politikorik? Ez. 471 00:27:21.500 --> 00:27:22.160 Orain zer? 472 00:27:23.230 --> 00:27:24.540 Gabonak badatozela? 473 00:27:25.360 --> 00:27:28.830 Gabonetako afariren batekin topo egingo dugu. 474 00:27:29.880 --> 00:27:31.270 Une honetan asaldura 475 00:27:31.910 --> 00:27:34.520 politiko handia, inoiz ez bezala, zenbait 476 00:27:35.080 --> 00:27:35.620 477 00:27:35.860 --> 00:27:37.920 gauza asmatu berri balizkigute bezala. 478 00:27:38.460 --> 00:27:41.130 Eguberrietako afariren bat izango dugu koinao tipikoarekin. 479 00:27:41.600 --> 00:27:44.150 Zer konpontzen du dilema batek? Esaten. 480 00:27:44.580 --> 00:27:47.580 Begira, badakizu zer eman zizun Danielek, niri eskuina eta ezkerra 481 00:27:47.580 --> 00:27:48.300 izateak nekatu 482 00:27:48.740 --> 00:27:52.460 egiten nau. Nik nahi dudana da gobernu batzuk ondo gobernatzea. 483 00:27:53.720 --> 00:27:54.650 Entzun al duzue hau inoiz? 484 00:27:55.460 --> 00:27:56.300 Ongi gobernatzen dutela, 485 00:27:57.100 --> 00:27:57.730 486 00:27:58.620 --> 00:28:02.370 ongi hitzak politikarekin zerikusirik ez 487 00:28:02.660 --> 00:28:05.090 balu bezala, eta, beraz, argi balego bezala. 488 00:28:05.540 --> 00:28:06.380 Eta ez genuke, ziur, 489 00:28:06.740 --> 00:28:07.490 hemen, Ongi gobernatzea 490 00:28:08.180 --> 00:28:12.110 dela uste duzuen inkesta batek egingo balu, 80 erantzun desberdin 491 00:28:12.110 --> 00:28:13.040 izango genituzke. 492 00:28:13.640 --> 00:28:17.150 Eskerrak. Hori esatea litzateke larriena, 493 00:28:17.950 --> 00:28:19.270 ezetz esatea. 494 00:28:20.400 --> 00:28:23.220 Garrantzitsuena ez da ezkerra, eskuina, gobernatzea baizik. Nik 495 00:28:23.220 --> 00:28:24.690 hau, urte askoan ikertu ondoren, Bertin 496 00:28:25.060 --> 00:28:27.070 Osborne printzipiotzat hartu dut, 497 00:28:28.160 --> 00:28:31.610 telebistan zehaztasun zientifiko handienaz formulatu 498 00:28:31.610 --> 00:28:34.130 dizun pertsona delako. 499 00:28:35.000 --> 00:28:35.720 Beno, irizpideak 500 00:28:36.200 --> 00:28:37.700 gaude, irizpideak daramatzagu, 501 00:28:38.060 --> 00:28:40.960 eta, beraz, ados jarri behar dugu. 502 00:28:41.520 --> 00:28:46.590 Eta zein diren erabaki ona zer den zehazteko irizpideak. 503 00:28:47.400 --> 00:28:50.340 Jakina. Inork ezin du erabaki txarrik nahi izan, denok nahi 504 00:28:50.340 --> 00:28:50.850 ditugu adikzio 505 00:28:51.320 --> 00:28:53.090 onak, baina ez ditugu irizpide berak 506 00:28:54.060 --> 00:28:57.420 ona zer den jakiteko. Gobernu ona. 507 00:28:58.700 --> 00:29:01.160 Ongi, eta nire amaierara pasa zen. 508 00:29:02.320 --> 00:29:03.460 Bai horixe. 509 00:29:04.830 --> 00:29:07.400 Hau da, azken batean, erabakitzeko 510 00:29:08.360 --> 00:29:12.770 saihestezintasuna dei dakigukeen horretan kokatzen gaitu. 511 00:29:13.680 --> 00:29:14.700 Makinek gauzak inplementatzen 512 00:29:16.310 --> 00:29:20.120 badituzte, inpaktuak neurtzen badituzte, informazio kantitatea kudeatzen 513 00:29:20.560 --> 00:29:26.860 badute, baina hemen ez digute aurreztuko. Erabakitzeko, erabakiak hartzeko, erabaki 514 00:29:26.860 --> 00:29:29.770 arriskutsuak hartzeko eta erabakiak hartzeko eskubidea eta 515 00:29:30.140 --> 00:29:32.690 betebeharra, oso eztabaida bizi eta indartsuen erdian. 516 00:29:33.840 --> 00:29:34.350 Eta hemen 517 00:29:34.960 --> 00:29:38.380 oso garrantzitsua dela uste dut. Eta hasieran esaten zuen, aipatzen zuen. 518 00:29:39.100 --> 00:29:40.030 Ondo bereiztea 519 00:29:40.720 --> 00:29:42.340 zer arazo mota, makina 520 00:29:44.000 --> 00:29:45.980 bat gu baino egokiagoa, edo arazoen 521 00:29:46.100 --> 00:29:49.280 zein zatitarako, makinek guk baino hobeto egiten dute eta 522 00:29:49.280 --> 00:29:51.380 beste batzuek baino hobeto. 523 00:29:52.250 --> 00:29:54.860 Ezinbestekoa da guk hori onartzea. 524 00:29:55.300 --> 00:29:57.640 El. Erabakia, ez hemen: 525 00:29:58.960 --> 00:29:59.470 526 00:30:00.460 --> 00:30:02.920 Uste dut irizpide gisa balio dezaketela. 527 00:30:03.700 --> 00:30:06.520 Makinek guk baino hobeto erabakitzen dutela. Noiz daude 528 00:30:07.380 --> 00:30:08.490 datu asko? 529 00:30:09.960 --> 00:30:11.490 Soluzioak bitarrak dira, ez dago 530 00:30:12.470 --> 00:30:14.540 ziurgabetasun eta anbiguotasun handirik. 531 00:30:14.860 --> 00:30:17.140 Zuk panorama hori baduzu. 532 00:30:19.420 --> 00:30:20.230 Begira, makina, 533 00:30:21.420 --> 00:30:24.150 edo arazoaren zati horretarako, edo arazo 534 00:30:24.980 --> 00:30:26.270 osorako, kontrakoa baduzu. 535 00:30:26.520 --> 00:30:28.320 Datu gutxi badituzu, aukerak 536 00:30:29.540 --> 00:30:32.840 dira, normalean ez dira bitarrak, 17 baizik. 537 00:30:33.870 --> 00:30:34.950 Anbiguotasun handia dago, eh, 538 00:30:35.380 --> 00:30:35.830 eta 539 00:30:36.060 --> 00:30:37.080 ziurgabetasun handia dago. 540 00:30:37.820 --> 00:30:38.960 Ba sentitzen dut. 541 00:30:39.500 --> 00:30:40.790 Ez zaizu beste bat 542 00:30:41.290 --> 00:30:44.100 egokituko. Egoerarekin eta zeure kabuz erabakitzearekin. 543 00:30:44.440 --> 00:30:45.400 Hau da noizbait deitutakoa. 544 00:30:46.660 --> 00:30:49.750 Arazo basatiak edo gaizki egituratutako arazoak. Batzuetan, 545 00:30:50.240 --> 00:30:54.740 bat politikariaren bulegoko mahaira iristen da, bere bulegoko mahaira 546 00:30:54.740 --> 00:30:55.160 iristen 547 00:30:55.720 --> 00:30:57.400 da, eta bi, bi dosier, 548 00:30:58.290 --> 00:31:03.410 bi iritzi pila jar bazitzakeen, batean arazoak ondo 549 00:31:03.410 --> 00:31:06.350 egituratuta daude, beste batzuetan gaizki egituratuta daude. 550 00:31:06.660 --> 00:31:09.300 Ez daude arazo normalak, eta ez zaizkizu poema basatiak, nik arazo 551 00:31:10.360 --> 00:31:13.270 basati edo gaizki egituratu gisa ulertzen zaitudanak, Kingeko 552 00:31:13.270 --> 00:31:13.660 553 00:31:14.890 --> 00:31:15.840 arazo bat. 554 00:31:16.200 --> 00:31:18.780 Hasi ginen arazoa zein den oso ondo ez genekiela. 555 00:31:19.680 --> 00:31:23.130 Bizitza politikoko gertaera. Hori askotan gertatzen da 556 00:31:24.360 --> 00:31:28.350 olerki desafiatzaileetan, gure arteko adiskidetasunean, 557 00:31:29.240 --> 00:31:30.440 edozein funtzionariok ebazten 558 00:31:31.800 --> 00:31:36.180 duenean. Eman lehen, ez mespretxurik, ez ezer. Ni ere funtzionarioa 559 00:31:36.180 --> 00:31:37.350 izan naiz eta urte askotan 560 00:31:37.900 --> 00:31:38.630 utzi nuen. 561 00:31:39.680 --> 00:31:39.980 Tira, 562 00:31:40.500 --> 00:31:41.040 eh. 563 00:31:41.670 --> 00:31:42.860 Norbaitek esan lezake, adibidez, gogoratzen 564 00:31:43.420 --> 00:31:46.810 duzu gizakiak xakean garaituak izan 565 00:31:47.540 --> 00:31:48.530 ginela 566 00:31:49.160 --> 00:31:50.690 duela urte batzuk akordioan, 567 00:31:51.570 --> 00:31:54.770 zehazki izan zenean, baita gero ere zerbait, edo joko zailagoa 568 00:31:54.770 --> 00:31:56.270 dela oraindik ez, eta orduan norbaitek, esaten 569 00:31:56.860 --> 00:32:00.490 zuen, Honen guztiaren harira, da. Makina guztiak oso buruargiak 570 00:32:00.490 --> 00:32:01.660 izango dira. 571 00:32:02.300 --> 00:32:03.710 Niri beti iruditu izan zait txorakeria. 572 00:32:04.100 --> 00:32:07.160 Zergatik? Xakea eta kirol pixka bat. 573 00:32:07.620 --> 00:32:09.540 Baina ideiarik ere ez daukat, baina hau besterik ez da. 574 00:32:11.710 --> 00:32:13.150 Funtsean ez dira hain konplexuak, 575 00:32:13.800 --> 00:32:14.730 izan ere, bera, 576 00:32:15.320 --> 00:32:18.110 erantzun posibleen maila oso mugatua dago. 577 00:32:18.400 --> 00:32:18.670 Ezin 578 00:32:20.130 --> 00:32:20.880 diozu 579 00:32:21.560 --> 00:32:22.700 aurkariari fitxa 580 00:32:22.900 --> 00:32:24.160 bat bota. 581 00:32:24.820 --> 00:32:26.710 Osea ez dago hori arauen artean, baina 582 00:32:27.060 --> 00:32:28.950 politikan bai. Osea politikan, 583 00:32:30.180 --> 00:32:31.260 bizitzan, bizitzan, 584 00:32:31.800 --> 00:32:35.700 eszenatokietan ez daude mugatuta, irekita daude. Edozer gauza 585 00:32:35.700 --> 00:32:36.270 egin daiteke, gauza 586 00:32:36.560 --> 00:32:38.330 irrazionalak egin daitezke. Izan ere, 587 00:32:39.020 --> 00:32:39.770 estrategietako 588 00:32:40.660 --> 00:32:41.560 bat, nik 589 00:32:43.380 --> 00:32:44.070 beste 590 00:32:45.220 --> 00:32:46.810 familia politikoan 591 00:32:47.520 --> 00:32:50.010 sartu nintzenerako erabiltzen dudana, moussean 592 00:32:51.260 --> 00:32:54.230 ondo jokatzen nuela emateko, gauza irrazional bat, egoera 593 00:32:55.500 --> 00:32:58.080 bat, oso gauza arrazional bat esatera oso gaizki jokatzea da. 594 00:32:58.410 --> 00:33:01.260 Jendea hain harrituta uzten duzu museko lehen partida irabazten duzula. 595 00:33:01.500 --> 00:33:04.350 Nik lehen mus partida irabazi nuen, prestigioa, maila txukunean joan dena, 596 00:33:04.580 --> 00:33:06.620 eta ez nuen inoiz gehiago jokatu nahi izan. 597 00:33:07.060 --> 00:33:10.450 Hau da, batzuetan makinak ez du irrazionaltasuna ulertzen. Ez 598 00:33:10.450 --> 00:33:11.350 du irrazionaltasuna ulertzen, 599 00:33:11.800 --> 00:33:15.640 baina bizitza, giza bizitza oro har, eta politika zegoen, irrazionaltasunez 600 00:33:15.640 --> 00:33:16.660 beteta dago. 601 00:33:17.820 --> 00:33:21.240 Eta askotan zaila dena, adibidez, joko politikoaz pentsatzen dut. 602 00:33:21.720 --> 00:33:22.770 Politikariengatik egin zuten. 603 00:33:23.460 --> 00:33:23.790 Zer, 604 00:33:24.780 --> 00:33:27.360 salbuespenak salbuespen. Ez dut kasurik egin nahi. 605 00:33:28.630 --> 00:33:32.170 Kasuek dena hondatzen dute, baina oposizio horiek. Jendeak ez du gauza 606 00:33:32.170 --> 00:33:33.160 irrazionalik egiten. 607 00:33:33.630 --> 00:33:37.530 Osea. Jendeak mesede egiten dioten gauzak egiten ditu. Oinarrizko printzipio 608 00:33:37.530 --> 00:33:40.710 politikoa. Mundu guztiak bere interesa bilatzen du, alderdi 609 00:33:41.440 --> 00:33:44.470 honek izan ezik. Ez dut adibiderik jarriko 610 00:33:44.980 --> 00:33:47.980 bere interesaren aurka ergelki jokatzen duenik, baina hori existitzen 611 00:33:47.980 --> 00:33:48.310 da. 612 00:33:49.060 --> 00:33:52.360 Osea, hori kontuan hartu behar da, 50 ekintza eta arrazionalak jokoan. 613 00:33:52.360 --> 00:33:52.570 614 00:33:53.660 --> 00:33:53.750 Bai. 615 00:33:55.650 --> 00:33:55.920 Ederki. 616 00:33:56.940 --> 00:33:57.270 Bai. 617 00:33:58.460 --> 00:33:59.060 Ai. 618 00:33:59.920 --> 00:34:03.250 Ez dago astirik. Eta bi adibide jarriko ditu. Beste bat jarriko dut. 619 00:34:04.340 --> 00:34:06.020 Ikusi al duzue film berri 620 00:34:06.700 --> 00:34:09.690 bat, Dinamitaz betetako etxea izenekoa. 621 00:34:11.480 --> 00:34:12.020 Nork ikusi du? 622 00:34:14.139 --> 00:34:15.460 Hau hondamendia? Ongi, ongi. 623 00:34:16.520 --> 00:34:20.210 Ezin dut amaiera eta ezer kontatu. Ez, ez, ez. Eta beno, tira, filma ikustea 624 00:34:20.210 --> 00:34:22.340 gomendatzen dizuet. Film zoragarria da eta gaur 625 00:34:22.820 --> 00:34:27.050 kontatu dezakedana da. Eraso nuklear bat dago Estatu Batuetan, 626 00:34:27.679 --> 00:34:29.150 sistema guztiek huts egiten 627 00:34:30.040 --> 00:34:33.760 dute, eta une jakin batean, presidentea, beltza dena, helikoptero 628 00:34:34.520 --> 00:34:35.600 batean doa, ez nizueke 629 00:34:36.020 --> 00:34:36.860 esango nora. 630 00:34:38.650 --> 00:34:41.620 Eta bere ondoan, itsas 631 00:34:41.920 --> 00:34:42.960 armadaren amaieran, mutiko 632 00:34:43.300 --> 00:34:44.020 bat doa, 633 00:34:45.440 --> 00:34:52.130 bere jantzi zuria, dominak eta guzti, karpeta bat daramana. Karpeta horretan 634 00:34:52.639 --> 00:34:56.960 plastikozko orri gutxi daude, eta eszenatoki posibleak bertan daude inskribatuta. 635 00:34:56.960 --> 00:34:57.620 636 00:34:58.390 --> 00:34:59.850 Hau da, lehendakariari kontatzen dio. 637 00:35:00.400 --> 00:35:05.140 Lehendakaria. Lau aukera daude. Hau Errusiaren erasoa bada, egin 638 00:35:05.140 --> 00:35:07.750 behar den guztian horrelakoa da, hau Nosequeren erasoa bada, orduan 639 00:35:08.050 --> 00:35:08.980 hurrengora pasatuko gara. 640 00:35:09.300 --> 00:35:13.140 Grazia du, plastikoa baita dena beteta dagoena, azkenburuko marrazkitxoak, 641 00:35:13.470 --> 00:35:17.040 Mikeli hainbeste gustatzen zaion Sporting, dena dago 642 00:35:17.040 --> 00:35:17.880 gauza hauez beteta. 643 00:35:18.340 --> 00:35:24.670 Eta non. Eta orduan lehendakariak esaten dio. Nire itzulpena esan 644 00:35:24.670 --> 00:35:25.220 nahi dizu. 645 00:35:25.860 --> 00:35:28.380 Zer esango dizut? Ea, ni erabaki bat ematen ari naiz, eta 646 00:35:29.080 --> 00:35:31.540 ez du zerikusirik protokolo hauekin. Protokolo horiek dira Hotsak-ek 647 00:35:31.540 --> 00:35:33.520 diseinatu dituen protokoloak, eta 648 00:35:34.370 --> 00:35:35.990 abar. Ni historiarako urratsa den erabaki 649 00:35:36.300 --> 00:35:39.810 baten aurrean nago, inozoa edo hiltzailea bezala. 650 00:35:40.640 --> 00:35:44.990 Osea, zer egingo dut? Daukadan armategi nuklearra tirokatu du, botoiari 651 00:35:44.990 --> 00:35:45.890 eman diezaioket eta kito. 652 00:35:46.580 --> 00:35:49.820 Baina, jakina, horrek zerumuga izugarri batean sartzea dakar. 653 00:35:50.440 --> 00:35:53.950 Baina ez badut ezer egiten, orduan ikusten da erabakia hartzen duenaren larritasuna. 654 00:35:54.280 --> 00:35:54.610 Beno, 655 00:35:55.100 --> 00:35:57.830 ez dut gauzak gehiegi dramatizatu nahi, Foru Aldundiak, gainera, 656 00:35:57.830 --> 00:35:58.970 ez baitu arma nuklearrik, baina 657 00:35:59.340 --> 00:35:59.670 jakin 658 00:36:00.400 --> 00:36:06.250 dadila, jakin dadila. Baina. Baina arazo edo arazo 659 00:36:06.250 --> 00:36:09.130 batzuek izaera hori dute, eta hori ona da. 660 00:36:10.040 --> 00:36:14.150 Ez dut usaindu behar gauzak nondik doazen, eta gure erabakietatik 661 00:36:14.150 --> 00:36:17.420 ere baduen bizitzan parte hartzen du, izaera hori ere baduenean. 662 00:36:17.930 --> 00:36:19.190 Beno, filma ikustea, esan ahal 663 00:36:19.600 --> 00:36:21.520 izan dudan guztia baino hobea baita. 664 00:36:21.620 --> 00:36:22.610 Eskerrik asko zuen Harengan. 665 00:36:34.760 --> 00:36:35.090 Eskerrik 666 00:36:35.880 --> 00:36:39.180 asko, Daniel, aurkezpen iradokitzaileagatik. Pelikula nahi dugu, 667 00:36:39.700 --> 00:36:42.520 Harra martxan jarri diguzulako. 668 00:36:43.860 --> 00:36:44.460 669 00:36:46.180 --> 00:36:49.810 Danielek batez ere alderdiaz hitz egin zuen, dimentsio politikoenaz. Beti dugu 670 00:36:49.810 --> 00:36:54.910 txantxa bat, berak filosofia politikoa lantzen duela eta ez zaiola batere gustatzen. 671 00:36:54.910 --> 00:36:59.200 Etika eta logika, hori baita niri gustatzen zaidana. Orduan, osagarri 672 00:37:00.080 --> 00:37:02.500 on bat egiten dugu. Adimen artifizialaren etikako galesa iritsi 673 00:37:02.500 --> 00:37:06.130 zen tarteko estadio moduko bat bezala, gero Gorka 674 00:37:07.060 --> 00:37:10.180 Blancori hitza emateko, guri buruz hitz egin diezagun. Hemen, 675 00:37:10.270 --> 00:37:14.590 Gipuzkoako Foru Aldundian, adimen artifizialaren alderdi etikoak 676 00:37:14.790 --> 00:37:18.280 ezartzeari dagokionez, Danielek esan nahi duena da berak deskribatzen 677 00:37:18.280 --> 00:37:22.420 duen egoera hori bizi garen mundua dela, filosofian eta zientzian 678 00:37:22.420 --> 00:37:25.990 zientziaren testuinguruari buruz hitz egiten dela pixka bat; 679 00:37:25.990 --> 00:37:28.750 izan ere, testuinguru hori normala da, eta ez da ohituta 680 00:37:29.530 --> 00:37:32.170 geunden zientzia estandarra, baizik eta gertakariei 681 00:37:32.170 --> 00:37:35.620 buruzko ziurgabetasun handiarekin bizi garen testuingurua. 682 00:37:35.620 --> 00:37:40.420 Hondartza asko dago gertakariei buruz, balio gatazka dago 683 00:37:40.420 --> 00:37:44.110 egoera guztietan. Bestalde, erronka handiei aurre egin behar 684 00:37:44.110 --> 00:37:49.780 diegu, pandemiari, larrialdi klimatikoari, krisi demokratikoari, eta, gero, 685 00:37:49.780 --> 00:37:52.270 premiazko erabakiak hartu behar dira. Orduan, testuinguru hori 686 00:37:52.270 --> 00:37:56.500 bereziki konplexua da, eta gero adimen artifizialak lagundu egin 687 00:37:56.500 --> 00:37:59.950 diezaguke, baina nik uste dut ez digula erantzunik emango testuinguru 688 00:37:59.950 --> 00:38:00.760 hain konplexu 689 00:38:01.020 --> 00:38:02.160 horretan. 690 00:38:02.560 --> 00:38:03.250 Baina nik hitz 691 00:38:03.860 --> 00:38:05.030 egin nahi nien. 692 00:38:05.460 --> 00:38:09.270 Etikatik adimen artifiziala, eta hiru galderatan artikulatuko 693 00:38:09.270 --> 00:38:10.140 dut. 694 00:38:10.860 --> 00:38:15.150 Zergatik da garrantzitsua etika adimen artifizialean, garrantzitsua 695 00:38:15.150 --> 00:38:20.250 izateko? Eta gero Ken bezalakoa apuntatuko dut, baina Gorka Blancok gero erakusketa 696 00:38:20.640 --> 00:38:23.040 honetan gehien hitz egin zuen moduaz. 697 00:38:23.460 --> 00:38:27.120 Orduan, adimen artifizialean etika garrantzitsua delako 698 00:38:27.120 --> 00:38:28.200 hasiko gara. 699 00:38:29.560 --> 00:38:32.290 Begi-bistakoena da esatea adimen artifiziala ez dela etorkizuneko 700 00:38:32.290 --> 00:38:35.650 zerbait, presenteko zerbait dela, eta horiek gure bizitzaren parte direla. 701 00:38:36.040 --> 00:38:39.700 Guztiok dugu, ziur aski, telefono mugikor bat, adimen artifizialarekin 702 00:38:39.700 --> 00:38:44.290 erabiltzen diren programa eta gailu askorekin hornituta 703 00:38:44.290 --> 00:38:49.600 dagoena. Herri-administrazioetan gero eta programa, zerbitzu eta sistema 704 00:38:49.600 --> 00:38:52.930 gehiago daude programazio eta adimen artifizialean 705 00:38:52.930 --> 00:38:58.570 ere oinarritzen direnak, garraioaren, industriaren, merkataritzaren 706 00:38:58.570 --> 00:39:02.380 eta defentsaren esparruan, jakina. Hau da, adimen artifiziala 707 00:39:02.380 --> 00:39:04.300 presente dago gure bizitzan. 708 00:39:04.500 --> 00:39:08.670 Beraz, ez da etorkizuneko zerbait. Eta, jakina, Administrazioa tresna bat 709 00:39:08.670 --> 00:39:12.420 da, zeregin jakin batzuetarako azkartasun eta eraginkortasun handia 710 00:39:12.420 --> 00:39:14.070 eskain dezakeena. 711 00:39:15.510 --> 00:39:18.900 Aldundian noizbait komentatu dugunaren alde ere egin dezake, datuaren 712 00:39:18.900 --> 00:39:22.170 ekonomia zirkular bat, hau da, datuek duten potentzial guztia 713 00:39:22.410 --> 00:39:25.980 aprobetxatu ahal izatea politika publiko zehatzagoak, gehiago, 714 00:39:26.130 --> 00:39:31.110 lotuagoak eta herritarrentzat emaitza hobeak eskain ditzaketenak 715 00:39:31.110 --> 00:39:31.980 sortzeko. 716 00:39:32.440 --> 00:39:33.070 Beraz, adimen 717 00:39:34.090 --> 00:39:36.310 artifiziala edonon dago, baina aldi 718 00:39:37.100 --> 00:39:38.420 berean esan behar 719 00:39:38.860 --> 00:39:42.130 da ez dela gugandik bereizitako zerbait. Askotan hitz egiten dugu 720 00:39:42.130 --> 00:39:44.950 adimen artifizialaz, hor dagoen zerbait bezala, eta pertsonok 721 00:39:44.950 --> 00:39:47.980 beste nonbait egongo ginateke. Berriz ere esan behar da adimen 722 00:39:47.980 --> 00:39:51.790 artifiziala gure parte dela eta sistema sozio eta tekniko 723 00:39:51.790 --> 00:39:55.810 gisa eratzen gaituela. Egia esan, ez da bereizitako zerbait, eta guk 724 00:39:55.810 --> 00:40:00.730 egiten duguna da giza harremanak sortzea, makina, eta, beraz, 725 00:40:00.730 --> 00:40:04.630 ezagutza soziala, adimen soziala eta kolektiboa sortzea. Ez 726 00:40:04.630 --> 00:40:07.570 da bananduta dagoen zerbait. Adimen artifiziala zati bat izan zen. 727 00:40:07.870 --> 00:40:08.410 728 00:40:09.580 --> 00:40:13.240 Pertsonekiko elkarreraginean hainbat emaitza eta produktu sortzen 729 00:40:13.330 --> 00:40:14.320 dituzte, eta, 730 00:40:14.680 --> 00:40:18.820 beraz, ez da gugandik bereizita dagoen zerbait. Eta, hori esanda, 731 00:40:19.260 --> 00:40:23.250 Danielek ere esan zuen, bi premisa oso garrantzitsu daudela kontuan 732 00:40:23.250 --> 00:40:27.270 hartu beharrekoak, Danielekin dugun harremanari dagokionez. Adimen 733 00:40:27.270 --> 00:40:30.840 artifizialean oinarritutako sistema, programa eta gailuekin. 734 00:40:30.840 --> 00:40:34.080 Bata ez da neutrala. 735 00:40:34.440 --> 00:40:35.580 Hau da, ez 736 00:40:37.050 --> 00:40:40.530 dago teknologiako gailuen neutraltasunik. Hori 737 00:40:40.530 --> 00:40:43.830 beti eztabaidatu izan da zientziaren filosofiatik, baina edozein sistema 738 00:40:43.830 --> 00:40:48.510 teknologikok, baina are gehiago hain sofistikatuak diren eta pertsonek 739 00:40:48.510 --> 00:40:51.900 sistema horiekin dituzten harremanetan hain txertatuta 740 00:40:51.900 --> 00:40:56.700 dauden sistemek, botere eta autoritate moduak sortzen dituzte, eta objektuak 741 00:40:56.700 --> 00:41:00.990 eraldatzeaz gain, nabaritu ere egiten dira, ohiturak, harremanak, 742 00:41:01.850 --> 00:41:03.210 ohiturak, 743 00:41:03.380 --> 00:41:07.850 ohiturak, ohiturak eta laneko, hezkuntzako, afektibitateko eta 744 00:41:07.860 --> 00:41:08.750 abarreko ohiturak 745 00:41:09.020 --> 00:41:10.160 ere eratzen 746 00:41:10.450 --> 00:41:11.970 dituzte. Beraz, esan behar 747 00:41:12.280 --> 00:41:16.060 da sistema horiek ez direla neutralak, eta geure buruari galdetu 748 00:41:16.060 --> 00:41:20.530 behar diogu eta kolektiboki erabaki behar dugu nola diseinatu 749 00:41:20.530 --> 00:41:21.220 nahi ditugun. 750 00:41:21.520 --> 00:41:23.140 Hori da ezaugarrietako bat, eta 751 00:41:23.380 --> 00:41:25.600 beste ezaugarri garrantzitsua da harreman 752 00:41:25.920 --> 00:41:29.370 oso estua sortzen dugula horiekin, gero eta estuagoa. 753 00:41:29.370 --> 00:41:33.330 Sistema teknologiko horien interdependenteagoak gara, eta interdependentzia 754 00:41:33.640 --> 00:41:37.360 horretan kalteberatasun aukera bat irekitzen da, kalte bat 755 00:41:37.360 --> 00:41:39.400 jasateko aukera. Harreman horretan, 756 00:41:39.680 --> 00:41:43.040 teknologiako antropologoek harreman-materialtasunaz hitz egiten 757 00:41:43.040 --> 00:41:46.430 dute. Hau da, ingurune batzuetan gailuak daude, 758 00:41:46.430 --> 00:41:49.520 makinak daude, gizakiak daude, eta gailu horiek erlazioak 759 00:41:49.520 --> 00:41:53.240 eraldatzen dituzte, baina erlazio horietan kaltetuak 760 00:41:53.240 --> 00:41:57.530 izateko aukera dugu. Zergatik? Haiekiko harremana ere oso asimetrikoa delako, 761 00:41:57.590 --> 00:41:59.750 nahi dutelako, diseinatzen duelako, 762 00:42:00.260 --> 00:42:01.040 Kontrola, 763 00:42:01.360 --> 00:42:05.230 horrelako gailuak antolatzen dituelako, ez delako herritartasuna 764 00:42:05.230 --> 00:42:08.680 izaten. Ez dugu maniobratzeko tarte handirik. Lehen, hain zuzen ere, 765 00:42:08.680 --> 00:42:12.160 Danielek autoritatea duten korporazio teknologiko handiez 766 00:42:12.310 --> 00:42:17.350 hitz egiten zuen. Erabakitzeko, adibidez, nor dagoen hor, plataformak 767 00:42:17.350 --> 00:42:20.980 ez daudela, edo, nola iristen den plataformetara edo nola diseinatzen 768 00:42:20.980 --> 00:42:23.290 den zerbitzu publiko 769 00:42:23.620 --> 00:42:26.080 baterako gailu zehaztugabe jakin bat. 770 00:42:26.420 --> 00:42:29.720 Hau da, oso harreman asimetrikoa eta kontrol gutxikoa dugu teknologia 771 00:42:29.720 --> 00:42:32.060 horiekiko, nahiz eta teknologia 772 00:42:32.200 --> 00:42:35.980 horiei estuki lotuta egon, estatuek kontrolatzen dituzte, 773 00:42:35.980 --> 00:42:38.680 korporazio handi guztien gainekoarekin batera, eta herritarrok 774 00:42:39.100 --> 00:42:40.390 ez dugu inolako 775 00:42:40.720 --> 00:42:43.330 loturarik horien aurrean. 776 00:42:43.700 --> 00:42:45.440 Beraz, zergatik? 777 00:42:46.020 --> 00:42:49.890 Horregatik da? Neutralak ez diren teknologiak direlako 778 00:42:49.890 --> 00:42:52.620 eta haiekin dugun harreman estuak kalteberatasun-aukera 779 00:42:53.000 --> 00:42:57.200 horretara irekitzen gaituelako. Eta 780 00:42:59.180 --> 00:43:01.070 hori esanda, zergatik galdetu 781 00:43:01.600 --> 00:43:04.990 beharko litzaioke orduan bere buruari, zergatik? Zertarako da garrantzitsua Adimen 782 00:43:05.380 --> 00:43:09.040 Artifizialaren eta lehenago pixka bat aipatu denaren arteko 783 00:43:09.040 --> 00:43:13.600 etika? Batez ere birentzat da. Bi helburu esan genezake. 784 00:43:13.600 --> 00:43:13.930 785 00:43:14.260 --> 00:43:14.950 Lehena da 786 00:43:15.380 --> 00:43:16.430 teknologiak 787 00:43:17.340 --> 00:43:21.960 ez gaituela kaltetu behar. Gizakien eta teknologia honen arteko 788 00:43:21.960 --> 00:43:25.920 elkarrekintzak ez luke kalterako irekita egon behar. 789 00:43:26.340 --> 00:43:30.060 Beraz, oso garrantzitsua da kaltearen prebentzioa, ez bakarrik 790 00:43:30.060 --> 00:43:33.450 ekintzagatik, baita omisioagatik ere, hau da, zaintza-, prebentzio- 791 00:43:33.450 --> 00:43:34.830 eta arreta-faltagatik. 792 00:43:35.320 --> 00:43:40.120 Horregatik, oso garrantzitsua da elementu batzuk kontuan hartzea, adibidez, 793 00:43:40.120 --> 00:43:43.780 zabarkeria edo zaintza falta. Garatzen direnean, sektore jakin 794 00:43:43.780 --> 00:43:44.290 batzuetan, 795 00:43:44.660 --> 00:43:47.840 arlo jakin batzuetan, eremu jakin batzuetan soilik hedatzen 796 00:43:47.840 --> 00:43:48.650 dira 797 00:43:49.140 --> 00:43:51.390 adimen artifizialeko gailuak. 798 00:43:52.150 --> 00:43:54.340 Eta, gainera, kalte hori ez da denok 799 00:43:54.760 --> 00:43:58.060 berdin partekatzen genuen kaltea; izan ere, kalte hori gainjar 800 00:43:58.070 --> 00:44:01.960 dakieke pertsona batzuek, kolektibo batzuek ere, pairatzen dituzten beste 801 00:44:01.960 --> 00:44:04.870 ahultasun batzuei. Pentsa ditzagun, adibidez, adinagatiko 802 00:44:04.870 --> 00:44:06.400 kalteberatasun-egoerak, eta 803 00:44:06.600 --> 00:44:09.150 asko hitz egiten dugu adingabeez teknologia digitalekin duten harremanaz. 804 00:44:09.150 --> 00:44:11.340 Zailtasun kognitiboak dituzten 805 00:44:12.100 --> 00:44:15.340 adinekoez ere hitz egiten dugu, baina generoagatiko, 806 00:44:15.340 --> 00:44:15.670 jatorriagatiko 807 00:44:17.910 --> 00:44:21.050 edo migratzaileengatiko urrakortasunen batez ere hitz egin 808 00:44:21.050 --> 00:44:21.830 dezakegu. 809 00:44:22.100 --> 00:44:25.640 Asko eztabaidatzen da. Egingo dut. Gero, Kanadan hustutako asilatze izaera lortzeko 810 00:44:25.640 --> 00:44:30.080 erabiltzen den sistema baten adibide bat jarriko dut, eta 811 00:44:30.490 --> 00:44:33.680 adimen artifizialean oinarritutako sistema bat da, baina baita 812 00:44:33.680 --> 00:44:37.280 lan-estatusagatik ere, langile prekarioak. Eta pentsa ditzagun enpresa 813 00:44:37.280 --> 00:44:39.500 askotan ezartzen diren adimen artifizialeko sistema 814 00:44:39.680 --> 00:44:41.180 guztiak ere. Amazonen 815 00:44:41.460 --> 00:44:45.150 eta enpresa handi horien ideia dugu, sistema oso bat inplementatuta 816 00:44:45.150 --> 00:44:49.200 baitute gaixotasunagatik, dibertsitate funtzionalagatik edo desgaitasunagatik 817 00:44:49.230 --> 00:44:51.900 ere langileak kontrolatzeko. Hau da, 818 00:44:52.200 --> 00:44:54.840 Adimen Artifizialaren etikak kontu handia izan behar 819 00:44:54.840 --> 00:44:56.580 du kaltearen prebentzioarekin, 820 00:44:56.960 --> 00:45:00.020 eta, gainera, ikuspegi intersekzional hori kontuan hartuta, 821 00:45:00.200 --> 00:45:03.140 hau da, hainbat ahultasun gainjar daitezkeelako 822 00:45:03.540 --> 00:45:03.870 823 00:45:04.540 --> 00:45:08.050 eta esan dezagun gailu horiekiko dugun ahultasunak 824 00:45:08.050 --> 00:45:11.890 oraindik larriagotu egin ditzakeela, aipatu ditudan beste ahultasun 825 00:45:11.890 --> 00:45:13.120 horiek areagotu. 826 00:45:13.720 --> 00:45:14.590 Eta ideia horrek, kaltea 827 00:45:14.920 --> 00:45:19.420 prebenitzeaz gain, Mikel Pagolak lehen aipatzen zuen ideia horrekin 828 00:45:19.420 --> 00:45:23.770 du zerikusia. Kode hori Gipuzkoako Foru Aldundiaren Adimen artifizialeko 829 00:45:23.770 --> 00:45:26.740 datuei buruzko Kodean jasota dago, eraginkortasun handiagorik 830 00:45:26.740 --> 00:45:28.210 ezaren printzipioa da, eta 831 00:45:28.520 --> 00:45:29.090 ez kaltetzeko 832 00:45:29.400 --> 00:45:33.150 ideia orokor horretaz gain, balio garrantzitsu 833 00:45:33.520 --> 00:45:37.540 batzuekin du zerikusia, hala nola segurtasunarekin eta zibersegurtasunarekin. 834 00:45:37.540 --> 00:45:42.490 Gaur egun ere, hemengo beste leku batean, Donostian, zibersegurtasunari 835 00:45:42.490 --> 00:45:45.670 buruzko hitzaldi bat zegoen, hain zuzen ere. 836 00:45:46.030 --> 00:45:49.090 Zibersegurtasuna ere balio etiko gisa ulertu behar da, gailu 837 00:45:49.240 --> 00:45:52.570 digitalekin dugun harremanean jasan dezakegun kaltearen aurkako 838 00:45:52.570 --> 00:45:55.210 babesarekin zerikusia duelako, baina 839 00:45:55.560 --> 00:45:59.310 kontsumitzailearen babesarekin ere badu zerikusia. Babes horrekin 840 00:45:59.310 --> 00:46:02.100 ere badu zerikusia Administrazioarekiko harremanean. 841 00:46:02.340 --> 00:46:05.490 Eta horregatik gobernantza onaren elementuak, hala nola gardentasuna, 842 00:46:05.490 --> 00:46:08.850 kontuak ematea. Algoritmoei dagokienez, horien publizitatea 843 00:46:08.850 --> 00:46:13.050 egitea oso garrantzitsua da, kalterik ezaren ikuspegitik, 844 00:46:13.390 --> 00:46:14.580 kaltearen prebentzioa. 845 00:46:15.080 --> 00:46:19.250 Alborapenei buruz ez hitz egiteagatik, ziur aski ezagutzen 846 00:46:19.250 --> 00:46:23.240 dituzuenak eta sistema askorekin oso dokumentatuta daudenak. 847 00:46:23.240 --> 00:46:27.500 Alborapenak txertatzen dituzte, bai datuen alborapenengatik, 848 00:46:27.500 --> 00:46:29.090 bai prozesuen beraien alborapenengatik, 849 00:46:29.400 --> 00:46:33.090 eta, beraz, injustizia algoritmiko gisa ezagutzen denera eramaten 850 00:46:33.120 --> 00:46:37.020 dute. Hau da, dispositibo horiek gizabanako edo pertsona edo 851 00:46:37.020 --> 00:46:41.760 kolektibo jakin batzuentzat erabiltzean diskriminazioa eragitea. 852 00:46:42.420 --> 00:46:47.940 Zerikusia du, halaber, kalterik ez egitearekin, gailu digitalekiko 853 00:46:48.810 --> 00:46:53.100 interakzio horretan jasan dezakegun autonomia eta manipulazioa 854 00:46:53.100 --> 00:46:55.980 galtzearekin, hain zuzen ere. 855 00:46:56.540 --> 00:47:00.410 Beraz, adimen artifiziala, intuizioaren eta artifizialaren 856 00:47:00.410 --> 00:47:02.720 etika funtsezko parkea izan dadin kaltea prebenitzeko 857 00:47:02.720 --> 00:47:03.500 858 00:47:03.890 --> 00:47:09.830 eta gizakiek gailu horiekin duten harremana ahalik eta seguruena 859 00:47:09.830 --> 00:47:11.600 eta seguruena izan dadin. 860 00:47:12.240 --> 00:47:16.560 Baina hori da adimen artifizialaren etikaren helburu bakarra? 861 00:47:17.100 --> 00:47:20.280 Bada, oso helburu garrantzitsua da, baina ez bakarra, konfiantza 862 00:47:20.880 --> 00:47:23.820 sortzeko ere oso garrantzitsua baita. 863 00:47:24.420 --> 00:47:28.380 Eta lehen Danielek aipatzen zuen oso egoera konplexuetan ikusi genuela 864 00:47:28.380 --> 00:47:29.310 mundu konplexu batean, 865 00:47:29.720 --> 00:47:32.360 eta horretarako tresna konplexuak behar ditugula, adimen artifiziala 866 00:47:32.360 --> 00:47:35.600 adibidez, baina konplexutasunari aurre egiteko eta xurgatu ahal 867 00:47:35.600 --> 00:47:37.790 izateko konfiantza behar dugu. 868 00:47:38.220 --> 00:47:39.030 Eta konfiantzak 869 00:47:39.500 --> 00:47:40.880 garapenak 870 00:47:41.300 --> 00:47:47.510 lerrokatzearekin du zerikusia, izan ere, gailuak, programak, 871 00:47:47.510 --> 00:47:49.880 adimen artifizialeko 872 00:47:51.020 --> 00:47:53.930 prozesu guztiak, balio, lehentasun eta behar 873 00:47:53.930 --> 00:47:55.790 sozialekin lerrokatzearekin. 874 00:47:56.300 --> 00:47:59.600 Europar Batasunaren esparruan ikerketa eta berrikuntza bezala 875 00:47:59.600 --> 00:48:02.840 ezagutzen denarekin zerikusia duen lerrokatze hori 876 00:48:02.840 --> 00:48:03.620 gertatzea. 877 00:48:05.430 --> 00:48:08.820 balio sozial partekatu horiekin, lehentasun horiekin, behar 878 00:48:08.820 --> 00:48:12.180 horiekin, garapen horiek funtsezkoak dira konfiantza 879 00:48:12.180 --> 00:48:16.620 sortzeko. Eta konfiantza ezinbesteko elementua da herritar gisa, 880 00:48:16.620 --> 00:48:18.780 pertsona gisa, erabiltzaile gisa, horrelako 881 00:48:19.860 --> 00:48:24.930 gailu-prozesuak onar ditzagun eta ez gaitezen jabetu. Hau 882 00:48:24.930 --> 00:48:29.460 da, benetan eraginkorrak izan daitezela. Izan ere, mesfidantza hilgarria 883 00:48:29.460 --> 00:48:32.880 da erakundeentzat, erakundeentzat, baina hilgarria da teknologiarentzat 884 00:48:32.880 --> 00:48:37.290 ere konfiantza-maila hori gabe garatzen denean, eta, 885 00:48:37.290 --> 00:48:40.050 beraz, baztertu egiten dugu. Zuzenean, 886 00:48:40.480 --> 00:48:43.270 gailurik onena gara dezakegu, 887 00:48:43.540 --> 00:48:48.310 teknologiarik onena, adibidez, etxeetan zaintza egiteko. 888 00:48:48.310 --> 00:48:53.160 Izan ere, garapen teknologiko horretara bideratuta dauden 889 00:48:53.530 --> 00:48:58.060 pertsonek ez badute konfiantzarik, ez dira onartuko eta 890 00:48:58.240 --> 00:49:01.780 ez dute behar bezala aginduko, eta, beraz, ez dute beren 891 00:49:01.780 --> 00:49:02.860 funtzioa beteko. 892 00:49:03.160 --> 00:49:03.790 Hau da, 893 00:49:04.100 --> 00:49:07.670 etika oso garrantzitsua da balioen lerrokatze hori bermatzeko 894 00:49:07.670 --> 00:49:12.500 eta, beraz, erabiltzaileengan eta herritarrengan 895 00:49:12.500 --> 00:49:15.830 konfiantza sortzeko, nork bere garapenean. Horregatik da 896 00:49:15.830 --> 00:49:20.240 oso garrantzitsua, etika konfiantzazko elementu gisa, 897 00:49:20.240 --> 00:49:23.570 eta konfiantza publiko hori behar-beharrezkoa da horrelako 898 00:49:23.860 --> 00:49:25.840 teknologiak onartzeko. 899 00:49:26.180 --> 00:49:30.080 Izan ere, eztabaida dago beti dikotomia faltsu bati buruz, berrikuntza 900 00:49:30.080 --> 00:49:33.860 eta erregulazio ez-etikoaren arteko dikotomiari buruz. Etikak 901 00:49:33.860 --> 00:49:38.060 edo erregulazioak berrikuntza hiltzen dutela esaten da. 902 00:49:38.580 --> 00:49:41.350 Nire ustez, dikotomia faltsua da; izan ere, etikak 903 00:49:41.680 --> 00:49:46.360 sustatzen duena eta, ondorioz, teknologia horien erregulazioa 904 00:49:46.360 --> 00:49:49.810 berrikuntza mota bat da, berrikuntza fidagarria 905 00:49:49.810 --> 00:49:54.670 dena, berrikuntza soziala, hain zuzen ere gizartearen beharrekin, 906 00:49:54.670 --> 00:49:59.170 balioekin eta lehentasunekin lerrokatuta dagoena. Eta hori 907 00:49:59.170 --> 00:50:01.000 kontuan hartu beharreko oso 908 00:50:02.110 --> 00:50:03.040 elementu garrantzitsua 909 00:50:03.300 --> 00:50:04.230 da, gainera, zirkulu 910 00:50:04.890 --> 00:50:06.960 bertutetsua esan genezakeena sortzen dutelako. 911 00:50:07.480 --> 00:50:11.110 Teknologian onuragarritzat jotzen diren balio jakin batzuek 912 00:50:11.110 --> 00:50:15.370 teknologiaren erabilera bultzatzen dute, eta, aldi berean, erabilera horrek 913 00:50:15.370 --> 00:50:18.850 positibotzat jotzen diren balio horiek sorrarazten ditu. Hori oso garrantzitsua 914 00:50:18.850 --> 00:50:23.050 da, hain zuzen ere hain teknologia disruptibo bati aplikatutako 915 00:50:23.050 --> 00:50:26.620 etika sor dezakeen zirkulu birtuoso horrek adimen artifiziala 916 00:50:27.430 --> 00:50:28.180 jaten du. 917 00:50:28.580 --> 00:50:29.000 Jakina, 918 00:50:29.660 --> 00:50:32.990 nola garatzen den dakidanez, lehen galderan bezala, bigarren 919 00:50:32.990 --> 00:50:37.430 galdera Zertarako zen, kalteari aurrea hartzeko eta konfiantza 920 00:50:37.430 --> 00:50:42.610 sortzeko eta hau balioen lerrokatzea. Eta adimen artifizialean 921 00:50:42.710 --> 00:50:43.430 etika nola 922 00:50:44.040 --> 00:50:47.370 inplementatzen den dakidanez, lehenik eta behin jarduera erreflexibo 923 00:50:47.400 --> 00:50:48.030 baterantz 924 00:50:48.380 --> 00:50:52.490 inplementatzen da, eta lehen Danielek ere horretara gonbidatzen gintuen, asko 925 00:50:52.730 --> 00:50:53.300 baitaude. 926 00:50:54.040 --> 00:50:59.080 Adimen artifizialarekin lotutako jarduerek ez dute hausnarketarik 927 00:50:59.090 --> 00:51:01.840 behar, baina, hain zuzen ere, norberarenak, adimen 928 00:51:01.840 --> 00:51:04.540 artifizialaren garapenak berak behar du. Hori. Kodeen 929 00:51:04.540 --> 00:51:06.460 eta jardunbide egokien sistemen 930 00:51:06.660 --> 00:51:12.240 bidez malgutasuna sartzea da. Eta hori da orain Gorkak 931 00:51:12.240 --> 00:51:14.700 ere kontatuko diguna, Gipuzkoako Foru Aldundian kode etiko 932 00:51:14.700 --> 00:51:18.120 bat garatu baita, hau da, erreferentzia-esparru bat, gure 933 00:51:18.120 --> 00:51:18.810 adimen 934 00:51:20.020 --> 00:51:24.700 artifizialeko sistemak garatzeko funtsezko koordenatu horiek 935 00:51:24.700 --> 00:51:27.610 ezartzeko balioko duena, kasu honetan Administrazio publikoan. 936 00:51:27.610 --> 00:51:30.820 Koordenatu horiek onura ugari izan ditzakete, prozesu 937 00:51:30.820 --> 00:51:34.570 asko aurreztu ditzakete, erabaki askoz azkarragoak egin ditzakete 938 00:51:34.810 --> 00:51:37.750 eta, beraz, askoz ere eraginkorragoak eta efizienteagoak 939 00:51:37.750 --> 00:51:39.400 izan daitezke, baina 940 00:51:39.680 --> 00:51:43.250 erreferentzia-esparru hori behar dute. Eta erreferentzia-esparru 941 00:51:43.700 --> 00:51:46.760 horrek jardunbide egokien multzo bat ere eragiten du, 942 00:51:46.760 --> 00:51:50.810 hau da, aplikazio eta zerbitzu mota horien garapenari zehazki 943 00:51:50.810 --> 00:51:54.500 aplika diezaiokegun elementu-multzo bat, kasu honetan 944 00:51:54.500 --> 00:51:58.310 Administrazio Publikoari, Gipuzkoako Foru Aldundiari, alegia. 945 00:51:59.260 --> 00:52:02.170 Gainera, lehenengo galdera, eta lehenengoan, kodean jasota 946 00:52:02.170 --> 00:52:05.140 dagoen eta beti egin behar dugun praktika 947 00:52:05.620 --> 00:52:09.340 ona da ea merezi duen adimen artifizialeko sistema 948 00:52:09.340 --> 00:52:10.540 bat garatzea. 949 00:52:12.130 --> 00:52:15.370 Ingurunea, esparrua, gaia edo arazoa; izan 950 00:52:15.800 --> 00:52:19.760 ere, ondoriozta dezakegu bere izaeragatik, bereziki konplexua 951 00:52:19.760 --> 00:52:22.550 edo bereziki delikatua delako, edo, bereziki, 952 00:52:22.900 --> 00:52:26.740 ondo definitu gabe dagoen gai politiko 953 00:52:26.840 --> 00:52:31.010 eta baloratzaile batekin edo ingurumen-kostuaren 954 00:52:31.010 --> 00:52:35.360 ondorioz zerikusia duelako. Hau da, euliak kanoikadaz 955 00:52:35.360 --> 00:52:37.970 hiltzen egon gintezke. 956 00:52:38.160 --> 00:52:40.710 Adimen artifizialaren garapenaren barruan, energia-kontsumo 957 00:52:40.710 --> 00:52:44.310 eta inpaktu ekologiko oso handia du. Hau da, geure 958 00:52:44.550 --> 00:52:47.460 burua egin behar dugu. Lehen galdera da ea merezi duen. 959 00:52:47.700 --> 00:52:50.940 Eta ez egitea ere beti da aukera bat. Badirudi bizi dugun gizartean 960 00:52:50.940 --> 00:52:54.210 gauzak modu konpultsiboan egin behar direla, baina ez egitera. 961 00:52:54.210 --> 00:52:57.360 Aukera bat da, eta ezin dira aukera ona izan ikuspegi etiko 962 00:52:57.360 --> 00:53:00.510 eta sozial batetik. Hortik aurrera, 963 00:53:00.840 --> 00:53:04.680 jardunbide egokiak egon daitezke, hala nola zibersegurtasun sistema 964 00:53:05.070 --> 00:53:08.160 sendoak, egon daitezkeen pertsona gehienekin edo gehienekin 965 00:53:08.500 --> 00:53:12.100 sistemen garapenean publikoki parte hartzea eta aplikazio 966 00:53:12.100 --> 00:53:15.070 mota horretan inplikatuta egon daitezkeen 967 00:53:15.820 --> 00:53:19.510 kolektiboak. Teknologia horren garapenak ingurumenean izan dezakeen eraginaren 968 00:53:19.510 --> 00:53:22.120 azterketa sakon batek – 969 00:53:22.870 --> 00:53:26.500 publizitatea, ezagutza, gardentasuna, kontuak emateko 970 00:53:26.500 --> 00:53:29.560 aukera – trebetasuna azaltzen du. Inpaktu etikoaren 971 00:53:29.800 --> 00:53:33.190 ebaluazioa dei dakigukeen hori osatzen duten elementu horiek guztiak, 972 00:53:33.190 --> 00:53:36.340 orain hitz egingo digunari buruzkoak, Gorka, nik hemen 973 00:53:36.340 --> 00:53:37.420 amaituko dut. Mila esker. 974 00:53:49.720 --> 00:53:52.660 Eskerrik asko. Txetxu, igurikimenaren mailan egotea espero dut. 975 00:53:56.650 --> 00:54:02.080 Eskerrik asko ohorezko etortzeagatik. Plazer bat da ikustea horrelako areto 976 00:54:02.080 --> 00:54:03.490 bat hain beteta 977 00:54:04.360 --> 00:54:07.440 horrelako gaiak, gaiei buruz hitz egiteko. 978 00:54:08.080 --> 00:54:10.480 Nik hasi aurretik minutu erdi bat ere ez nuen utzi 979 00:54:12.140 --> 00:54:15.400 testuinguruan kokatzen, ni hemen bainago, honetan. 980 00:54:15.980 --> 00:54:17.270 Kasu partikularra. 981 00:54:17.820 --> 00:54:18.180 Aizu. 982 00:54:18.860 --> 00:54:21.920 Informatika Zerbitzuen Foru Elkartea egin nuen. 983 00:54:23.440 --> 00:54:26.170 Beraz, Aldundiaren bitarteko propioa gara, 984 00:54:26.600 --> 00:54:29.540 eta informatika zerbitzu integrala ematen diegu diputazio 985 00:54:29.990 --> 00:54:31.070 osoari 986 00:54:31.640 --> 00:54:32.960 eta gainerako udalei. 987 00:54:34.230 --> 00:54:37.160 Udalek eta mankomunitateek dituzten komunikazio-ildo guztiak 988 00:54:37.160 --> 00:54:40.010 kudeatzen ditugu, adibidez. Jakina, Aldundian 989 00:54:40.010 --> 00:54:40.610 zerbitzari 990 00:54:41.280 --> 00:54:43.770 guztiak ere kudeatzen ditugu, sistema guztiak, eta 991 00:54:44.180 --> 00:54:46.820 aplikazioen garapena ere egiten dugu. 992 00:54:47.460 --> 00:54:50.730 Eta horietako zati txiki baten barruan, hau da gaia jarri beharreko 993 00:54:50.730 --> 00:54:53.190 adimen artifiziala. Gaurko gaia 994 00:54:53.500 --> 00:54:56.170 bai komentatu nahiko nukeela. 995 00:54:56.720 --> 00:55:00.410 Eta historia pixka bat egitearren, nahiz eta Mikelek aurkezpenean dagoeneko 996 00:55:00.800 --> 00:55:03.590 kontatu duen kode etikoak duen edukia, ni pixka bat 997 00:55:05.060 --> 00:55:06.830 atzerago joango nintzateke. Baita. 998 00:55:07.400 --> 00:55:13.040 2021ean, Gipuzkoako Foru Aldundiak eraldaketa digitalerako plana 999 00:55:13.040 --> 00:55:13.850 jarri zuen martxan. 1000 00:55:14.920 --> 00:55:18.400 Gaur egun P gisa aipatzen dugu, euskarazko seme-alabengatik, Aldaketarik sortzen dute 1001 00:55:18.400 --> 00:55:18.700 plana. 1002 00:55:19.340 --> 00:55:22.160 Eta hor, garai hartan ezin bestela izan, lan-ildo bat 1003 00:55:22.500 --> 00:55:23.670 baitago, datuekin 1004 00:55:24.340 --> 00:55:27.730 eta adimen artifizialarekin zerikusia duena. 1005 00:55:28.340 --> 00:55:32.030 Lan ildo horretan hainbat ekintza zeuden egiteko. Alde 1006 00:55:32.030 --> 00:55:35.720 batetik, baina, batez ere estilo horretako proiektuak 1007 00:55:35.720 --> 00:55:39.170 sustatzea zegoen, dataren zatian, eta Adimen artifizialarekin 1008 00:55:39.170 --> 00:55:42.200 lotutako gairen bat ateratzen bada, teknologia hori 1009 00:55:42.290 --> 00:55:44.060 praktikan jar lezake. 1010 00:55:45.040 --> 00:55:47.440 Prestakuntzari lotutako zati garrantzitsu bat ere bazegoen, 1011 00:55:47.440 --> 00:55:48.220 proiektu horiek 1012 00:55:48.620 --> 00:55:50.440 aurrera eraman 1013 00:55:50.920 --> 00:55:51.910 ahal izateko. 1014 00:55:52.680 --> 00:55:57.930 Eta gero sortu zen kode etiko bat idazteko aukera, azkenean itxura eman 1015 00:55:57.990 --> 00:56:01.860 eta guzti hori markatu zuena. Sarrera zegoen 1016 00:56:02.190 --> 00:56:04.770 liburua da, eta oraindik ale batzuk geratzen direla ikusten dut. Jasotzera 1017 00:56:04.770 --> 00:56:05.490 gonbidatzen 1018 00:56:05.860 --> 00:56:09.850 zaituztet eta irakurtzea oso erraza da. Hemen daude 1019 00:56:10.370 --> 00:56:11.710 eduki horren 1020 00:56:13.000 --> 00:56:13.870 errudunak. 1021 00:56:15.480 --> 00:56:20.160 Ni harantzaxeago joango nintzateke. Nik beti hiru urte kalkulatzen ditut, zeren lehen 1022 00:56:20.160 --> 00:56:20.970 zirriborroa areto 1023 00:56:21.380 --> 00:56:22.850 honetan bertan aurkeztu baitzen, 1024 00:56:23.700 --> 00:56:28.410 honen antzeko ekitaldi batean. Han eserita nengoen, adi-adi, gero zer 1025 00:56:28.410 --> 00:56:28.920 egokituko 1026 00:56:29.160 --> 00:56:31.460 zitzaigun ikusteko. 1027 00:56:32.860 --> 00:56:33.130 ETA 1028 00:56:33.640 --> 00:56:36.490 hiru urte testuinguruan jartzeagatik, eta askotan, 1029 00:56:36.710 --> 00:56:38.200 denbora gutxi eta abar iruditzen 1030 00:56:38.720 --> 00:56:43.190 zait, baina niri tokian-tokian 3 urte 1031 00:56:43.860 --> 00:56:49.560 edo gehiago gertatu zen ekitaldi baten ondoan jartzea gustatzen zait, hau da, 1032 00:56:49.560 --> 00:56:49.980 Gipuzkoako 1033 00:56:50.760 --> 00:56:54.810 hemengo denda guztietan etiketa ezartzea. Hiru urte dira, betetzen 1034 00:56:54.810 --> 00:56:56.400 da. Azaroaren batean bete ziren duela 1035 00:56:56.860 --> 00:56:57.730 gutxi, eta 1036 00:56:58.300 --> 00:57:01.990 bestea abenduaren hasieran da, azaroaren amaieran. 1037 00:57:02.820 --> 00:57:05.850 O LGTBren argitalpen publikoa izan zen, 1038 00:57:06.660 --> 00:57:10.110 eta badirudi astakeria bat ere gertatu dela, baina denboran 1039 00:57:10.110 --> 00:57:13.260 bat dator nolabait, eta horrek hankaz gora jarri 1040 00:57:13.820 --> 00:57:17.900 du adimen artifizialaren etikaren gai osoa. 1041 00:57:18.610 --> 00:57:19.480 Azkenik, kodea 1042 00:57:20.180 --> 00:57:23.660 23ko martxoan argitaratu zen. 1043 00:57:24.980 --> 00:57:29.120 Eskura duzuenean, integritate instituzionaleko sistema 1044 00:57:29.120 --> 00:57:32.960 osoaren parte da, beste bost koderekin batera, hau da, 6.a, 1045 00:57:32.960 --> 00:57:33.530 eta 1046 00:57:34.280 --> 00:57:35.840 eskuragarri dago, hau 1047 00:57:36.400 --> 00:57:39.280 da, Aldundiaren webgunean. 1048 00:57:39.990 --> 00:57:43.740 Kodea oinarritua dago. Guztiz kontrakoa da. Ni baino askoz hobea 1049 00:57:43.740 --> 00:57:44.970 egin zen, baina Europako 1050 00:57:45.300 --> 00:57:47.160 Adimen Artifizialaren Araudiaren 1051 00:57:48.320 --> 00:57:51.260 garaian zegoen zirriborroan oinarritu zen. 1052 00:57:52.810 --> 00:57:54.360 Zirriborroa gero, beraz, e. 1053 00:57:54.520 --> 00:57:58.450 Argitaratu zenean eta behin betiko testua, ezberdintasun batzuk 1054 00:57:58.450 --> 00:57:59.200 egon dira. 1055 00:57:59.940 --> 00:58:03.660 Bada gai bat desberdina dena, arriskuen gaiarekin zerikusia duena, 1056 00:58:03.660 --> 00:58:04.260 gaur egungo 1057 00:58:04.900 --> 00:58:06.730 Araudiarekin, eta bat 1058 00:58:07.120 --> 00:58:11.680 egiten du. Bere garaian arrisku handiei eta txikiei buruz 1059 00:58:11.680 --> 00:58:15.190 hitz egiten zen, eta hori da kodean jasota dagoena, 1060 00:58:15.190 --> 00:58:15.640 1061 00:58:16.060 --> 00:58:19.600 baina urte hauetan horrekin egin dugu lan. 1062 00:58:20.780 --> 00:58:24.500 Edukia jada aipatu du Michaelek, disekzionatzen joan 1063 00:58:24.500 --> 00:58:29.420 da, baina zenbait puntutan gelditu nahiko nuke, agian ikuspuntu 1064 00:58:29.420 --> 00:58:30.170 teknikoagotik, 1065 00:58:30.530 --> 00:58:32.680 eta zenbait 1066 00:58:33.200 --> 00:58:35.300 gairi garrantzi handiagoa eman. 1067 00:58:35.660 --> 00:58:37.880 Bost printzipio ditu, kodean ikus dezakezuen 1068 00:58:38.080 --> 00:58:40.850 bezala, eta 20 egokitzapen normal, badakizu Txetxuk 1069 00:58:41.160 --> 00:58:42.810 aipatzen zuela. 1070 00:58:43.460 --> 00:58:46.250 printzipioen artean, trebetasuna azaltzen duen gaia nabarmendu 1071 00:58:47.380 --> 00:58:48.340 nahiko nuke, 1072 00:58:49.800 --> 00:58:54.270 azkenean kutxa beltzen kontzeptua saihestu nahi baitu. 1073 00:58:55.840 --> 00:58:58.810 Ba, erabakiak edo emaitzak, oso 1074 00:58:59.710 --> 00:59:02.670 ondo jakin gabe nolakoak diren, nola gertatu diren hemen. 1075 00:59:03.760 --> 00:59:04.800 Zoritxarrez, 1076 00:59:05.500 --> 00:59:07.570 bizitzaren beste arlo batzuetan gertatzen 1077 00:59:08.300 --> 00:59:12.260 den bezala, adimen artifizialaren gaian ez dago irtenbide perfekturik. 1078 00:59:13.070 --> 00:59:13.640 1079 00:59:14.360 --> 00:59:19.340 Beraz, normalean algoritmoak, zenbat eta emaitza hobeak aurreikusi, orduan 1080 00:59:19.340 --> 00:59:19.910 eta 1081 00:59:20.480 --> 00:59:21.740 esplikagarriagoak dira. 1082 00:59:22.420 --> 00:59:23.170 Eta alderantziz. 1083 00:59:23.620 --> 00:59:27.100 Beraz, hau da lehen erabakietako bat. 1084 00:59:29.010 --> 00:59:32.880 Ba, kode etikoari esker, hautatzeko orduan ere jar dezakegu 1085 00:59:32.940 --> 00:59:37.500 arreta, algoritmoa jarduketa-arauen barruan erabili 1086 00:59:39.100 --> 00:59:40.660 nahi baitugu, eta horietako 1087 00:59:40.980 --> 00:59:42.630 batzuk nabarmendu nahiko nituzke. 1088 00:59:43.130 --> 00:59:43.720 Egun 1089 00:59:44.240 --> 00:59:45.950 hori, beharbada, oraindik aipatu ez duguna 1090 00:59:46.660 --> 00:59:48.940 eta kodean aipatzen dena, datuaren gobernuarekin zerikusia duena. 1091 00:59:48.940 --> 00:59:49.210 1092 00:59:50.360 --> 00:59:51.170 Azkenean, 1093 00:59:51.800 --> 00:59:55.850 Garbi hitz egin garbi out dioen lelo bat dago ingelesez, eta 1094 00:59:56.620 --> 01:00:00.220 horrek esan nahi du kalitate daturik ez badugu, emaitzak ezin 1095 01:00:00.220 --> 01:00:01.840 direla kalitatezkoak izan. 1096 01:00:02.750 --> 01:00:04.720 Azkenean ez dago magiarik. 1097 01:00:05.460 --> 01:00:06.960 Adimen artifiziala matematika 1098 01:00:07.240 --> 01:00:08.170 dira, funtsean, 1099 01:00:08.620 --> 01:00:09.520 Ezin kalitate 1100 01:00:10.520 --> 01:00:14.810 oneko eta ondo kudeatutako eta ondo tratatutako datuak. 1101 01:00:15.320 --> 01:00:17.780 Ez dugu emaitza zoragarririk 1102 01:00:18.150 --> 01:00:18.990 lortuko. 1103 01:00:19.420 --> 01:00:20.800 Beraz, aurreko urratsetan 1104 01:00:21.150 --> 01:00:21.900 ere, 1105 01:00:22.240 --> 01:00:26.230 eraikitzen ari garen bidea zaintzen joan behar dugu. 1106 01:00:26.900 --> 01:00:30.410 Bada beste gai bat, aipatu duguna, gehixeago, krimenaren kontzeptuarekin 1107 01:00:30.410 --> 01:00:32.840 eta look-arekin zerikusia duena, 1108 01:00:33.320 --> 01:00:34.790 eta pertsona erdigunean 1109 01:00:35.400 --> 01:00:37.260 jartzea, batez ere erabakiak 1110 01:00:38.060 --> 01:00:39.170 hartzearekin zerikusia 1111 01:00:39.810 --> 01:00:41.060 duten kasuetan. 1112 01:00:41.860 --> 01:00:43.540 Hemen, kode etikoaren abantaila 1113 01:00:44.100 --> 01:00:49.290 da gertaera hori hasieratik, soluzioaren diseinutik, 1114 01:00:50.040 --> 01:00:54.120 kontuan hartzera gonbidatzen gaituela edo bultzatzen 1115 01:00:54.720 --> 01:00:55.590 gaituela. 1116 01:00:56.220 --> 01:01:00.420 Beraz, nahiago dugu nolabait erabakiak hartzeko sistemak izateari uzten 1117 01:01:00.820 --> 01:01:01.750 diotela 1118 01:01:01.940 --> 01:01:05.690 aipatzea, baizik eta sistemak edo tresnak direla, zeren, azkenean, 1119 01:01:05.690 --> 01:01:09.230 algoritmoek ez baitute erabakirik hartzen, tresnak baitira, diren. 1120 01:01:09.230 --> 01:01:09.500 1121 01:01:09.880 --> 01:01:13.840 Pertsonok erabakitzen dugu, eta algoritmoak erabaki bat hartzen du. 1122 01:01:14.360 --> 01:01:18.140 Erabakiak hartzen laguntzeko tresnetara gehiago bideratzen dugu. Nolabait, erabaki 1123 01:01:18.380 --> 01:01:21.860 bat hartzeko erraztasunak ematen dizkigun tresna bat da, 1124 01:01:22.140 --> 01:01:26.520 eta horri buruzko informazio gehixeagoko automatismoak ditu, Danielek 1125 01:01:26.520 --> 01:01:28.190 aipatzen zuen bezala, kasu batzuetan, 1126 01:01:29.140 --> 01:01:30.040 asko baitaude. 1127 01:01:30.440 --> 01:01:33.110 Informazio, aldagai asko kontuan hartu behar dira, eta, azkenean, argi 1128 01:01:33.110 --> 01:01:36.800 pixka bat gehiago ematen digu horretan. Gai horretan, baina, kodeak 1129 01:01:36.800 --> 01:01:42.110 gonbidatzen gaituena zera da, azkenean, sistemaren diseinuaren 1130 01:01:42.110 --> 01:01:43.130 bidez, eta 1131 01:01:43.620 --> 01:01:44.430 duela gutxi 1132 01:01:44.580 --> 01:01:45.330 erabakia 1133 01:01:45.740 --> 01:01:47.540 hartzera bideratuta dagoela, 1134 01:01:48.500 --> 01:01:48.830 eh. 1135 01:01:49.130 --> 01:01:53.100 Joan den astean, nik uste dut gai horiei guztiei buruzko hitzaldi batean 1136 01:01:53.100 --> 01:01:56.220 egoteko aukera izan nuela, enpresara, itzuleraren historiara (horrelako 1137 01:01:56.220 --> 01:01:56.940 1138 01:01:57.980 --> 01:02:01.100 tresnek eman dezaketena) pixka bat gehiago bideratuta. Arriskuaren 1139 01:02:01.600 --> 01:02:03.880 kontzeptu horri buruzkoak 1140 01:02:05.000 --> 01:02:06.620 ziren, eta, azkenean, 1141 01:02:07.210 --> 01:02:10.860 tresna bat duzunean, ezarrita daude, eta ikusten duzu zer tresnak 1142 01:02:10.860 --> 01:02:14.280 asmatzen duen eta abar, eta, beraz, erne egon behar duzu pixka bat. 1143 01:02:15.820 --> 01:02:19.810 Izan dadila gehiago. Hurrengoa, hurrengoak, hurrengoa. e gabe, ez 1144 01:02:20.080 --> 01:02:23.800 zian zuzenean proposatzen dizutena labur-labur hausnartzea, onar 1145 01:02:23.800 --> 01:02:27.820 ezak. Egia da arriskua dela, baina gure esku dago nola diseinatzen 1146 01:02:27.820 --> 01:02:30.790 ditugun tresna-dohainak, bai eta prozedura 1147 01:02:30.790 --> 01:02:34.360 batzuk ere, eta horiek funtsezkoak dira gero, agian proiektuen 1148 01:02:34.360 --> 01:02:35.560 adibideetan. 1149 01:02:36.940 --> 01:02:37.840 Hala ere, pixka bat, benetan 1150 01:02:39.500 --> 01:02:40.310 ematen 1151 01:02:40.580 --> 01:02:42.380 diogu daukan balioa. 1152 01:02:43.140 --> 01:02:46.410 Bada beste bat, kodean aipatzen den beste jardunbide 1153 01:02:46.410 --> 01:02:47.040 on 1154 01:02:47.560 --> 01:02:50.380 bat, gaur egun oso gaurkotua dagoena, Greeneren gaia. 1155 01:02:50.380 --> 01:02:50.710 Eta hor 1156 01:02:51.080 --> 01:02:53.630 zer zerikusi dute algoritmo berdeekin, TXETXUk handitzen 1157 01:02:53.630 --> 01:02:55.850 zuen iraunkortasunarekin? Orain. 1158 01:02:56.620 --> 01:02:59.920 Puri-purian dagoen gaia da, batez ere adimen artifizial 1159 01:03:00.160 --> 01:03:03.910 sortzailearen gorakadarekin. 1160 01:03:05.380 --> 01:03:06.160 Horregatik, 1161 01:03:07.060 --> 01:03:08.410 elektrizitatearen 1162 01:03:08.840 --> 01:03:09.710 1163 01:03:10.160 --> 01:03:11.000 kontsumoak 1164 01:03:11.100 --> 01:03:13.230 ez ditu euliak kanoikadaz 1165 01:03:13.960 --> 01:03:16.540 hiltzen. Alde horretatik. 1166 01:03:17.100 --> 01:03:21.120 Are gehiago, esan bezala, gaurkotasun handiko gaia da. 1167 01:03:22.300 --> 01:03:24.610 Egia esan, jasota zegoen eta duela hiru urte. 1168 01:03:25.460 --> 01:03:26.600 Harrigarria da, duela 1169 01:03:27.520 --> 01:03:32.710 gutxi SPRIk ere gai horri buruzko jardunaldi esklusibo bat antolatu 1170 01:03:32.710 --> 01:03:33.280 baitzuen. 1171 01:03:35.100 --> 01:03:36.860 Praktiketan eta tekniketan, 1172 01:03:37.980 --> 01:03:38.340 1173 01:03:38.460 --> 01:03:40.410 oraindik ikerketa fasean baitaude, 1174 01:03:40.720 --> 01:03:41.920 ikusteko nola. 1175 01:03:42.540 --> 01:03:43.260 Murriztu egin 1176 01:03:43.890 --> 01:03:47.910 daitezke, hobeto kontrola daiteke mota horretako produktuetan sortzen duten 1177 01:03:47.910 --> 01:03:48.540 kontsumoa. 1178 01:03:50.120 --> 01:03:50.900 Modeloenak. 1179 01:03:52.540 --> 01:03:56.140 Kodea ere aipatzen du, eta kasu honetan bai, jarraitzen du berak nahiko 1180 01:03:57.040 --> 01:03:58.160 lukeen bezala. 1181 01:03:59.260 --> 01:04:02.830 Ez da aldatu. Debekatutako praktiken gai osoa. Praktika batzuk 1182 01:04:02.830 --> 01:04:03.580 behar 1183 01:04:03.860 --> 01:04:06.860 bezala deskribatuta eta zerrendatuta daude. 1184 01:04:07.220 --> 01:04:07.520 Zer 1185 01:04:07.940 --> 01:04:11.240 ezin dira erabili, eta hori, tira, ezta ezta ere, araua 1186 01:04:11.420 --> 01:04:14.900 hartu zuten, eta nik uste dut ibaiaren zati hori, baita indarrean dagoela 1187 01:04:14.900 --> 01:04:17.390 ere, eta, beraz, beno, han ez dago askorik, 1188 01:04:17.970 --> 01:04:19.030 ez dago desberdintasunik, 1189 01:04:19.360 --> 01:04:21.460 beste puntu bat da. 1190 01:04:22.130 --> 01:04:25.550 Aipatzen dituzun beste arau batzuk sant boxes erabiltzeko aukera 1191 01:04:25.550 --> 01:04:25.940 dira, probak 1192 01:04:26.420 --> 01:04:28.820 egiteko gune kontrolatuak baitira. 1193 01:04:29.480 --> 01:04:31.380 Batzuek erregulazio-zati batzuk ere 1194 01:04:32.140 --> 01:04:35.710 badituzte, eta agian, gure kasu partikularrean, ez dira 1195 01:04:35.710 --> 01:04:36.490 ukitzen, baina 1196 01:04:36.780 --> 01:04:37.860 gaur egun ere puri-purian 1197 01:04:38.420 --> 01:04:42.830 dagoen gai bat da, Estatuan garatzen ari den lege-aurreproiektuan 1198 01:04:42.830 --> 01:04:45.860 poesiaren zeregina eta, tira, 1199 01:04:46.900 --> 01:04:49.480 poesiaren zeregina sartzen delako. 1200 01:04:50.580 --> 01:04:51.420 Alde honetan. 1201 01:04:52.520 --> 01:04:55.280 Funtsezko gai hori, geroago 1202 01:04:56.060 --> 01:04:59.240 aipatuko dudana, erregistro publikoaren zatia da, Chechuk ere aipatzen 1203 01:04:59.240 --> 01:05:00.740 zuena, administrazioaren 1204 01:05:01.120 --> 01:05:03.250 algoritmoei buruzkoa, eta, batez ere, jarduera 1205 01:05:03.890 --> 01:05:05.900 horrekin zerikusia duena. 1206 01:05:06.100 --> 01:05:07.060 Gardentasunarena, 1207 01:05:07.460 --> 01:05:10.940 baina eragin etikoaren ebaluazio-eredu guztiaren gainetik. Eredu 1208 01:05:11.350 --> 01:05:13.440 horrek markatzen ditu, azkenean, 1209 01:05:13.820 --> 01:05:18.170 jokoaren arauak, edo kode etikoarekin jarraitzen dugun bezala. 1210 01:05:19.340 --> 01:05:21.260 Kodea Gipuzkoako Foru Aldundi 1211 01:05:21.800 --> 01:05:24.740 osoan aplikatzen da, erakunde guztietan aldundian, 1212 01:05:25.020 --> 01:05:25.800 eta, noski, hortik 1213 01:05:26.260 --> 01:05:28.990 egiten den kontratazio publiko osoan nahitaez 1214 01:05:28.990 --> 01:05:29.440 bete beharrekoa 1215 01:05:29.800 --> 01:05:32.620 da 2023tik, publiko hori, konparatzen 1216 01:05:33.320 --> 01:05:35.120 badugu, adibidez, araudiaren 1217 01:05:35.560 --> 01:05:36.340 zatirik 1218 01:05:37.560 --> 01:05:39.960 handienean oinarritzen garenetik. 1219 01:05:41.460 --> 01:05:42.960 Errekatik, zehazki, zer 1220 01:05:43.140 --> 01:05:44.040 dator ba. 1221 01:05:44.740 --> 01:05:48.340 Hemendik dago argitaratuta. Indarrean dago, 24. urtetik. 1222 01:05:49.560 --> 01:05:51.840 Aplikazio-epe desberdinak ditu, kasuaren 1223 01:05:52.280 --> 01:05:53.420 arabera. 1224 01:05:54.520 --> 01:05:54.970 Baina 1225 01:05:55.260 --> 01:05:58.080 orain eztabaida txiki bat dago, 1226 01:05:58.780 --> 01:05:59.740 duela aste gutxi, 1227 01:06:00.560 --> 01:06:02.720 omnibus dekretu digital 1228 01:06:03.680 --> 01:06:04.520 bat, eta 1229 01:06:04.740 --> 01:06:08.280 horrek, funtsean, ezarpen-data batzuk atzeratzen ditu. 1230 01:06:08.870 --> 01:06:13.610 Hori guztia Europan dagoen eztabaidarekin lotuta dago, gai horiek arautzeari 1231 01:06:14.600 --> 01:06:17.480 eta Amerikako enpresekiko lehiakortasunaren 1232 01:06:18.250 --> 01:06:22.110 desberdintasunari buruz dagoen eztabaidagatik, diotenez. 1233 01:06:22.670 --> 01:06:23.920 Ez galtzeko. 1234 01:06:24.500 --> 01:06:26.900 Eta tira, ba lehiakortasun zati hori, orduan, 1235 01:06:27.220 --> 01:06:28.570 tira, eztabaidagai dagoen gaia da. 1236 01:06:28.920 --> 01:06:32.730 Lege-aurreproiektua dago, pixka bat eskua, baina, tira, gure 1237 01:06:32.730 --> 01:06:33.840 kasu partikularrean, 1238 01:06:34.520 --> 01:06:38.120 hori erabiltzen ari gara eta proiektu batzuetan jarri dugu 1239 01:06:38.120 --> 01:06:39.170 martxan, azkenean hori 1240 01:06:39.840 --> 01:06:40.800 guztia araudia 1241 01:06:41.280 --> 01:06:42.390 betetzetik 1242 01:06:42.580 --> 01:06:46.240 haratago doalako, osotasun instituzionala delako, eta hor 1243 01:06:46.240 --> 01:06:47.710 sartuta dagoelako. 1244 01:06:48.480 --> 01:06:49.140 Kode etikoa. 1245 01:06:50.360 --> 01:06:51.440 Behin. 1246 01:06:52.040 --> 01:06:56.060 Testuan banaketa izan genuela eta argitaratuta dagoela, eta lehen 1247 01:06:56.060 --> 01:06:58.490 irakurketak eta gainerakoak egin genituela, 1248 01:06:59.930 --> 01:07:03.280 nola, nola jarraitu planteatu genuen. 1249 01:07:04.250 --> 01:07:06.980 Gobernu Onaren Zuzendaritzak gidatuta, praktikan 1250 01:07:07.970 --> 01:07:13.570 jarri genuen eta zer moduz eta nola jarriko dugun ikusten saiatu ginen. Eta 1251 01:07:13.570 --> 01:07:17.320 kode etikoa erabiliko dugu, nola jaten dugun garatzeko eta ahal 1252 01:07:17.740 --> 01:07:21.700 izateko. Proiektuak erabili zituzten, gomendatzen ziren 1253 01:07:22.100 --> 01:07:24.800 praktika desberdinen azterketa 1254 01:07:25.140 --> 01:07:28.740 egin genuen, printzipioena eta gainerakoena. 1255 01:07:29.480 --> 01:07:33.920 Beraz, bitan, bitan, disekzionatzen saiatzen gara. Alde batetik, horrelako 1256 01:07:33.920 --> 01:07:35.690 proiektuetan parte hartzen dutenak eta, 1257 01:07:36.580 --> 01:07:40.930 bestetik, proiektua garatzeko zikloaren zein unetan parte hartzen duten. 1258 01:07:42.820 --> 01:07:46.750 Parte-hartzaileen zatian, argi zegoen gobernantza 1259 01:07:46.750 --> 01:07:48.190 funtsezko eragilea 1260 01:07:49.000 --> 01:07:49.750 zela, zeren 1261 01:07:50.200 --> 01:07:50.650 eta, azkenean, 1262 01:07:51.080 --> 01:07:51.920 1263 01:07:52.280 --> 01:07:53.000 Etxearena. 1264 01:07:56.620 --> 01:07:59.920 Gobernu Onaren Zuzendaritzaren etika guztia zen. 1265 01:08:01.060 --> 01:08:02.380 Eta guk, egin nuen bezala, 1266 01:08:03.140 --> 01:08:06.740 proiektuetan parte hartu genuen alderdi teknikoak ere TACa parte hartzen 1267 01:08:07.200 --> 01:08:10.440 baitzuen, hirugarren aktorea negozioaren zatia besterik ezin 1268 01:08:10.440 --> 01:08:12.090 zen izan, negozio-unitatea, azken 1269 01:08:12.520 --> 01:08:16.330 finean bizi-zikloan, garapenean, 1270 01:08:17.660 --> 01:08:19.550 ekimen zehatza gidatzen duena. Bai, eh. 1271 01:08:19.779 --> 01:08:19.960 1272 01:08:20.399 --> 01:08:22.410 Ikusi genuen hor kontu batzuk daudela. 1273 01:08:22.609 --> 01:08:27.050 Hasiera-hasieratik izan behar zutela, horrelako ekimen batek, 1274 01:08:27.050 --> 01:08:29.020 eta ahal zuen ala ez, zientzia 1275 01:08:29.479 --> 01:08:30.970 ofiziala 1276 01:08:31.720 --> 01:08:34.680 behar duenaren zerbait izan zezakeela detektatuz. Horregatik, 1277 01:08:35.080 --> 01:08:35.640 egin 1278 01:08:35.819 --> 01:08:38.270 duen iruzkinagatik, beharrezkoa 1279 01:08:39.040 --> 01:08:40.660 da benetan gai den ikustea, 1280 01:08:42.100 --> 01:08:43.870 ez horrelako zerbait 1281 01:08:44.420 --> 01:08:45.560 aplikatzeko. 1282 01:08:46.020 --> 01:08:46.970 Eta hor bai 1283 01:08:48.040 --> 01:08:50.290 bereizten dira, argi eta garbi, 1284 01:08:50.630 --> 01:08:55.270 proiektu motak. Arriskua txikia edo handia den da aldea. 1285 01:08:56.340 --> 01:08:57.720 Funtsezkoa da amaierako 1286 01:08:57.899 --> 01:09:00.140 intentsitate-maila benetan ikusteko. 1287 01:09:00.800 --> 01:09:03.520 Eta, azkenean, inprimaki bat garatzen 1288 01:09:04.290 --> 01:09:05.160 eta inplementatzen 1289 01:09:06.210 --> 01:09:09.330 dugu, proiektuaren fase desberdinetan aipatu 1290 01:09:09.330 --> 01:09:13.800 ditugun hiru aldeen artean lankidetzan betez, hasi zenetik, 1291 01:09:13.880 --> 01:09:14.550 azkenean, 1292 01:09:15.240 --> 01:09:16.970 hasierako zatia bideragarritasun-analisi 1293 01:09:17.979 --> 01:09:22.300 bat da, baina horrekin batera, ikuspuntu 1294 01:09:22.300 --> 01:09:23.640 etikotik, 1295 01:09:24.180 --> 01:09:27.000 izan ere, tira, kodean nolabait aipatzen da, izan behar duen 1296 01:09:27.000 --> 01:09:29.670 gutxieneko edukia duen inpaktua ebaluatzeko eredu hori, eta 1297 01:09:30.040 --> 01:09:33.310 hori ez zen gida gisa erabili hura garatzen joateko. 1298 01:09:36.460 --> 01:09:39.910 Eta beno, prozedura bat sortu dugu, proiektuak 1299 01:09:40.319 --> 01:09:42.220 aurrera egin ahala, parte 1300 01:09:42.740 --> 01:09:44.180 hartzen dugun alderdien 1301 01:09:44.430 --> 01:09:47.310 artean betetzeko, formularioan 1302 01:09:48.200 --> 01:09:49.220 dagoen informazio 1303 01:09:49.800 --> 01:09:50.340 1304 01:09:51.260 --> 01:09:53.220 guztia badoalako. 1305 01:09:54.780 --> 01:09:55.470 Sartzen da. 1306 01:09:56.460 --> 01:09:57.480 Desberdinak daude. 1307 01:09:58.620 --> 01:10:00.480 Horien artean, oso lotuta dago desberdinekin. 1308 01:10:01.020 --> 01:10:04.140 Zein gomendio jasotzen dituen kodeak eta gainerakoek. 1309 01:10:04.740 --> 01:10:06.960 Eta, azkenik, kasua ekoizten 1310 01:10:07.320 --> 01:10:08.640 hasten denean, 1311 01:10:09.780 --> 01:10:10.560 gardentasunaren 1312 01:10:11.260 --> 01:10:13.130 atarian argitaratzen da. 1313 01:10:14.060 --> 01:10:14.390 Ba 1314 01:10:14.600 --> 01:10:15.350 gutxi, Noa 1315 01:10:17.180 --> 01:10:17.930 aipatuz, 1316 01:10:18.700 --> 01:10:20.020 hori. Hori da kontua. 1317 01:10:21.300 --> 01:10:24.600 Argitaratzen da, eta beno, erabiltzen diren ezustekoak. Zergatik? 1318 01:10:26.210 --> 01:10:26.480 Beno, 1319 01:10:27.840 --> 01:10:33.210 duela denbora bat egun on bat aurkitu dugu prentsan artikulu bat, 1320 01:10:34.480 --> 01:10:36.880 en Iturri bakarra kasu batzuk 1321 01:10:38.220 --> 01:10:41.520 argitaratzea zen, eta beno, egia esan, lehenengoa sorpresa 1322 01:10:41.520 --> 01:10:42.660 bat izan zen, baina 1323 01:10:43.380 --> 01:10:44.070 tira, eh. 1324 01:10:44.420 --> 01:10:47.180 Oso interesgarria, egia esan, gardentasun-ariketa gisa. 1325 01:10:47.920 --> 01:10:48.070 Gaur, 1326 01:10:48.620 --> 01:10:50.390 kasu honetan, iritzia zen. 1327 01:10:51.000 --> 01:10:51.810 Baina tira, eta ondo 1328 01:10:53.120 --> 01:10:56.000 amaitu zen. Hor ditugu hiru kasu argitaratuta gaur 1329 01:10:56.620 --> 01:11:00.670 egun, 2 bidean, amaitzeke dauden bi proiektu, eta dagoeneko 1330 01:11:01.460 --> 01:11:03.290 idazten ari gara. 1331 01:11:04.420 --> 01:11:04.870 1332 01:11:06.000 --> 01:11:08.850 Gardentasunean argitaratzeko txostena. 1333 01:11:09.240 --> 01:11:10.800 Azkenean lortu duguna da, bizi 1334 01:11:11.800 --> 01:11:15.730 ziklo osoan, horrelako proiektuen garapena integratzea, kode 1335 01:11:15.730 --> 01:11:16.390 etikoa 1336 01:11:16.940 --> 01:11:17.720 integratzea 1337 01:11:17.820 --> 01:11:21.870 honekin, prozedura honekin eta formulario honekin. 1338 01:11:22.820 --> 01:11:27.050 Kontzeptu bat dago orain, adimen artifizial sortzailearen gaian erabiltzen 1339 01:11:27.050 --> 01:11:29.950 dena, batez ere, horrekin zerikusia duena. 1340 01:11:31.460 --> 01:11:34.700 Eragileen eta gainerakoen boomarekin, lotura handiagoa baitu 1341 01:11:35.560 --> 01:11:38.440 fidagarritasunaren bideari eustearekin. 1342 01:11:40.480 --> 01:11:41.890 Ez dezala hutsik egin eta abar. 1343 01:11:42.360 --> 01:11:44.490 Erabiltzen den kontzeptua 1344 01:11:45.140 --> 01:11:46.490 babesa da. 1345 01:11:47.140 --> 01:11:50.870 Niri gustatzen zait pentsatzea kode etikoa guretzat dela. Hori da. 1346 01:11:51.340 --> 01:11:52.690 Gure gurpil-babesleak dira, 1347 01:11:53.320 --> 01:11:56.020 nolabait, bertan mantentzen gaituztenak. 1348 01:11:56.780 --> 01:11:58.160 Etikaren errailean, 1349 01:11:58.620 --> 01:12:01.260 proiektu horien garapena, bestela, 1350 01:12:01.600 --> 01:12:04.330 agian, desbidera liteke. 1351 01:12:06.340 --> 01:12:11.200 Esan bezala, hiru kasu ditugu argitaratuta, ez ditut denak aipatuko, 1352 01:12:11.200 --> 01:12:12.580 baina batzuk pixka bat 1353 01:12:13.490 --> 01:12:15.200 aipatu nahiko nituzke. 1354 01:12:16.860 --> 01:12:20.640 Horietako bakoitzean, beraz, edukia zein den ikusteagatik batez ere, eta ez 1355 01:12:20.640 --> 01:12:21.630 argitaratzen dugun 1356 01:12:23.820 --> 01:12:24.660 lehen kasuak 1357 01:12:25.150 --> 01:12:26.910 zerikusia duelako, oso kasu erraza da. 1358 01:12:28.180 --> 01:12:30.370 Fakturak paperean digitalizatzea. Hau 1359 01:12:30.760 --> 01:12:31.930 ez da asko azaldu behar. 1360 01:12:32.360 --> 01:12:37.310 Gezurra dirudi gaur egun oraindik ere fakturak paperean jasotzen ditugula, 1361 01:12:37.310 --> 01:12:40.010 baina, tira, egia esan, antzina jasotzen ziren. 1362 01:12:40.520 --> 01:12:42.590 Produktu bat genuen eskaneatzeko, 1363 01:12:43.700 --> 01:12:45.710 prozesatzeko eta abar. 1364 01:12:46.840 --> 01:12:50.710 Eta, produktu hori zaharkitzapen gaiengatik aldatu 1365 01:12:50.710 --> 01:12:51.550 behar zenez, 1366 01:12:51.980 --> 01:12:52.550 bai, mahai 1367 01:12:53.280 --> 01:12:56.070 gainean jarri zen produktu propio batekin 1368 01:12:56.070 --> 01:12:56.900 egiteko aukera, 1369 01:12:57.280 --> 01:13:00.740 Adimen Artifiziala garatuz, alderdiak, faktura 1370 01:13:00.960 --> 01:13:02.670 eta abar detektatzeko. 1371 01:13:03.140 --> 01:13:04.490 Hau algoritmo eredu baten 1372 01:13:04.620 --> 01:13:05.370 kasu 1373 01:13:05.580 --> 01:13:06.960 argi bat da, eta horren 1374 01:13:08.120 --> 01:13:09.590 aplikazioak ez du arriskurik. 1375 01:13:11.620 --> 01:13:14.410 Beraz, hemen errealitatearen puntua 1376 01:13:14.700 --> 01:13:16.200 ez da oso 1377 01:13:18.750 --> 01:13:20.850 kontuan hartzekoa. Ez dago azterketa 1378 01:13:21.290 --> 01:13:22.510 hori egin beharrik. 1379 01:13:24.660 --> 01:13:27.570 Denbora daramagu eredu honekin funtzionatzen. 1380 01:13:28.680 --> 01:13:29.910 Duela gutxi 1381 01:13:30.370 --> 01:13:33.000 berriro entrenatu dugu hobetzeko. 1382 01:13:34.220 --> 01:13:38.360 Eta, besteak beste, harentzat ondo jaso etiketatik datorren 1383 01:13:38.420 --> 01:13:39.950 kodea, zeren hasieran 1384 01:13:40.240 --> 01:13:43.270 genituen lehen fakturekin ez baitzegoen ia daturik, 1385 01:13:43.270 --> 01:13:46.240 eta, daturik ez zegoenez, emaitzak 1386 01:13:46.660 --> 01:13:48.310 ez ziren oso onak. 1387 01:13:49.240 --> 01:13:52.420 Bigarren kasua, bai, aipatu nahi nuke hori dela oraindik argitaratu 1388 01:13:52.420 --> 01:13:55.780 gabe dagoenetako bat, baina dagoeneko argitaratzetik oso hurbil 1389 01:13:55.780 --> 01:13:56.530 dagoela. 1390 01:13:57.370 --> 01:13:59.100 Sarrera-erregistroarekin dute zerikusia, 1391 01:14:00.150 --> 01:14:02.520 herritarren oharrekin, sarrera-erregistroa 1392 01:14:02.820 --> 01:14:04.740 egiten dute kasu batzuetan. 1393 01:14:06.140 --> 01:14:09.230 Eta modu orokorrean erregistratzen denean, eta zuzenean 1394 01:14:09.350 --> 01:14:12.500 zein sailetara zuzenduta dagoen aipatzen ez 1395 01:14:13.080 --> 01:14:16.290 denean, bada, sailkatu egin behar dira, 1396 01:14:16.540 --> 01:14:17.980 edo falta da norbaitek oharpenaren 1397 01:14:18.320 --> 01:14:21.980 edukia barkatu izana, 1398 01:14:22.740 --> 01:14:23.060 jakiteko 1399 01:14:23.460 --> 01:14:24.720 zein sail, zer, 1400 01:14:25.220 --> 01:14:27.650 zein unitate zerbitzu den erantzun behar duena. 1401 01:14:28.280 --> 01:14:31.310 Orduan proposamen bat egon zen eta sailkatzaile automatiko bat 1402 01:14:31.310 --> 01:14:34.040 egin ahal izateko kasua aztertu genuen, kasu horietan, 1403 01:14:35.260 --> 01:14:38.800 bada, beno, sailkapena egin ahal izateko eta zuzenean bere 1404 01:14:38.800 --> 01:14:40.180 egoerara joateko. 1405 01:14:40.960 --> 01:14:41.500 Bere 1406 01:14:41.880 --> 01:14:42.480 unitatera. 1407 01:14:43.420 --> 01:14:45.820 Automatizazio-tresna baten kasua da. 1408 01:14:46.500 --> 01:14:48.900 Ez du arriskurik ere; izan ere, edozein kasutan, 1409 01:14:49.800 --> 01:14:53.130 unitate egokia ez aukeratzeko arriskua dago, eta, 1410 01:14:54.120 --> 01:14:58.530 kasu horretan, norbait prozesatuko du, eta, nolanahi ere, mugitu egin 1411 01:14:58.530 --> 01:14:59.550 beharko luke, eta abar, 1412 01:15:00.710 --> 01:15:04.140 pertsona batek azkenean egingo balu bezala, ez dago aldaketa handirik. 1413 01:15:04.660 --> 01:15:07.420 Egia da horrelako tresnak, etikaren aldetik pixka bat aparte utzita, 1414 01:15:07.420 --> 01:15:10.450 baina bai ekartzen dituztela, abantailak daude digitalizazioari 1415 01:15:11.000 --> 01:15:14.900 dagokionez, kasu honetan, abantaila da erregistroa 1416 01:15:14.900 --> 01:15:18.560 prozesatzeko askotan behar dela, batzuetan 1417 01:15:19.370 --> 01:15:21.080 paperean etortzen direla 1418 01:15:21.460 --> 01:15:22.720 eta beste batzuetan, eskaneatu 1419 01:15:23.540 --> 01:15:27.350 egin behar dela, Perogrulloren pasea dirudi, baina, tira, hala da. Eta 1420 01:15:27.350 --> 01:15:30.020 ozeanoa pasatu dagoen edukia ulertzeko. 1421 01:15:30.360 --> 01:15:34.200 Antzina miaketekin horrek egiten gintuen. Orain, tresna horri 1422 01:15:34.200 --> 01:15:37.470 esker, nahitaez pasatzen da. Beraz, informazio gehiago 1423 01:15:37.470 --> 01:15:39.060 dugu. 1424 01:15:39.520 --> 01:15:43.210 Egia da tresna horiek batera ikusi behar direla, onuren zati hori eta gainerakoak 1425 01:15:43.210 --> 01:15:43.630 ikusi 1426 01:15:44.020 --> 01:15:45.250 behar direla, 1427 01:15:46.200 --> 01:15:49.650 eta, hala badagokio, egin behar direla, baina batzuetan 1428 01:15:49.960 --> 01:15:51.160 abantaila batzuk 1429 01:15:51.560 --> 01:15:54.290 edo beste automatizazio kontu batzuk dituzu? 1430 01:15:55.800 --> 01:15:57.270 Zer egin behar den. 1431 01:15:57.660 --> 01:16:02.040 Eta aipatu nahiko nukeen azken kasua kasu bikoitza da. Hori da 1432 01:16:02.040 --> 01:16:02.460 eskuartean 1433 01:16:02.660 --> 01:16:03.710 dugun 1434 01:16:04.340 --> 01:16:05.780 politena, eta 1435 01:16:06.360 --> 01:16:07.380 mendekotasunaren 1436 01:16:07.700 --> 01:16:09.380 balorazioarekin du zerikusia, 1437 01:16:10.620 --> 01:16:11.580 ohiko kasua baita. 1438 01:16:12.480 --> 01:16:13.680 Prentsan argitaratu zen. 1439 01:16:14.450 --> 01:16:14.770 Hor. 1440 01:16:15.320 --> 01:16:17.750 Zaintza eta Gizarte Politiketako Sailak 1441 01:16:18.940 --> 01:16:19.990 mendekotasuna 1442 01:16:20.460 --> 01:16:22.860 baloratzeko prozesua hobetu nahi zuen. 1443 01:16:24.500 --> 01:16:26.510 Proposamen bat 1444 01:16:26.680 --> 01:16:30.100 egin zuen ea benetan, zituen datuekin, zerbait 1445 01:16:30.680 --> 01:16:31.940 egin zitekeen 1446 01:16:32.520 --> 01:16:36.030 prozesu hori hobetzen saiatzeko. 1447 01:16:38.060 --> 01:16:42.470 Lehenik eta behin, eta datuen gobernantzaren gaia pixka 1448 01:16:42.740 --> 01:16:46.400 bat aplikatuz, deskubritu genuen azken urteetan sailean egindako 1449 01:16:46.900 --> 01:16:48.250 lan onarekin 1450 01:16:48.700 --> 01:16:49.750 benetan 1451 01:16:50.760 --> 01:16:52.740 datu multzo bat zegoela eskura. 1452 01:16:54.360 --> 01:16:58.860 Ba, ikasteko eta ikasteko aukerak ematen zituen. 1453 01:16:58.950 --> 01:17:00.840 Eredu bat entrenatzea, kasu honetan, 1454 01:17:01.380 --> 01:17:01.920 1455 01:17:02.030 --> 01:17:03.910 mendekotasun mailaren iragarpen 1456 01:17:04.320 --> 01:17:05.940 bati detektatu ahal 1457 01:17:06.420 --> 01:17:07.920 izateko, hobeto esanda. 1458 01:17:09.540 --> 01:17:09.750 Ederki. 1459 01:17:10.120 --> 01:17:10.450 1460 01:17:10.600 --> 01:17:14.920 Ondoren, haritik pixka bat gehiago tiraka, ikusi zen prozesua benetan, gradu-detekzio 1461 01:17:14.920 --> 01:17:18.400 zati hori dagoela alde batera utzita, normalean 1462 01:17:19.020 --> 01:17:22.140 muturretan sailkapen-elementu horiek ondo funtzionatzen 1463 01:17:22.500 --> 01:17:26.160 dute eta tarteko zatian pixka bat gutxiago igotzen da. 1464 01:17:26.820 --> 01:17:27.960 Zehaztasun gutxiagokoak. 1465 01:17:29.080 --> 01:17:33.100 Eredu honek duen alde ona, bereziki, graduan egiten duen detekzioarekin, 1466 01:17:33.100 --> 01:17:36.820 konfiantza maila ere ematen dizula da. 1467 01:17:37.020 --> 01:17:37.410 Orain, zer ikusiko 1468 01:17:37.700 --> 01:17:42.590 du ikuskatzen duen pertsonak eta gainerakoek? Berdin gertatzen zaigu 1469 01:17:42.590 --> 01:17:44.510 % 20 ematen badizu, kasu horietan 1470 01:17:44.860 --> 01:17:49.720 ere ez baduzu irakasten, edo % 90eko azoka ematen badizu, algoritmoak 1471 01:17:49.990 --> 01:17:52.570 berak autoerregulatzen du hori. 1472 01:17:53.560 --> 01:17:53.890 Beno, 1473 01:17:54.620 --> 01:17:56.840 ikusi zena da prozesua bera, balorazioa, 1474 01:17:58.540 --> 01:17:59.290 bat 1475 01:17:59.760 --> 01:18:00.780 zela. 1476 01:18:01.640 --> 01:18:06.110 Galde-sorta luzea da, eta nik uste dut 200 galdera inguru zirela, 1477 01:18:06.500 --> 01:18:07.880 eta abar. Orduan saiatzen 1478 01:18:08.160 --> 01:18:12.480 naiz ildo horretan lan egiten, ea iragarpenen bat ere egin zitekeen, 1479 01:18:12.480 --> 01:18:15.990 baita bera zenaren erlazioan ere, formulatzen 1480 01:18:16.480 --> 01:18:18.400 den galdetegian. 1481 01:18:19.020 --> 01:18:22.440 Eta hor, hainbat iterazio eginez, proiektu 1482 01:18:23.060 --> 01:18:26.090 mota, normalean lehenengoan ez delako ateratzen, asko fintzen joan behar delako. 1483 01:18:26.090 --> 01:18:26.420 1484 01:18:27.720 --> 01:18:32.160 Galdetegi gidatu batera iristea lortu zen, eta horrela deitzen 1485 01:18:32.300 --> 01:18:33.270 diogu. Gutxi 1486 01:18:33.960 --> 01:18:35.070 gorabehera 10 1487 01:18:35.320 --> 01:18:38.080 galdera eginez gero, gehienez 10 galdera, gutxi gorabehera, 1488 01:18:38.460 --> 01:18:39.270 galdera 1489 01:18:40.420 --> 01:18:42.790 orokorra izango litzatekeena ateratzen du. 1490 01:18:43.480 --> 01:18:43.960 Hor 1491 01:18:44.420 --> 01:18:49.520 betetzen du dena, eta gero ebaluatzailearen eskuan dago. 1492 01:18:50.200 --> 01:18:51.280 Bada, findu. 1493 01:18:52.360 --> 01:18:52.990 Azkenean. Gero, 1494 01:18:53.340 --> 01:18:55.370 ez dut esan nahi galdera guztiak eginda daudenik, automatikoki 1495 01:18:55.370 --> 01:18:56.070 erantzuten zuen, 1496 01:18:56.460 --> 01:18:57.780 baina oinarri bat ematen 1497 01:18:58.200 --> 01:18:58.740 du. 1498 01:18:59.260 --> 01:19:04.120 Izan ere, agian ez da eragin behar edo ez. Ez da beharrezkoa 1499 01:19:04.120 --> 01:19:04.960 prozesua 1500 01:19:05.070 --> 01:19:05.540 non? 1501 01:19:06.030 --> 01:19:07.220 Ebaluazioa kasu honetan, 1502 01:19:07.620 --> 01:19:09.960 hain baitzen luzea eta astuna. 1503 01:19:10.920 --> 01:19:13.620 Kasu zehatz honetan, aipatu 1504 01:19:14.300 --> 01:19:14.820 dut. 1505 01:19:16.960 --> 01:19:19.510 Praktikan, gobernuaren zatia proposatu genuen, eta datu hori funtsezkoa zen jarraitu 1506 01:19:19.510 --> 01:19:20.160 ahal 1507 01:19:20.670 --> 01:19:21.740 izateko. 1508 01:19:22.760 --> 01:19:26.630 Beste gai garrantzitsu bat gaia izan zen. Speechak trebetasuna azaltzen 1509 01:19:26.630 --> 01:19:29.990 du; izan ere, kasu honetan, erabakiari babesa ematen zaio, eta erabaki bat 1510 01:19:29.990 --> 01:19:30.590 hartzen da. 1511 01:19:31.130 --> 01:19:34.020 Funtsezkoa zen. Hemen praktikan jarri ahal izan genituen 1512 01:19:35.180 --> 01:19:37.700 bai modeloaren ile-apaindegia bera, bai boterea, 1513 01:19:38.220 --> 01:19:42.180 une jakin batean, kasu jakin baterako erantzuna eman ahal izan 1514 01:19:42.180 --> 01:19:43.350 genuen, benetan, 1515 01:19:43.700 --> 01:19:44.480 ondorio horretara 1516 01:19:45.920 --> 01:19:48.920 iristeko kontuan hartu dituzten aldagaien pisuak jakin ahal izan 1517 01:19:48.920 --> 01:19:49.610 genituen. 1518 01:19:50.280 --> 01:19:54.090 Funtsezkoa azaldu ahal izateko. Eta nola ez, kontzeptuak, in 1519 01:19:54.090 --> 01:19:54.470 the 1520 01:19:55.460 --> 01:19:58.070 loop-en gainean, pertsonak ikastetxean, 1521 01:19:58.660 --> 01:19:59.830 funtsezkoa 1522 01:20:00.060 --> 01:20:01.560 delako, tresna automatikoa 1523 01:20:02.680 --> 01:20:04.600 ez delako, laguntza izan 1524 01:20:05.140 --> 01:20:05.650 1525 01:20:06.370 --> 01:20:07.150 behar 1526 01:20:07.420 --> 01:20:11.050 du, kasu honetan balorazioa errazago 1527 01:20:11.480 --> 01:20:13.880 egin dadin, balorazio gehiago egin 1528 01:20:14.040 --> 01:20:15.630 ahal izateko. 1529 01:20:16.460 --> 01:20:23.540 Hemen, azken fokua denborak murriztea da, balorazio gehiago 1530 01:20:24.950 --> 01:20:27.940 egin ahal izatea, baina badakigu, gainera, bat dela. Hemen dagoen 1531 01:20:28.360 --> 01:20:29.050 gaia da. 1532 01:20:29.410 --> 01:20:31.470 Hazten ari da eta garrantzitsua da. 1533 01:20:32.760 --> 01:20:35.040 Beno, bada, horretan lagundu ahal izatea, ildo horretan. 1534 01:20:36.460 --> 01:20:40.150 Eta, azkenean, kizkurtu egiten duena, kizkurra, esaten 1535 01:20:41.360 --> 01:20:42.110 zuena da. 1536 01:20:42.860 --> 01:20:46.250 Azkenean, horiek tresnak dira, erabiltzen ditugun moduaren 1537 01:20:46.740 --> 01:20:47.850 araberakoa. 1538 01:20:49.560 --> 01:20:53.400 Tresnak baduela ikusten denean, bere puntu horretara iristen da. 1539 01:20:54.340 --> 01:20:58.540 Bere interesa eta ematen dituen guztiak interesgarriak eta fidagarriak 1540 01:20:59.020 --> 01:21:00.130 direla. Noski. 1541 01:21:01.360 --> 01:21:02.620 Izan ere, prozedura 1542 01:21:04.040 --> 01:21:09.260 nolabait birdefinitzea pentsatzen ari dira, hau da, tresna 1543 01:21:09.260 --> 01:21:11.450 zein unetan erabiltzen den, lehenago 1544 01:21:12.660 --> 01:21:16.680 jar dezakezu, ondoren, betiere kontuan hartuta gainbegiratze kontzeptuak 1545 01:21:18.500 --> 01:21:19.460 argi 1546 01:21:20.170 --> 01:21:23.700 egon behar direla, baina funtsezkoa dela. Azkenean, pertsonek erabakitzen 1547 01:21:23.700 --> 01:21:24.480 1548 01:21:24.900 --> 01:21:29.310 dugu nola erabili nahi ditugun, zein unetan eta zein pisu eman nahi diogun 1549 01:21:29.310 --> 01:21:31.920 erabakiari. Erraztasunak emango dizkiguten tresnak 1550 01:21:33.000 --> 01:21:34.140 dira. 1551 01:21:37.660 --> 01:21:42.070 Gaur egun, erantzun denborak eta abar hobetzen 1552 01:21:44.040 --> 01:21:48.000 saiatzen gara. Esan nahi nuenez, etorkizunera begira, 1553 01:21:49.180 --> 01:21:52.840 ikusten dugu benetan lagun egitearen zatia funtsezkoa 1554 01:21:52.840 --> 01:21:54.550 dela horrelako tresnetara kontzientzia 1555 01:21:56.300 --> 01:21:57.500 zabaltzeko, bai erabilerari 1556 01:21:57.820 --> 01:22:00.250 dagokionez, bai 1557 01:22:01.060 --> 01:22:05.440 sistemak garatzeari dagokionez, baita erabilerari dagokionez 1558 01:22:05.440 --> 01:22:08.140 ere, batez ere orain, atzean dagoenaren ezagutza 1559 01:22:09.520 --> 01:22:11.260 sortzailearen gorakadarekin. 1560 01:22:12.480 --> 01:22:15.900 Edozein gaitarako ez erabiltzeaz, zeren, azkenean, hor funtsezko iraunkortasun 1561 01:22:16.820 --> 01:22:19.970 gai bat baitago, eta uste dut gero eta gehiago hitz 1562 01:22:19.970 --> 01:22:21.680 egiten dela gai horri buruz, arrazoi 1563 01:22:22.260 --> 01:22:23.820 on gisa, gorakada ikaragarria 1564 01:22:24.100 --> 01:22:24.640 dago, 1565 01:22:25.560 --> 01:22:27.210 nire data center belaunaldia, 1566 01:22:27.680 --> 01:22:27.860 eh. 1567 01:22:28.460 --> 01:22:30.650 Gai horiei buruz, nik uste dut oso ondo dagoela 1568 01:22:31.180 --> 01:22:31.720 egunean. 1569 01:22:32.600 --> 01:22:36.920 Eta, gero, barne-gai bati gehiago lotuta, Adimen Artifizialaren 1570 01:22:36.920 --> 01:22:39.080 araudiak markatzen duena, alfabetatzearekin 1571 01:22:39.600 --> 01:22:42.360 zerikusia duen guztia, tresna horien 1572 01:22:42.750 --> 01:22:45.500 erabilerari buruzko prestakuntza, gainbegiratzea. 1573 01:22:47.700 --> 01:22:50.940 Orduan, kontzeptu horiek. 1574 01:22:53.240 --> 01:22:54.080 Nolakoa da? Nire aldetik? 1575 01:23:07.060 --> 01:23:07.570 Beno, bada, 1576 01:23:08.960 --> 01:23:10.700 aurkezpenak amaitu eta orain, elkarrizketa 1577 01:23:11.080 --> 01:23:14.290 bat hasiko dugu, galderen txanda 1578 01:23:14.840 --> 01:23:18.050 bat, iruzkinen txanda bat, elkarrizketa ireki 1579 01:23:19.030 --> 01:23:21.760 bat zuentzat guztientzat. Jakina, asko 1580 01:23:23.580 --> 01:23:28.230 gustatu zaizkit bi aurkezpenak, eta, batez ere, aukera 1581 01:23:28.300 --> 01:23:31.050 emango dut lehen galdera bat egiteko zuek zuenak 1582 01:23:31.050 --> 01:23:37.080 pentsa ditzazuen, baina Gorka, hain zuzen ere, benetako berrikuntza 1583 01:23:37.080 --> 01:23:41.730 den zerbaiti buruz ari zen hizketan, zeren, nik dakidanez, 1584 01:23:42.000 --> 01:23:46.080 diputazioa baita modu gardenean argitaratzen ari den 1585 01:23:46.080 --> 01:23:49.440 erakunde bakarra, eta ezin da webgunearen bidez kontsultatu. 1586 01:23:49.440 --> 01:23:54.330 Zein da, hain zuzen ere, garapen horien eragin etikoaren ebaluazioa, 1587 01:23:54.330 --> 01:23:58.860 Adimen Artifizialeko berezko programez, zehaztapen teknikoez, 1588 01:23:58.860 --> 01:24:02.700 egin diren galderez, motibazioaz, kontsumoan izan 1589 01:24:02.700 --> 01:24:06.860 dezakeen eraginaz eta ingurumen-inpaktu ekologikoarekin 1590 01:24:06.990 --> 01:24:09.960 zerikusia duenaz egin dena? Eta, egia esan, 1591 01:24:10.840 --> 01:24:14.440 lan egiten dugunontzat. Ikuspegi teorikotik, etika aplikatuaren alderdietan, 1592 01:24:14.710 --> 01:24:18.700 hain zuzen ere aldundian aplikatu den gizartearen 1593 01:24:18.700 --> 01:24:22.150 esparru desberdinen eraldaketa interesatzen zaigulako, bada, ni pozez 1594 01:24:22.440 --> 01:24:27.810 zoratzen nago, eta benetan zoriondu nahi zaituztet horregatik. Zuregatik, 1595 01:24:27.810 --> 01:24:29.280 zureagatik. 1596 01:24:30.040 --> 01:24:32.020 Zuen lana eta egin duzuena. 1597 01:24:32.680 --> 01:24:36.340 Eta zentzu horretan galdetu nahi nizun. Gorkari, 1598 01:24:37.480 --> 01:24:41.770 teknikarien, aldarrikapenaren esparruan zaudetenen eta gainerakoen ikuspegitik 1599 01:24:41.770 --> 01:24:46.030 ikusten den bezala, bururatzen zaizkigun gauza horiek batzuetan herritarrek 1600 01:24:46.030 --> 01:24:51.280 eztabaidatzen ditugu, edo etikan edo uretan aritzen garenok, filosofian, 1601 01:24:51.280 --> 01:24:54.850 batzuetan norberak pentsatzen duelako. Beno, hau esku sartzea 1602 01:24:54.850 --> 01:25:01.030 izan daiteke, lekuz kanpo dagoen zerbait, eta egin duzue, 1603 01:25:01.030 --> 01:25:03.760 baina gure pertzepzioa zein den pixka bat ulertu nahi 1604 01:25:03.760 --> 01:25:06.700 dut, hain zuzen ere arlo horretan teknologien garapenean 1605 01:25:06.700 --> 01:25:07.330 inplikatuta 1606 01:25:08.010 --> 01:25:10.770 gauden eragile guztiok izan behar dugun 1607 01:25:10.770 --> 01:25:11.490 komunikazioa 1608 01:25:12.040 --> 01:25:13.330 hobetzeko. 1609 01:25:13.960 --> 01:25:18.850 Eta gero Danielentzat egindako galdera ere utzi zion. 1610 01:25:19.700 --> 01:25:20.000 1611 01:25:20.560 --> 01:25:26.320 Noraino goberna gaitzakete algoritmoek? Adibideren 1612 01:25:26.320 --> 01:25:31.420 bat jarri duzu, baina zerbait zehatza nahiko nuke. Zer eremu, 1613 01:25:31.420 --> 01:25:37.510 egun edo egoera baztertu beharko litzateke? Badago eztabaida bat 1614 01:25:37.510 --> 01:25:40.900 gehien planteatu zena, batzuetan planteatu zuena, zerbaitetan, justiziari buruzko 1615 01:25:42.080 --> 01:25:45.290 hitzaldiren batean, eta zehazki justizia penalari buruz. 1616 01:25:46.310 --> 01:25:50.570 Adimen artifizialaren esku utzi beharko genukeen 1617 01:25:52.080 --> 01:25:56.160 esparru bat izango balitz, ala ez? Bada duela pare bat urteko film bat 1618 01:25:56.340 --> 01:26:00.060 horrela deitzen zena, Justizia artifiziala, eta, teorian, 1619 01:26:00.060 --> 01:26:01.650 hau planteatzen duena, 1620 01:26:02.100 --> 01:26:04.560 eta hori ere bai. 1621 01:26:04.940 --> 01:26:07.760 Nik erantzun bat daukat, oso interesgarria dirudien pertsona batek eman zidana, 1622 01:26:07.760 --> 01:26:09.740 gero komentatuko duguna, baina tira, Gorka, 1623 01:26:10.760 --> 01:26:14.390 nik galdera hartuko dut. Erraza edo zaila Danielentzat. 1624 01:26:16.620 --> 01:26:18.570 Nik aitortu behar dut 1625 01:26:19.500 --> 01:26:21.150 hasieran bertigo pixka bat izan zela, 1626 01:26:22.880 --> 01:26:26.710 gainera zetorkiguna pixka bat ikustean, ez kodea irakurtzen hastean, 1627 01:26:26.750 --> 01:26:30.830 eta aurkezpen horretan, hemen egon zen zirriborroa, lehen erreakzioa 1628 01:26:32.120 --> 01:26:33.770 ikusten ikustea 1629 01:26:34.540 --> 01:26:35.110 izan zela. 1630 01:26:35.620 --> 01:26:36.340 Kikek. 1631 01:26:36.620 --> 01:26:39.080 Are gehiago, proiektuak egin beharko ditugu 1632 01:26:39.800 --> 01:26:42.470 alderdi osoa kontuan hartzeko. 1633 01:26:43.780 --> 01:26:46.300 Baina gero, egon ginenean, jartzen 1634 01:26:47.950 --> 01:26:51.270 zituzten inprimaki hau eta abar, denon artean hartzen 1635 01:26:51.860 --> 01:26:52.310 1636 01:26:52.760 --> 01:26:56.930 joan ginen, hor parte hartu dugun guztion artean, nik uste dut 1637 01:26:57.800 --> 01:26:59.810 nahiko ikuspegi praktikoa dela eta, luzera 1638 01:27:00.340 --> 01:27:06.160 begira, gauzak hobeto pentsatzeko balio izaten ari zaigula, zeren, 1639 01:27:06.160 --> 01:27:07.510 egia da, alde 1640 01:27:07.840 --> 01:27:08.440 teknikoa, 1641 01:27:09.580 --> 01:27:12.970 beti pixka bat botatzen dugu arazoa konpontzera, eta hori bai, 1642 01:27:13.330 --> 01:27:15.900 zailtasun batzuk eta beste batzuk daude, baina. 1643 01:27:16.700 --> 01:27:17.270 1644 01:27:17.900 --> 01:27:19.670 Baina hemen beste zerbait dago. 1645 01:27:20.800 --> 01:27:21.930 Harantzaxeago 1646 01:27:22.420 --> 01:27:24.310 doa, eta horrek laguntzen 1647 01:27:24.690 --> 01:27:28.170 digu. Egia da argitalpenaren zatiarekin 1648 01:27:29.080 --> 01:27:30.340 hala komentatzen 1649 01:27:31.160 --> 01:27:32.060 genuela. 1650 01:27:33.040 --> 01:27:36.700 Uste genuen erregulazioa iritsiko dela eta derrigorrezko zerbait 1651 01:27:36.700 --> 01:27:37.390 izango dela. 1652 01:27:37.980 --> 01:27:40.310 Nik oraindik ez dut baztertzen, baina oraindik ez naiz iritsi. 1653 01:27:40.960 --> 01:27:43.900 Nahitaezkoa bada, argitaratu egin beharko du, eta erregistro bat egon beharko da dagoeneko, 1654 01:27:44.420 --> 01:27:46.340 beste maila batean eta abar. 1655 01:27:47.160 --> 01:27:52.170 Orduan, argitaratzeko aukera izango genuen zerbait egitea erabaki genuen, 1656 01:27:52.170 --> 01:27:54.510 eta gardentasunaren ataria zen. 1657 01:27:56.580 --> 01:27:58.050 Orduan, gobernu onaren zatian, 1658 01:27:58.620 --> 01:28:02.700 nagusiki hor sartu. Eta, egia esan, parpaila perfektua da. 1659 01:28:03.460 --> 01:28:04.060 Ez du 1660 01:28:04.660 --> 01:28:07.450 ematen, gardentasun-partida osoarekin oso lotuta dagoelako eta, tira, 1661 01:28:07.570 --> 01:28:08.950 funtzionatzen ari dela dirudi. 1662 01:28:09.720 --> 01:28:14.340 Zer moduz? Aurreratu al duzue erregelamendua bera aplikatzen, Espainiako 1663 01:28:14.340 --> 01:28:18.990 Ikuskapen Agentziak erabaki dezakeena baino? Bera zen. Eta 1664 01:28:19.380 --> 01:28:21.840 nik uste dut hori ere konfiantza sortzen duen elementu bat dela, 1665 01:28:21.840 --> 01:28:22.620 ea ezagutzen 1666 01:28:22.900 --> 01:28:26.110 den, eta esan duzu prentsan ere argitaratu zela, eta uste dut hori bat 1667 01:28:26.110 --> 01:28:30.070 dela. Horrek konfiantza sortzen du erakundeengan 1668 01:28:30.360 --> 01:28:33.150 eta adimen artifizialean oinarritutako teknologien erabilerarekin 1669 01:28:33.150 --> 01:28:36.120 zerikusia duen prozesu honetako egoeren barruan. 1670 01:28:36.860 --> 01:28:37.250 Daniel, 1671 01:28:37.830 --> 01:28:42.080 zer diozu? Ea non aplikatuko zenigukeen gobernantza algoritmikoa? 1672 01:28:42.420 --> 01:28:42.750 Beno, filosofo 1673 01:28:43.140 --> 01:28:47.850 bati gehiago zehazteko eskatzea traizionatzeko eskatzea bezala da, bere printzipioak 1674 01:28:48.870 --> 01:28:52.620 traizionatzea eta, batez ere, bere erosotasun eremutik 1675 01:28:52.620 --> 01:28:53.160 alde egitea. 1676 01:28:54.360 --> 01:28:55.410 Ni. Ez. 1677 01:28:56.380 --> 01:28:59.170 Nik. Ni printzipioen gizona naiz, ez zehaztapenen gizona. 1678 01:28:59.230 --> 01:28:59.500 Beraz, ez 1679 01:29:00.520 --> 01:29:03.430 da dena galdu behar diren printzipioetatik. Hau da, 1680 01:29:03.430 --> 01:29:05.410 zentzua. Markoena, 1681 01:29:06.900 --> 01:29:09.510 irtenbide orokorra kasu zehatzena baino gehiago da. 1682 01:29:10.520 --> 01:29:10.880 I 1683 01:29:11.480 --> 01:29:13.370 hoi ba, hoi ba. Asko egon zen filmetan, 1684 01:29:16.860 --> 01:29:20.340 ez duzu Cristiano aipatu, Justizia Artifiziala filma. Niri ez zait 1685 01:29:20.340 --> 01:29:21.510 pelikula hori gustatzen. 1686 01:29:22.180 --> 01:29:22.720 Zergatik? 1687 01:29:23.600 --> 01:29:26.620 Esku arteko konfrontazio baten esparruan sartzen 1688 01:29:27.060 --> 01:29:27.770 gintuzten, 1689 01:29:28.260 --> 01:29:32.790 arbitrarioak eta zehatzak diren makinak, edo alderantziz? 1690 01:29:33.090 --> 01:29:33.540 Makinak. 1691 01:29:34.120 --> 01:29:36.420 Ni, ni, ni bezala. 1692 01:29:39.150 --> 01:29:40.470 Galdera horiei erantzungo nieke. 1693 01:29:42.420 --> 01:29:43.650 Egia da gizakiak. 1694 01:29:44.690 --> 01:29:46.260 Egia da makinek joerak dituztela, eta 1695 01:29:46.740 --> 01:29:49.350 egia da beren arbitrariotasunak dituztela, 1696 01:29:50.280 --> 01:29:53.070 baina guk ere, guk, gizakiok ere bai. 1697 01:29:53.960 --> 01:29:56.390 Ez dut epairik aipatzen. 1698 01:29:57.500 --> 01:29:57.590 Bai. 1699 01:29:59.620 --> 01:30:02.650 Ez dago epailerik. Hau da, teorikoa baino ez da, printzipioen 1700 01:30:02.650 --> 01:30:03.610 gizona eta erosoa 1701 01:30:04.180 --> 01:30:06.220 uzten ari naiz, baina oso ondo 1702 01:30:07.670 --> 01:30:08.960 etorriko litzaiguke. 1703 01:30:12.570 --> 01:30:16.440 Bi gaiak uztartzen saiatzea. Adibidez, txantxa ona egiten badu, 1704 01:30:16.440 --> 01:30:17.760 baina benetakoa bada, ondo 1705 01:30:18.860 --> 01:30:21.920 aztertua dago: auzitegien epaiak gogorragoak izaten 1706 01:30:22.160 --> 01:30:25.580 dira, ez naiz orain oso ondo gogoratzen. Zuk ez dizut inoiz 1707 01:30:25.580 --> 01:30:29.060 zuri entzun. Gose zarenean, gose zara, baldin eta, antza 1708 01:30:29.060 --> 01:30:31.430 denez, epailea gose denean gogorragoa bada epaileak hori ez 1709 01:30:31.430 --> 01:30:35.300 duenean baino, estatistika bat egiten baduzu, oso ikasia dago. Eta 1710 01:30:35.300 --> 01:30:35.570 noski, 1711 01:30:36.820 --> 01:30:40.520 epai guztiak, haien gogortasun-maila, hori neur badaiteke 1712 01:30:40.520 --> 01:30:40.820 eta 1713 01:30:41.300 --> 01:30:43.340 zenbat ordutan eman ziren, korrelazioak 1714 01:30:43.720 --> 01:30:45.220 ateratzen zaizkizu. 1715 01:30:46.240 --> 01:30:50.020 Zer dira? Gizakia, oso gizatiarra da. Ez da egia gizakiok hartzen 1716 01:30:50.680 --> 01:30:55.180 dugula, oinordekoagoak gara une batean eta bestean. Hau da, batzuetan 1717 01:30:55.180 --> 01:30:57.250 algoritmoen kutxa beltza aipatzen da, 1718 01:30:58.160 --> 01:31:00.500 baina nik epaileen kutxa beltzaz hitz egin nahi nuke. 1719 01:31:01.700 --> 01:31:04.930 Politikarien kutxa beltza edo irakasleen kutxa beltza. 1720 01:31:05.540 --> 01:31:07.280 Ez dut profesionalik utziko. 1721 01:31:08.900 --> 01:31:10.550 Nik alborapenen bat daukat 1722 01:31:11.420 --> 01:31:13.940 azterketak zuzentzen. Azterketak egiten 1723 01:31:14.280 --> 01:31:16.230 nituenean, azterketak zuzentzen, konturatu 1724 01:31:16.800 --> 01:31:21.990 nintzen zuzenketan zorrotzagoa izaten zela hasieran amaieran 1725 01:31:22.500 --> 01:31:24.000 baino, ni pasatzen banintzen 1726 01:31:24.240 --> 01:31:27.390 eta ziurrenik beste bati alderantziz gertatzen bazitzaion. 1727 01:31:28.740 --> 01:31:29.370 Eta orduan, 1728 01:31:30.120 --> 01:31:31.380 hori zuzentzen duzunez, 1729 01:31:31.720 --> 01:31:33.520 zuzenketa bikoitza eginez, kosk 1730 01:31:34.970 --> 01:31:37.420 egin nuen, eta gero kontrakoa egiten duzu. 1731 01:31:38.220 --> 01:31:39.210 Eta, tira, 1732 01:31:40.160 --> 01:31:41.720 uste dut sotilagoa dela pentsatzea 1733 01:31:41.820 --> 01:31:42.300 zer. 1734 01:31:43.240 --> 01:31:46.990 Eta inork ez du adjektiboaren monopolioa joan, eta makinak, ezta 1735 01:31:47.560 --> 01:31:50.890 gizakiak ere, eta konbinazio bat egiten saiatu. 1736 01:31:51.720 --> 01:31:52.260 ETA 1737 01:31:53.280 --> 01:31:55.290 beste film baten adibidea jartzen uzten badidazue. 1738 01:31:56.760 --> 01:32:00.080 Eta hemen goaz. Zinemara, Zinemaldira. 1739 01:32:01.440 --> 01:32:02.850 Ai, ai, ai, Naz. 1740 01:32:04.010 --> 01:32:05.130 Klasean jartzen dute, oso argigarria 1741 01:32:06.180 --> 01:32:07.500 eta horrelakoa delako. 1742 01:32:08.130 --> 01:32:08.810 Bai. 1743 01:32:09.160 --> 01:32:09.610 Zer da? 1744 01:32:10.280 --> 01:32:11.960 Ordurik ilunena ikusi duzue? 1745 01:32:13.880 --> 01:32:15.370 Film hori Churchillek erabakitzen, erabakitzen 1746 01:32:15.820 --> 01:32:16.690 1747 01:32:17.660 --> 01:32:18.170 eta 1748 01:32:18.500 --> 01:32:20.030 hauskortasunez egiten du, 1749 01:32:21.360 --> 01:32:23.520 makinek esaten diotenaren aurka. 1750 01:32:24.560 --> 01:32:26.330 Hau da, adituek, alderdiko 1751 01:32:26.580 --> 01:32:30.270 kideek, Administrazioak, militarrek, mundu guztiak 1752 01:32:30.270 --> 01:32:32.460 esaten dit Ez, gerra eta posiblea. 1753 01:32:33.240 --> 01:32:37.230 Eta orduan MOMENek odolez, izerdiz eta malkoz egin zuen hitzaldi ospetsu 1754 01:32:37.230 --> 01:32:39.450 hura. Inork ez zuen txalotu Parlamentuan. 1755 01:32:40.560 --> 01:32:41.850 Eta zer egiten du? 1756 01:32:42.240 --> 01:32:43.200 Gogoratzen duzu eszena? 1757 01:32:44.580 --> 01:32:45.360 Jaitsi metrora. 1758 01:32:46.100 --> 01:32:48.140 Ea jendeak zer pentsatzen duen jakin nahi duen, 1759 01:32:48.760 --> 01:32:51.280 ez, konturatzen baita bere ingurua ez dela jendea. 1760 01:32:52.420 --> 01:32:54.310 Eta ideia bikain bat bururatzen zaio. 1761 01:32:54.680 --> 01:32:57.590 Bai, ba, metrora. Bide batez, metroa nola doan galdetu behar 1762 01:32:57.590 --> 01:32:58.490 du, ez baitaki 1763 01:33:00.080 --> 01:33:02.870 metroa non dagoen. Ez dut inoiz harrapatu. Metrora doa. 1764 01:33:03.780 --> 01:33:05.130 Puru bat erretzen da kutxa batean. 1765 01:33:06.430 --> 01:33:07.480 Oso ondo dago gainera, 1766 01:33:07.800 --> 01:33:10.590 oso ondo kontatuta, Messiren aniztasun handia baitago. 1767 01:33:11.880 --> 01:33:16.230 Emakume bat dago maiatzean eta ume beltz bat, langile bat dago, 1768 01:33:16.700 --> 01:33:20.810 aberatsak, ez dago, noski. Baina tira, eta orduan inkesta txiki bat 1769 01:33:20.810 --> 01:33:21.170 egiten du. 1770 01:33:22.120 --> 01:33:24.910 Horrek esan nahi du britainiarrak askoz ere prestatuago 1771 01:33:24.910 --> 01:33:26.320 zeudela gerrara joateko eta 1772 01:33:26.820 --> 01:33:28.170 demokrazia defendatzeko, 1773 01:33:29.000 --> 01:33:34.640 bere alderdiak, bere gobernuak eta gureak militarrekin egiten ziotena 1774 01:33:34.640 --> 01:33:35.090 baino. 1775 01:33:35.740 --> 01:33:36.100 Beno, 1776 01:33:37.100 --> 01:33:39.110 ez dakit hau zehaztapena den, 1777 01:33:39.760 --> 01:33:41.800 edo tangentetik atera naiz, baina. 1778 01:33:42.820 --> 01:33:43.570 ETA 1779 01:33:44.420 --> 01:33:45.410 erabaki bakoitzean 1780 01:33:46.240 --> 01:33:49.720 pentsatu behar da, jasotzen duzun input 1781 01:33:50.440 --> 01:33:54.400 hori input egokia den ala hautespen arbitrarioaren 1782 01:33:54.860 --> 01:33:56.960 printzipio batek kutsatzen duen. 1783 01:33:58.080 --> 01:34:01.230 Bai, beno, horregatik da garrantzitsua lehen Gorkak ere esaten zuena, 1784 01:34:01.580 --> 01:34:04.980 laguntza-tresnak baitira, eta, beraz, ez diogu uko egin behar 1785 01:34:04.980 --> 01:34:09.630 gainbegiratze bati edo emaitzen azterketa kritiko bati, kasu batzuetan 1786 01:34:09.930 --> 01:34:12.600 fidagarritasun-maila handiagoa edo txikiagoa ere eman 1787 01:34:12.600 --> 01:34:16.020 baitezakete. Arazoa da asko aztertzen den fenomeno kognitibo bat dagoela, 1788 01:34:16.020 --> 01:34:20.250 eta hori bera dela nagikeria objektibo kognitiboa, makinek 1789 01:34:20.550 --> 01:34:21.210 diotenaz gero 1790 01:34:21.620 --> 01:34:24.320 eta gehiago fidatzeko joera; izan ere, tira, 1791 01:34:24.660 --> 01:34:25.770 nola esaten dute makinek? 1792 01:34:27.120 --> 01:34:30.630 Ba horrela. Justiziaren kasuan, prozedurarekin berarekin zerikusia 1793 01:34:30.630 --> 01:34:32.940 duten beste elementu batzuk ere badaude. Batek, gizaki batek, 1794 01:34:33.570 --> 01:34:37.650 eta ez makina batek, interpelatua izateko eskubidea. Pertsona batzuek 1795 01:34:37.650 --> 01:34:41.040 Zuzenbide prozesalaren esparruan lan egiten dute, eta esaten dute, tira, 1796 01:34:41.240 --> 01:34:44.820 Errespetu-falta bat dagoela norbaitek bakarrik epaitzen duenean. 1797 01:34:45.380 --> 01:34:46.200 Makina batengatik, eta 1798 01:34:46.580 --> 01:34:52.070 nire kasuan kartzeletara prestakuntza eta kultura ematera 1799 01:34:53.330 --> 01:34:57.560 joaten garen elkarte batekin kolaboratzen dut. 1800 01:34:58.730 --> 01:35:02.390 Eta preso batek oso erantzun interesgarria eman zidan. Badakizue 1801 01:35:02.390 --> 01:35:03.590 hemen inor ez dela erruduna. 1802 01:35:04.920 --> 01:35:08.620 Erdi Arokoa. Justizia artifizialaren galdera honi buruzko erantzunik 1803 01:35:08.620 --> 01:35:09.610 onena, gertakarien 1804 01:35:09.880 --> 01:35:12.580 alborapenei buruz asko hitz egin zelako. Haiek ere bazituzten. 1805 01:35:12.940 --> 01:35:15.680 Epaileak, epaileak, dauzkagun pertsonak. 1806 01:35:16.720 --> 01:35:19.510 Adimen artifizialak izan dezakeen gauza bera. Zure erantzuna 1807 01:35:19.510 --> 01:35:19.780 izan 1808 01:35:20.080 --> 01:35:23.320 zen erruduna banintz, kasu horretan bakarrik 1809 01:35:23.720 --> 01:35:26.900 nahiago nukeela gizaki bat epaitzea eta ez makina bat. 1810 01:35:27.320 --> 01:35:27.830 Zergatik huts 1811 01:35:28.100 --> 01:35:28.700 egin zezakeen 1812 01:35:29.320 --> 01:35:33.490 gizakiak gehiago? Eta batez ere enpatia maila bat izan zezakeen, 1813 01:35:33.610 --> 01:35:35.260 makinak inola ere izango ez zuena, 1814 01:35:35.580 --> 01:35:38.580 ezezkoak ematen zuen erantzuna zen pixka bat. Erruduna 1815 01:35:38.580 --> 01:35:42.120 banintz, errugabea banintz, noski, makina, objektiboa eta fidagarria 1816 01:35:42.330 --> 01:35:46.590 izango zena, ez da pixka bat izango. Argudioa geratzen zen, baina tira, oso ondo iruditu 1817 01:35:46.590 --> 01:35:48.600 zitzaidan. Ahal dut. 1818 01:35:49.060 --> 01:35:50.290 Pixka bat gehiago zehaztu behar da. 1819 01:35:50.820 --> 01:35:53.640 Bai, inolako polemikatan sartzeko asmorik gabe, 1820 01:35:54.200 --> 01:35:56.900 baina oraintxe gogoratu naiz. Ez dio tentazioari 1821 01:35:57.570 --> 01:36:00.650 eusten. Lagun batek esaten dit. Aizu, lehengo egunean 1822 01:36:01.280 --> 01:36:02.540 Estatuko fiskal 1823 01:36:03.060 --> 01:36:04.560 nagusiaren epaia sartu nuen, 1824 01:36:05.240 --> 01:36:06.380 txatean sartu nuen, eta abar. 1825 01:36:06.720 --> 01:36:07.980 Osea, Zinatekeri galdetu diot. 1826 01:36:09.120 --> 01:36:12.540 Eta zu errugabetasun-presuntzioari buruzko irizpide akademikoak dituen 1827 01:36:12.980 --> 01:36:18.920 lan bat epaitzen ariko bazina, zantzuak. Arrazoizko hirugarren 1828 01:36:19.760 --> 01:36:20.720 zalantza hori. 1829 01:36:21.620 --> 01:36:23.750 Karreran oso ondo ikasten diren kontzeptuak. 1830 01:36:24.420 --> 01:36:25.230 ETA 1831 01:36:25.700 --> 01:36:26.990 hemen duzu epai bat. 1832 01:36:27.380 --> 01:36:29.240 Esaidazu zer iruditzen zaizkizun, eta ikuspuntu honetatik, 1833 01:36:32.200 --> 01:36:33.310 epaia hautsi du. 1834 01:36:34.000 --> 01:36:34.630 Altxa, jakiteko. 1835 01:36:35.400 --> 01:36:36.120 Ukitu nahi zaitut. 1836 01:36:37.040 --> 01:36:38.360 Nik uste dut. Datozen zigortu du. 1837 01:36:40.480 --> 01:36:41.050 Nigan. 1838 01:36:42.100 --> 01:36:43.150 Egin nezakeen. Horrela. 1839 01:36:43.460 --> 01:36:44.030 Egin zezaketen. 1840 01:36:46.820 --> 01:36:47.840 Banengoen, baietz esango dizuet. 1841 01:36:49.480 --> 01:36:53.380 Tira, tira, baina epaiak irabazi du. Ez dago boto 1842 01:36:53.380 --> 01:36:53.860 partikularrik 1843 01:36:54.200 --> 01:36:54.800 eta, 1844 01:36:56.600 --> 01:36:57.560 beraz, hori nagusitu da. 1845 01:36:59.100 --> 01:37:02.610 Beno, hainbat galdera egin dira. Zu, mesedez, ez. Hemendik. 1846 01:37:02.610 --> 01:37:02.940 1847 01:37:07.480 --> 01:37:08.410 Adimen Artifizialarekin 1848 01:37:10.340 --> 01:37:13.940 hasi garenetik, arriskuei buruz hitz egiten 1849 01:37:13.940 --> 01:37:15.680 aritu gara, borondate 1850 01:37:16.240 --> 01:37:20.200 etikoa ez dela nahikoa eta arautu egin behar 1851 01:37:20.200 --> 01:37:20.890 dela. 1852 01:37:22.340 --> 01:37:23.690 Egoeraren aurrean, 1853 01:37:24.580 --> 01:37:26.140 kaltea eragin ahal izatea. 1854 01:37:27.140 --> 01:37:27.800 Oinarritua. 1855 01:37:28.540 --> 01:37:29.380 Erabaki bat. 1856 01:37:31.000 --> 01:37:32.980 Adimen artifizialari galdetu ondoren, nor 1857 01:37:33.540 --> 01:37:35.070 hartuko litzateke erantzukizunaren 1858 01:37:35.400 --> 01:37:37.650 erantzuletzat? 1859 01:37:38.000 --> 01:37:38.600 Nahi duzu? 1860 01:37:40.560 --> 01:37:41.350 Baina esango diat. 1861 01:37:44.640 --> 01:37:45.540 Erakundea? 1862 01:37:49.430 --> 01:37:49.670 Hori 1863 01:37:50.990 --> 01:37:52.250 da erabiltzailea. 1864 01:37:53.600 --> 01:37:55.670 Iñaki, erabiltzailea Kebab bada, 1865 01:37:55.980 --> 01:37:59.520 kaltea jasotzean, ez litzateke erantzulea izango, hasiera batean, hirugarrenei 1866 01:37:59.520 --> 01:38:00.900 kalte bat 1867 01:38:01.620 --> 01:38:03.000 eskatzen diena delako. 1868 01:38:03.620 --> 01:38:05.900 Dena den, erantzukizunaren arazoa da, adimen artifizialaren 1869 01:38:05.900 --> 01:38:06.500 berezko 1870 01:38:07.780 --> 01:38:11.620 arazoetako bat da, baina oraintxe bertan, 1871 01:38:11.620 --> 01:38:14.860 printzipioz, adibidez, Gipuzkoako Foru Aldundian aplikazio 1872 01:38:14.860 --> 01:38:19.660 bat garatzen du eta aurreiritziren bat sortzen du. 1873 01:38:19.870 --> 01:38:23.860 Plan bat eduki behar du, edo bestela. Arriskuak arintzeaz eta kalteak 1874 01:38:23.860 --> 01:38:27.160 konpentsatzeaz hitz egiten da. Hau da, garatu duen eta erabiltzen 1875 01:38:27.160 --> 01:38:30.640 ari den erakundea da, kasu horretan arduratsua dena. 1876 01:38:31.080 --> 01:38:34.620 Beste batzuetan askoz ere konplexuagoa da, noski, ez, baina 1877 01:38:36.460 --> 01:38:36.820 noski, 1878 01:38:37.480 --> 01:38:41.740 eremuaren eta testuinguruaren araberakoa da. Horiek asko planteatu 1879 01:38:41.740 --> 01:38:45.640 dute gidaririk gabeko ibilgailuen aseguramenduaren 1880 01:38:45.640 --> 01:38:46.420 gaiari dagokionez, 1881 01:38:46.740 --> 01:38:51.090 eta ez kasu horretan, maila horren erantzule egiten 1882 01:38:51.390 --> 01:38:54.060 dena, hainbat agente daudelako, lehen esan diedan bezala, 1883 01:38:54.060 --> 01:38:57.510 adimen artifiziala banatutako adimena delako, eta, beraz, 1884 01:38:57.510 --> 01:39:00.780 kasu honetan erantzukizuna nori egotzi zehaztea ere zaila 1885 01:39:00.870 --> 01:39:04.500 da, eta, beraz, konpentsazioren bat nori emango litzaiokeen 1886 01:39:04.500 --> 01:39:05.220 zehaztea. 1887 01:39:05.860 --> 01:39:07.570 Iñaki, zuk zerbait esan nahi zenuen honetaz? 1888 01:39:09.720 --> 01:39:11.160 Ai, bai. 1889 01:39:13.590 --> 01:39:14.370 Berdin dio. Eskerrik 1890 01:39:15.800 --> 01:39:19.010 asko. Ez nituen hizlariak eta aldundia zoriondu nahi 1891 01:39:19.010 --> 01:39:19.640 bakarrik, batez 1892 01:39:20.320 --> 01:39:21.580 ere erregulazioaren 1893 01:39:22.140 --> 01:39:25.420 aurretik joateari uko egin diodalako, eta ez 1894 01:39:26.440 --> 01:39:30.010 dut ikaskidearen galdera txalotu. Uste dut erregulazioaren arriskua, 1895 01:39:30.010 --> 01:39:32.830 eta beste bat, ikusten dudan bezala, berandu joatea dela. 1896 01:39:35.440 --> 01:39:38.400 Denok dugu argi, aretoan egotea da, ziurtatu zuen maxima ospetsu hark. 1897 01:39:39.060 --> 01:39:41.700 Teknikoki posible den guztiak ez du etikoki onargarria izan 1898 01:39:41.700 --> 01:39:42.270 behar. 1899 01:39:44.980 --> 01:39:45.940 Urte asko. 1900 01:39:47.300 --> 01:39:47.480 1901 01:39:47.980 --> 01:39:48.670 Gurasoak, 1902 01:39:49.800 --> 01:39:49.920 NAHI, 1903 01:39:50.440 --> 01:39:54.160 laguntza bidezko ugalketa aukeratzen duenak, sexua hauta dezake. Teknikoki, duela 1904 01:39:54.160 --> 01:39:54.730 asko, zure 1905 01:39:55.330 --> 01:39:56.430 haurtxoaren sexua 1906 01:39:57.340 --> 01:40:01.990 egin daiteke, eta etikoki gaitzesgarria; aitzitik, debekatuta 1907 01:40:02.490 --> 01:40:04.610 dago lagundutako ugalketa-zentroen jarduera pribatua ere. 1908 01:40:05.060 --> 01:40:08.090 Izan ere, ni Administrazio publikoari eragiten dion debeku batekoa 1909 01:40:08.090 --> 01:40:09.320 naiz, eta badirudi pribatua 1910 01:40:10.120 --> 01:40:12.390 ere ezin dela Eurofighter delakoa egin. 1911 01:40:13.400 --> 01:40:17.690 Eta uste dut laguntza ere izan behar duela. Ziur nago Danielek ez 1912 01:40:17.690 --> 01:40:19.310 dituela gauza zehatzagoak zehaztu 1913 01:40:20.160 --> 01:40:21.150 nahi izan. 1914 01:40:21.850 --> 01:40:23.800 Debekatu beharko diren gaiak. 1915 01:40:25.380 --> 01:40:27.660 Erabileran batez ere, uste dut dela. 1916 01:40:27.940 --> 01:40:30.790 Eremu horri ateak jartzea da, erronka teknologiko hutsari, big dataren 1917 01:40:31.890 --> 01:40:37.020 erabilerari, datuen prozesamenduari eta piztiari ateak jartzea, 1918 01:40:37.020 --> 01:40:41.460 eta hortik gora biziko den horri, baina teknologia horren erabileran mugak 1919 01:40:41.460 --> 01:40:43.680 egon behar dira. Hori argi dago, esan duzue, zaleak direla. 1920 01:40:45.440 --> 01:40:46.890 Esan nahi nizuen beste gauza bat, eta ez, 1921 01:40:47.200 --> 01:40:47.560 eh. 1922 01:40:48.100 --> 01:40:51.160 Praktikaren funtsezko osagaietako bat kontzientzia da, hau 1923 01:40:51.900 --> 01:40:53.040 da, identitatea. 1924 01:40:54.200 --> 01:40:56.310 Pilotua. Aspaldi eta irratian idazle 1925 01:40:56.860 --> 01:40:59.830 ospetsu bat egiten dut, bere GPS USUarekin jolasten. 1926 01:41:00.800 --> 01:41:01.130 1927 01:41:01.380 --> 01:41:02.790 hau da, bere GPSarekin. 1928 01:41:04.340 --> 01:41:05.750 Beno, egon da. 1929 01:41:06.580 --> 01:41:08.530 Orduan, senar-emazteekin egon zen. 1930 01:41:09.220 --> 01:41:12.190 Izen hautatu bat jartzera iritsi zen, eta abar, eta, beraz, ohitasun 1931 01:41:12.190 --> 01:41:16.540 handiz erantzuten zion. Halako batean galdetzen dizut. Baina zuk ba 1932 01:41:16.540 --> 01:41:17.350 al duzu kontzientziarik? 1933 01:41:19.100 --> 01:41:20.960 Eta erantzun egin zion. Ez, 1934 01:41:21.240 --> 01:41:22.260 baina nortasuna daukat. 1935 01:41:23.240 --> 01:41:24.350 Eta identifika nazazu. 1936 01:41:25.360 --> 01:41:26.650 Bere matrikula zen, 1937 01:41:27.620 --> 01:41:29.960 bere garapena zen, nortzuk ziren bere nagusiak 1938 01:41:30.260 --> 01:41:31.670 diseinatu zuena baino. 1939 01:41:33.240 --> 01:41:34.800 Esan nahi dut, galdera hau. 1940 01:41:35.640 --> 01:41:36.300 Zergatik? 1941 01:41:39.300 --> 01:41:43.320 Uste dut oso garrantzitsua dela edozein aplikazio, informazio tresna, 1942 01:41:43.380 --> 01:41:46.290 ez dakit ados egongo litzatekeen. Ez dakit posible izango 1943 01:41:47.340 --> 01:41:49.410 den oraintxe bertan garatzea. Ez da horrela. 1944 01:41:49.800 --> 01:41:52.410 Esan behar dudana da nahitaezkoa izan beharko lukeela zure nortasuna 1945 01:41:52.410 --> 01:41:53.970 jasotzen duen araudi bat eskatzen duten 1946 01:41:54.440 --> 01:41:56.840 betebeharretako batean. Baina esan nahi dut. 1947 01:41:57.380 --> 01:41:59.030 Nork garatu duen. 1948 01:42:00.020 --> 01:42:02.480 Eta ez bakarrik garatzaile informatiko hutsa, baizik 1949 01:42:02.980 --> 01:42:05.020 eta babestu duena eta garapen hori, 1950 01:42:05.600 --> 01:42:06.830 diputazioa izan bazara, 1951 01:42:07.710 --> 01:42:12.360 estatu bat izan bazara, epaitua izan bada, izan bada. Kaixo, 1952 01:42:12.360 --> 01:42:13.320 Mercedes, berdin dio. 1953 01:42:14.040 --> 01:42:17.220 Eta argi eta garbi identifika daitezela bere postulatuak, 1954 01:42:17.220 --> 01:42:17.730 bere 1955 01:42:18.200 --> 01:42:20.720 postulatu ideologikoak, izan ditzakeenak aldez 1956 01:42:21.200 --> 01:42:22.880 aurretik jakin ahal izateko. 1957 01:42:23.560 --> 01:42:25.900 Izan ere, Kanadan migratzaileentzat garatu duten programak asko 1958 01:42:25.900 --> 01:42:26.470 lagunduko 1959 01:42:27.640 --> 01:42:33.790 luke jakitea tresna hori aplikatzea erabaki duten politikariek, eta 1960 01:42:33.790 --> 01:42:36.070 ez beste batek, edo garapen horrek, 1961 01:42:36.780 --> 01:42:38.400 ba, tira, ideologia bat duen. 1962 01:42:40.100 --> 01:42:40.430 Ez 1963 01:42:40.820 --> 01:42:41.580 zait ezer gertatzen. 1964 01:42:41.700 --> 01:42:42.300 Baina orduan ni 1965 01:42:42.800 --> 01:42:45.230 naiz. Uste duzue, baina uste dut erregulazioan horrelako 1966 01:42:45.860 --> 01:42:47.540 zerbait izan beharko lukeela. 1967 01:42:49.910 --> 01:42:52.250 Aurkezten duen bezala, edozein merkatutarako produktua dela eta behar 1968 01:42:52.250 --> 01:42:53.000 duzula. 1969 01:42:53.360 --> 01:42:56.690 Zibila da marka, eta marka horretan identifika dezakezu laiarekin 1970 01:42:56.700 --> 01:43:00.110 eraginik ez duena. Orain bezala, gauza bera da, 1971 01:43:00.110 --> 01:43:00.770 ez da erraza. 1972 01:43:01.360 --> 01:43:04.210 Nik ez dakit bereizten, orain Whatsapp batzuk diruditelako, Googlerena 1973 01:43:04.740 --> 01:43:06.000 da. Ez nekien. 1974 01:43:06.420 --> 01:43:08.790 Ez dakit nor dagoen atzean, ez dakit zentzurik duen. 1975 01:43:09.640 --> 01:43:10.090 Ama. 1976 01:43:11.280 --> 01:43:13.260 Ulertzen didazue, ez eta 1977 01:43:13.890 --> 01:43:15.980 zorionak eman bizitza osoan. 1978 01:43:17.500 --> 01:43:17.800 Beno, 1979 01:43:19.520 --> 01:43:21.200 bietako edozein biak dira, tira. 1980 01:43:22.340 --> 01:43:24.050 Eskerrik asko dagokidan zatiagatik, 1981 01:43:25.020 --> 01:43:25.480 haratago. 1982 01:43:27.740 --> 01:43:34.670 Iñakik agian argi gehiago emango digu. Artifizial zementua 1983 01:43:34.760 --> 01:43:38.420 pixka bat doa, batez ere produktu lerro hori zehazteko, 1984 01:43:38.420 --> 01:43:39.350 nork bai, 1985 01:43:39.840 --> 01:43:40.350 garatzailea, 1986 01:43:40.980 --> 01:43:43.440 edo nork zabaltzen 1987 01:43:44.880 --> 01:43:45.900 duen ala ez. 1988 01:43:46.710 --> 01:43:47.040 ETA 1989 01:43:47.760 --> 01:43:50.070 baita erantzukizunen gaia ere. 1990 01:43:50.560 --> 01:43:50.950 Eta, gainera, 1991 01:43:52.000 --> 01:43:55.090 uste dut erregulazioa pixka bat badoala, pixka bat ildo horretatik. 1992 01:43:55.450 --> 01:43:56.250 Agian, ez beti 1993 01:43:56.860 --> 01:43:59.460 azkena, gai bat dela esan dezakezu, 1994 01:43:59.600 --> 01:44:02.750 erantzukizun horietako gairik zailenetako bat da. 1995 01:44:03.460 --> 01:44:06.610 Orain, hain zuzen ere, Europako zuzentarauan produktu akastunen 1996 01:44:06.610 --> 01:44:07.570 gainean jartzen dira, 1997 01:44:08.100 --> 01:44:10.650 eta zuzentarau horrek badaki edozein motatako produktu batekiko 1998 01:44:10.650 --> 01:44:13.350 erantzukizuna ezartzen duela, bat-batean Olaia sartu delako, 1999 01:44:13.820 --> 01:44:18.050 eta produktu bati, pertsona bati, erabilera on bati, aplikatua, orain 2000 01:44:18.050 --> 01:44:20.900 arte aurreikusi gabeko erantzukizunak sortzen dituelako. 2001 01:44:20.900 --> 01:44:21.530 Orduan, orain, hor, 2002 01:44:21.840 --> 01:44:23.280 erantzukizun hori nork 2003 01:44:23.540 --> 01:44:26.810 bere gain hartu behar duen eztabaidatzen da, produktu edo gida aplikatu 2004 01:44:26.860 --> 01:44:27.620 batek, kasuan, kaltea 2005 01:44:27.800 --> 01:44:31.280 sortzen duenean, administrazioaren eremuan askoz errazagoa denean. Administrazioak 2006 01:44:31.280 --> 01:44:33.890 algoritmo bat garatzeko eta ezartzeko erabakia 2007 01:44:33.890 --> 01:44:36.530 hartu zuen, ez du erabakirik hartzen, bizi guztiko ondare-erantzukizunaren 2008 01:44:36.530 --> 01:44:39.470 eremuan baikaude. Ditzakeena Ainhoa, hor ez dago 2009 01:44:39.940 --> 01:44:40.600 berrikuntza 2010 01:44:41.360 --> 01:44:42.170 gehiagorik. 2011 01:44:43.780 --> 01:44:44.200 Ba niri, 2012 01:44:44.660 --> 01:44:48.260 algoritmo baten nortasunaren gaia igotzen bada, 2013 01:44:49.930 --> 01:44:51.040 kontua da nor izan 2014 01:44:52.680 --> 01:44:55.500 zen nire sortzailea oso gutxi esaten dutela nor naizen. 2015 01:44:56.780 --> 01:44:59.690 Zergatik? Algoritmo bat produktu dinamikoa delako, jendea 2016 01:45:00.320 --> 01:45:01.490 norberarena izan behar da, 2017 01:45:02.260 --> 01:45:03.670 eta hori erabiliz, aldatu 2018 01:45:06.260 --> 01:45:07.100 egiten da. 2019 01:45:08.900 --> 01:45:09.260 ETA 2020 01:45:10.040 --> 01:45:13.010 Ez dakit orain bururatzen zaidan adibiderik hutsalena Googleren 2021 01:45:13.440 --> 01:45:14.970 itzultzailea den, 2022 01:45:15.570 --> 01:45:16.380 Googleren egilea, 2023 01:45:17.040 --> 01:45:18.600 asmatu zuena eta gauza zoragarria, 2024 01:45:18.860 --> 01:45:19.430 baina 2025 01:45:19.840 --> 01:45:23.500 denok egin dugu lan horretarako. Niretzat, denok ari gara lanean, 2026 01:45:23.500 --> 01:45:23.620 ezta? 2027 01:45:24.040 --> 01:45:26.110 Antzeko hitzek ematen dizkiguten aukeren artean 2028 01:45:26.700 --> 01:45:29.760 itzulpen bat onartzen dugun bakoitzean, bat egin genuen, 2029 01:45:30.340 --> 01:45:31.330 eta ez bestea. 2030 01:45:31.800 --> 01:45:34.200 Gu Googlerentzat ari gara lanean. Googlek ordaintzen 2031 01:45:34.780 --> 01:45:37.870 ditu, baina azkenean azken produktua, produktua, itzultzailea. 2032 01:45:38.580 --> 01:45:40.710 Eta 2025ean nire 2033 01:45:41.090 --> 01:45:43.760 Google hasieran baino askoz hobea da, izugarria zen. 2034 01:45:44.420 --> 01:45:47.930 Pertsona askoren lankidetzaren emaitza da, eta, beraz, identitatea 2035 01:45:48.580 --> 01:45:50.530 gauza bat da. 2036 01:45:53.190 --> 01:45:56.370 Le. Falazia, kreazionismo digitala, 2037 01:45:57.020 --> 01:45:58.430 hau da, mundu digitalaren 2038 01:45:59.890 --> 01:46:01.780 eta, mundu fisikoaren 2039 01:46:02.460 --> 01:46:02.940 2040 01:46:03.380 --> 01:46:06.800 antzera, materialaren mundua 2041 01:46:07.400 --> 01:46:10.040 pentsatzeko ideia, eta morroi 2042 01:46:10.860 --> 01:46:14.910 orojakile batek azal dezake, eboluziorik egon gabe. 2043 01:46:16.320 --> 01:46:19.530 Jakina, ez da alaba bat, batzuetan pentsatzen ari gara, eta 2044 01:46:20.240 --> 01:46:22.280 mundu digitalak, bai bezala, sortzaileek 2045 01:46:22.660 --> 01:46:26.860 eta diseinatzaileek boterea izan zuten, joatearen antzekoa, 2046 01:46:27.220 --> 01:46:29.770 Degu ez duen jainko sortzaile 2047 01:46:30.120 --> 01:46:31.050 hori izan zezakeen. 2048 01:46:31.160 --> 01:46:31.310 Ni 2049 01:46:31.820 --> 01:46:33.210 azken emaitza gara. 2050 01:46:33.740 --> 01:46:35.360 Bilakaera bat. 2051 01:46:37.700 --> 01:46:38.330 Konplexuagoan. 2052 01:46:39.120 --> 01:46:39.420 Orduan, 2053 01:46:40.330 --> 01:46:43.870 beno, horrekin ez da argitzen, dena azaldu zuen, baina 2054 01:46:44.500 --> 01:46:45.850 nire lanbidea da. 2055 01:46:46.900 --> 01:46:51.580 Ez dago esateko, ez dago argi algoritmo bat identifikatzeko mekanismoak 2056 01:46:51.580 --> 01:46:52.240 eta zerikusia 2057 01:46:52.800 --> 01:46:53.280 2058 01:46:53.660 --> 01:46:57.140 norekin uste dut izan zen bere diseinatzailea. 2059 01:46:58.540 --> 01:46:59.890 Identitateak izeneko zorioneko 2060 01:47:00.270 --> 01:47:01.250 jartzen zaizkizu. 2061 01:47:02.740 --> 01:47:04.090 Hemen ere bazen galdera bat. 2062 01:47:05.460 --> 01:47:05.820 Baina, tira, 2063 01:47:06.360 --> 01:47:06.870 Arratsalde on. 2064 01:47:08.560 --> 01:47:12.880 Aplikagarritasunari buruzko galdera bat egin nahi nuen, eta hori da printzipio 2065 01:47:12.880 --> 01:47:14.860 etikoetako bat. 2066 01:47:15.260 --> 01:47:16.650 Teknologiaren kontu honekin nabil. 2067 01:47:17.260 --> 01:47:19.990 Eta zer esan duzu trebetasuna zenbat eta gehiago azaldu? 2068 01:47:22.500 --> 01:47:23.550 Baina emaitzak. 2069 01:47:24.900 --> 01:47:27.690 Nola egiten dituzue sare neuronalak eta bestelakoak? 2070 01:47:28.200 --> 01:47:31.200 Orduan, ea kasu zehatzen bat jar diezagukezuen, non eredu esplikagarriago 2071 01:47:31.200 --> 01:47:32.130 baten artean 2072 01:47:32.520 --> 01:47:34.410 erabaki behar izan duzuen, baina 2073 01:47:35.420 --> 01:47:37.130 emaitza okerragoekin. 2074 01:47:37.660 --> 01:47:40.000 Eta azkenean zer erabaki da aldundiarekin? 2075 01:47:40.720 --> 01:47:42.850 Bai, kontatu dudan azken kasuan, zer 2076 01:47:43.540 --> 01:47:46.540 zerikusi du mendekotasun-operazioaren zatiarekin. 2077 01:47:47.060 --> 01:47:52.550 Hor bai. Probak egin ziren, eta, hain zuzen ere, esplikagarriagoa izango 2078 01:47:52.550 --> 01:47:54.080 zen eredu baten alde egin zen. 2079 01:47:55.900 --> 01:47:59.920 Agian emaitzen zatian edo maila. 2080 01:48:02.500 --> 01:48:07.180 Iragarpenetik gertuago dago, baina tira, batzuetan uko 2081 01:48:07.620 --> 01:48:10.050 egin behar zaio zati horri. 2082 01:48:10.760 --> 01:48:12.560 Eta hondartzekin egon ahal izatea. 2083 01:48:14.020 --> 01:48:15.220 Trebetasuna azaltzen du. 2084 01:48:16.380 --> 01:48:20.700 Hain zuzen ere, erabaki publiko bat, kasu honetan, adibidez, laguntza baterako 2085 01:48:20.700 --> 01:48:23.700 edo besterako. Noski, egon behar du. 2086 01:48:24.060 --> 01:48:27.060 Noski, motibatuta egon behar du. Orduan, une jakin batean, nahiz eta 2087 01:48:27.060 --> 01:48:29.900 sistema horiek erabili azeleratzeko, norbaitek, adibidez, 2088 01:48:29.910 --> 01:48:30.420 erreklamatzen 2089 01:48:30.840 --> 01:48:36.300 badu, duela gutxi ebatzi den kasua dela, Bosco bonu sozialerako 2090 01:48:36.300 --> 01:48:40.740 erabiltzen zen programatik, elektrizitatearen bonurako 2091 01:48:40.740 --> 01:48:44.880 laguntza zehazteko erabiltzen eta erabiltzen zen programa 2092 01:48:44.880 --> 01:48:48.750 bat zen. Eta, noski, ukatu eta erreklamatu zioten pertsona 2093 01:48:48.930 --> 01:48:53.640 bat da. Eta azalpenaren bila joan zenean, bada, kasu honetan 2094 01:48:53.640 --> 01:48:55.010 are bitxiagoa zela esan zen, 2095 01:48:55.480 --> 01:48:59.380 esan dezagun, programa pribatu bat zelako, jabetza industrialak 2096 01:48:59.380 --> 01:49:02.710 eta jabetza intelektualak babesten zutena, eta, beraz, enpresak 2097 01:49:02.710 --> 01:49:04.540 esan zuen ez zuela zertan irakatsi, 2098 01:49:05.350 --> 01:49:08.910 eta Administrazioak kontratatu egin zuela hori egiteko. 2099 01:49:09.240 --> 01:49:12.000 Jakina, Administrazioak zerbitzu publiko bat kudeatu zuen, kasu honetan, 2100 01:49:12.000 --> 01:49:15.690 laguntza publiko bat, honen bidez. Ez da diputazioa bezalakoa, bere 2101 01:49:15.690 --> 01:49:18.030 programak diseinatu zituena, baizik eta enpresa pribatu 2102 01:49:18.240 --> 01:49:22.050 batek kontratatu zuena, irekitzeari uko egiten ziona. Eta kasu hori 2103 01:49:22.050 --> 01:49:25.590 Auzitegi Goreneraino iritsi da, eta, azkenean, demandatzaileen 2104 01:49:25.590 --> 01:49:30.060 aldeko epaia eman du, erabaki hori azaltzeko modukoa izatera 2105 01:49:30.060 --> 01:49:33.780 behartuz, eta, beraz, algoritmoak zein erakutsi behar zuen, erabilitako 2106 01:49:33.780 --> 01:49:37.170 parametroak neurtzera. Baina, jakina, kudeaketa publikoari, laguntzei 2107 01:49:37.170 --> 01:49:39.870 eta arrazoituta egon behar duten erabakiei dagokienez, aplikagarritasuna 2108 01:49:39.870 --> 01:49:40.500 2109 01:49:41.910 --> 01:49:46.500 eraginkortasunaren gainetik jartzen da. Eztabaida handia dago beste 2110 01:49:46.500 --> 01:49:47.040 eremu batzuetan; 2111 01:49:47.300 --> 01:49:50.390 adibidez, adimen artifizial medikoaren esparruan, batzuetan ez da oso 2112 01:49:50.390 --> 01:49:52.040 ondo jakiten algoritmoek nola 2113 01:49:52.360 --> 01:49:56.440 funtzionatzen duten, batzuetan beren prozesuek ihes egiten dietelako algoritmoei. 2114 01:49:56.440 --> 01:49:59.680 Diseinatzaileei. Neurri bateraino kutxa beltza duten sistemak 2115 01:49:59.680 --> 01:50:01.960 dira, baina esplikagarriagoak 2116 01:50:02.420 --> 01:50:04.910 diren sistemek baino gehiago asmatzen dute. Noski, osasunaz ari 2117 01:50:04.910 --> 01:50:05.570 garenean, gaixotasunaz, 2118 01:50:05.940 --> 01:50:10.290 edo ez, bizitzaren gaixotasunaz, pertsonen heriotzaz, 2119 01:50:10.290 --> 01:50:13.350 eztabaidak sentiberagoak dira, 2120 01:50:13.720 --> 01:50:14.200 e. 2121 01:50:15.040 --> 01:50:19.010 Nahiago dugula gehiago asmatzea edo esplikagarriagoa izatea. Bestalde, aztertu da, 2122 01:50:19.010 --> 01:50:21.410 esplikagarriagoa izanik, konfiantza handiagoa ematen diola osasun-arloko 2123 01:50:21.410 --> 01:50:25.130 profesionalari, konfiantza handiagoa ere ematen diola erabiltzaileari, eta, orduan, 2124 01:50:25.130 --> 01:50:29.930 komunitateak gehiago onartzen duela. Baina ez da erabaki publiko bat bezain 2125 01:50:29.930 --> 01:50:33.560 erraza, erabaki horrek arrazoitua izan behar baitu azkenean, eta, beraz, 2126 01:50:33.560 --> 01:50:36.080 algoritmoak une jakin batean esplikagarria izan behar du, beharrezkoa 2127 01:50:36.080 --> 01:50:37.010 bada, bestela, 2128 01:50:37.440 --> 01:50:42.150 eraginkorragoa izan dadin bota dezakegu, baina kutxa beltzetik onartuta. 2129 01:50:42.150 --> 01:50:42.480 2130 01:50:44.100 --> 01:50:47.010 Bai, eskerrik asko. Ba ezer ez, dena izugarri iradokitzailea. Nik, 2131 01:50:48.100 --> 01:50:50.770 zure bi lagunek esan didaten guztia, tira, hori 2132 01:50:50.770 --> 01:50:52.510 uste dut. Beraz, zuri tokatuko zaizu. 2133 01:50:54.340 --> 01:50:58.660 Ezta behaketara ere, haiekin eztabaidatzea baino gehiago, eta izango litzateke. Tira, sentitzera. 2134 01:50:58.780 --> 01:50:59.170 2135 01:50:59.920 --> 01:51:00.550 Ea, ni herritar 2136 01:51:01.060 --> 01:51:03.550 partikularra naiz, beste batzuk 2137 01:51:04.360 --> 01:51:04.780 bezala. 2138 01:51:05.140 --> 01:51:08.920 Baina zer pentsatu nahiko zenuke? Gauza hauek errendimendu 2139 01:51:09.300 --> 01:51:10.240 larria emango 2140 01:51:10.880 --> 01:51:11.780 dute? Egiten dut 2141 01:51:12.380 --> 01:51:12.920 bizitza. 2142 01:51:13.960 --> 01:51:14.470 Jones naiz, 2143 01:51:15.240 --> 01:51:15.960 izebak eta abar. 2144 01:51:16.700 --> 01:51:17.000 Baina 2145 01:51:17.920 --> 01:51:22.390 gero eguneroko esperientziek ez dute norabide hori hartzen. Orduan nahi 2146 01:51:22.390 --> 01:51:23.680 dut. Parte hartu zuten. 2147 01:51:24.580 --> 01:51:26.320 Anekdota bat, eta ileordea? 2148 01:51:29.140 --> 01:51:32.280 Bai, bai. Zein pelikula zen? Egiten baduzu bezala. 2149 01:51:33.000 --> 01:51:35.400 Zenbatean behin pentsatzen ari zara? Bera da. 2150 01:51:36.000 --> 01:51:39.300 Jarduteko jarraibideen kode etikoa eta iradokizunen zer egingo 2151 01:51:39.300 --> 01:51:39.990 duzun, baina 2152 01:51:40.260 --> 01:51:41.040 ikaslea naiz. 2153 01:51:41.920 --> 01:51:43.450 Nik ez nuen hainbeste 2154 01:51:44.180 --> 01:51:46.310 edaten kontatu diguzuna, independentziarena, 2155 01:51:47.450 --> 01:51:49.010 batzuk baitira. Sentiberak gara, ez 2156 01:51:49.380 --> 01:51:52.080 guri dagokigulako, guri ere tokatzen zaigulako, baizik eta duela gutxi hortik 2157 01:51:52.080 --> 01:51:52.590 izatea egokitu 2158 01:51:53.230 --> 01:51:57.430 zaigulako. Eta, noski, zure galdesortak, ez 210 galdera, esan 2159 01:51:57.910 --> 01:52:00.340 nahi du triajea ia gailu digitaletan gaitasun handiagoa 2160 01:52:00.800 --> 01:52:04.600 edo txikiagoa duten erabiltzaileen esku uzten dela, ulertzen dut edo ez dakit 2161 01:52:04.600 --> 01:52:09.050 beste modu batera egiten duten. Ez dakit bestela. Ez, ez, ez dago ezer. 2162 01:52:09.870 --> 01:52:10.980 Beltza eta zuria. 2163 01:52:11.160 --> 01:52:11.430 Osea. 2164 01:52:12.070 --> 01:52:14.380 Azkenean esaten nuena ez da pixka bat. 2165 01:52:15.140 --> 01:52:17.900 Batez ere, tresnak erabiltzeko moduaz ari gara. 2166 01:52:18.460 --> 01:52:21.940 Orduan egiazkoak ziren, kasuistika, eta hor jartzen dira gauzak, erabiltzen 2167 01:52:21.940 --> 01:52:22.480 hasten 2168 01:52:22.820 --> 01:52:25.820 dira, eragiketa arinagoa egin behar delako benetan, eta beste 2169 01:52:25.820 --> 01:52:26.510 kontu batzuetan, 2170 01:52:26.720 --> 01:52:28.250 ohiko prozedurari jarraituz 2171 01:52:28.660 --> 01:52:33.730 gero, errazteko tresnak dira, hobetzen saiatzeko, inola ere ez lasterbideak 2172 01:52:33.730 --> 01:52:34.120 2173 01:52:34.970 --> 01:52:35.840 bilatzeko. 2174 01:52:36.760 --> 01:52:41.470 Beno, bidezidorrak bilatzea eta, batez ere, giza baliabideak ez murriztea. Izan 2175 01:52:41.470 --> 01:52:44.080 ere, nik uste dut puntuak, nik, Enrike 100 berreskuratzen dudala. 2176 01:52:44.420 --> 01:52:44.750 2177 01:52:45.300 --> 01:52:49.350 lehen laguntza ematea da, eta agian gero giza faktorea ordezkatzea, eta hori 2178 01:52:49.350 --> 01:52:49.890 gauza bera da. 2179 01:52:50.920 --> 01:52:53.710 Gipuzkoako Poliklinikara deitzen duzu, hau esperientzia bat izan daiteke, 2180 01:52:53.880 --> 01:52:54.510 Tolosan nago. 2181 01:52:55.930 --> 01:52:59.770 Gipuzkoako Poliklinikara deitzen baduzu hitzordua hartu edo aldatu nahi 2182 01:52:59.770 --> 01:53:01.210 duzulako, eta 2183 01:53:01.580 --> 01:53:02.870 orduan Mateo ateratzen bazaizu, 2184 01:53:03.060 --> 01:53:07.290 laguntzaile birtuala baita eta Portu denei galdetzen badizu ez zaituela 2185 01:53:07.290 --> 01:53:11.700 ulertzen, 100 aldiz errepikatu behar duzu, zure ezetza, zure jaioteguna, 2186 01:53:11.700 --> 01:53:14.700 eta horrek ere ez du ulertzen. Eta une baten ondoren pikatu egiten 2187 01:53:15.480 --> 01:53:19.570 duenean eta laguntzeko esaten diotenean, noski, azaldu egiten dio, modu batean eta 2188 01:53:19.570 --> 01:53:21.160 bestean, eta ezin zara ezertan sartu. 2189 01:53:21.600 --> 01:53:22.770 Beno, nik deskubritu dut 2190 01:53:23.240 --> 01:53:29.060 hau ez dakidala pentsatuta ote zegoen bizkortzeko eta erdiguneko 2191 01:53:29.060 --> 01:53:33.410 baliabide pertsonalen murrizketak maiteminduta egon zitezen, baina 2192 01:53:33.410 --> 01:53:36.680 noski, tildeka eta gero denbora eta pazientzia eta urduritasuna 2193 01:53:36.680 --> 01:53:40.760 galarazten dizkizu, baina kontsulta bat egin behar duzu Amerikan, 2194 01:53:41.040 --> 01:53:42.360 zerbaitegatik da. 2195 01:53:42.840 --> 01:53:46.660 Orduan deskubritu dut, esaten dizuet ez esateko, baina zuk esaten badiozu, 2196 01:53:46.660 --> 01:53:47.380 esan 2197 01:53:47.860 --> 01:53:49.720 diezadakezu, esaten diozu. Ez, 2198 01:53:50.040 --> 01:53:52.860 orduan honek ez du prozesatzen eta gizaki batekin gertatzen zaizu. 2199 01:53:53.400 --> 01:53:57.960 Hor dago gizakia robotizatuta dagoen zortea, hau beste bat da kantatzea, 2200 01:53:58.700 --> 01:54:00.470 baina ez dakit. 2201 01:54:00.740 --> 01:54:02.870 Eta orain sasi inplementazioa 2202 01:54:03.140 --> 01:54:04.520 adibide hau ez bada 2203 01:54:04.740 --> 01:54:05.790 baliozkoa. 2204 01:54:06.420 --> 01:54:07.050 Ederki. 2205 01:54:07.620 --> 01:54:10.200 Baina, jakina, adimen artifizialaren inplementazioak emango digu eta 2206 01:54:10.200 --> 01:54:10.590 hau 2207 01:54:11.000 --> 01:54:11.900 bezalakoa zara. 2208 01:54:12.920 --> 01:54:15.980 Ia hobe litzateke autoen aurretik joatea. 2209 01:54:16.700 --> 01:54:19.160 Eta gero, pelikula. 2001,9000 2210 01:54:19.760 --> 01:54:22.690 urte ditut. 2211 01:54:24.790 --> 01:54:26.140 Nik beste ideia bat izan dut buruan. 2212 01:54:27.220 --> 01:54:30.340 Duten osabak ez dio bikia eman lurretan, gogoratzen baduzue. 2213 01:54:33.420 --> 01:54:34.200 Zein harroa, 2214 01:54:35.080 --> 01:54:38.860 oker zegoela ikusita, 9000 serieak bazekielako, hutsezina zen akats 2215 01:54:39.500 --> 01:54:42.470 hori detektatu duenean, orain ez dakiela akatsa detektatzen duen eta 2216 01:54:42.470 --> 01:54:45.050 eskifaiaz arduratzeko eta Xabik egiten duen misio bat, edo gainerakoa, 2217 01:54:45.310 --> 01:54:45.650 2218 01:54:46.180 --> 01:54:47.080 baina horrek 2219 01:54:47.480 --> 01:54:53.300 etorkizunean jartzen gaitu, nahiz eta filma eta 68koa izan. 2220 01:54:54.200 --> 01:54:59.120 Eta ustezko objektibotasun hori. Baina gero ez da batere enpatikoa, hemen 2221 01:54:59.120 --> 01:55:00.260 esan den bezala, gizakiekin. 2222 01:55:00.960 --> 01:55:02.130 Zerok ez dizu aterik irekitzen. 2223 01:55:02.740 --> 01:55:05.630 Laster deskonektatzen dute, dio eta mesedez, uste 2224 01:55:06.020 --> 01:55:10.220 duzu egiten ari zaretela? Eta horrela jartzen da. Oso dramatikoa. 2225 01:55:11.160 --> 01:55:16.470 Orduan, bada, alde batetik, laguntzaile birtual guztiak dira, edo medikuntzan 2226 01:55:16.470 --> 01:55:17.970 ere bai, diagnostiko 2227 01:55:19.020 --> 01:55:21.120 zehatzenek ebakuntza-gela 2228 01:55:22.340 --> 01:55:27.200 batera eraman zaitzaten edo ez. Nahiago dut profesional 2229 01:55:28.100 --> 01:55:31.100 batzuk zuri begira egotea, panoplia 2230 01:55:31.480 --> 01:55:32.940 bat irakastea. 2231 01:55:34.020 --> 01:55:34.620 Nork 2232 01:55:35.720 --> 01:55:38.570 Irratia, erresonantziak, taxia eta abar. 2233 01:55:39.420 --> 01:55:42.000 Bai ona, izan daitezke gutxi gorabehera, espero dut, esan dut, 2234 01:55:42.420 --> 01:55:45.160 nik behin baino gehiagotan sartu dudalako eta ez dudalako huts egin nahi, egin 2235 01:55:45.160 --> 01:55:45.580 beharko nukeen. 2236 01:55:47.500 --> 01:55:49.330 Nik gauza bat esan diezazuket lehenari buruz, 2237 01:55:50.600 --> 01:55:50.990 2238 01:55:51.640 --> 01:55:54.910 badakizu nor ari den xakean hobeto jokatzen, oraintxe bertan. 2239 01:55:56.940 --> 01:55:57.990 Giza ekipo mistoak 2240 01:55:58.880 --> 01:56:00.350 eta makinak. 2241 01:56:01.280 --> 01:56:03.080 Zer esan nahi du horrek? Esan nahi du. 2242 01:56:03.700 --> 01:56:04.960 Eztabaida faltsua dela, gizakia 2243 01:56:05.540 --> 01:56:06.500 edo makinak, konbinazio 2244 01:56:08.470 --> 01:56:13.580 arrakastatsua, performatiboa eta bidezkoa lortzen dugula. 2245 01:56:14.600 --> 01:56:16.760 Orduan, politena dela, gaiarekin, berrikuntzarekin, 2246 01:56:17.910 --> 01:56:22.580 falazia handia dago. Berrikuntza bultzatzea, 2247 01:56:22.980 --> 01:56:27.820 berrikuntza teknologikoa murriztea, zereginak automatizatzea. 2248 01:56:28.440 --> 01:56:31.620 Zuk zure jarrera, berrikuntza automatizazio gisa ulertzen baduzu, 2249 01:56:32.800 --> 01:56:34.840 hori da Amazonek oraintxe egin duena, bere zenbat 2250 01:56:34.840 --> 01:56:36.370 langile kaleratu baitzituen, ziurrenik 2251 01:56:37.660 --> 01:56:40.620 aurreztu zezakeena, baldin eta zereginen automatizazioaren 2252 01:56:41.520 --> 01:56:45.120 gaia planteatu beharrean giza lana indartzearen 2253 01:56:45.120 --> 01:56:49.230 gaia planteatu izan balitz, nik hala egin izan 2254 01:56:49.720 --> 01:56:50.230 banu. 2255 01:56:51.000 --> 01:56:54.810 Bai, nik, Amazoneko zuzendari naizen aldetik, Amazonen lana bultzatu 2256 01:56:54.810 --> 01:56:55.770 nahi dut, performancea, 2257 01:56:56.300 --> 01:56:59.510 emaitzak eta abar izan beharko liratekeelako. 2258 01:57:01.120 --> 01:57:04.630 Jendea desenkusatzea baino pixka bat originalagoa izan behar 2259 01:57:05.170 --> 01:57:09.130 dut lanpostuak automatizatzea, hori gaurko ogia baita, eta biharko 2260 01:57:09.220 --> 01:57:11.710 gosea, egin behar duguna berrikuntza bat denean, 2261 01:57:12.280 --> 01:57:16.000 gizakien eta makinen arteko sintesia duenean. Programak. 2262 01:57:16.380 --> 01:57:17.280 Hemen ez da 2263 01:57:18.190 --> 01:57:20.400 egia adimen artifizialak 2264 01:57:20.900 --> 01:57:26.450 eta lanpostuak kentzen dizkigula. Natalia, 2265 01:57:26.450 --> 01:57:27.890 ez da lanpostu bat. 2266 01:57:28.360 --> 01:57:29.950 Horixe bera. Lanpostu batean. 2267 01:57:32.340 --> 01:57:32.700 Bai, 2268 01:57:33.020 --> 01:57:37.400 bai. Baina gure postua. Baina tira, gizagabetasun faltsuaz 2269 01:57:37.400 --> 01:57:40.670 ulertu duzuelako. Epe motzekoak egin dituzte, 2270 01:57:41.200 --> 01:57:41.410 2271 01:57:41.780 --> 01:57:44.030 e, eta guk zeregin asko egiten 2272 01:57:44.220 --> 01:57:47.400 baditugu, ez, nik uste dut lanpostua, zurearekin eta 10.000rekin lan 2273 01:57:47.400 --> 01:57:52.380 asko egiten genituen, baina esan genezake, oso balio gutxi duten 2274 01:57:52.680 --> 01:57:55.680 eta nahi nukeen zeregin automatizatuak bereiz ditzakegula. Ñabardurak egin genituen. 2275 01:57:55.980 --> 01:57:56.280 Ni, 2276 01:57:57.260 --> 01:58:00.200 idatzi dudan azken liburuan, iturrien setakeria alfabetikoa 2277 01:58:00.720 --> 01:58:03.840 egin ez dudan lehen liburua izan naiz, 2278 01:58:05.640 --> 01:58:09.280 automatikoki egiteko modu bat aurkitu baitzuten. Eta esan 2279 01:58:09.280 --> 01:58:12.430 zidan. Eta, gainera, iturri askotara jatea, asko aipatzen baitzuen. 2280 01:58:13.270 --> 01:58:13.600 Baina 2281 01:58:14.040 --> 01:58:19.500 nik bai, nik bizitza osoa eman dut erreferentzien zerrendak ordenatzen, beste 2282 01:58:20.040 --> 01:58:20.880 gauza batzuk eskaini 2283 01:58:20.980 --> 01:58:22.690 ezin zizkidaten txuletak ordenatzen. 2284 01:58:23.320 --> 01:58:25.060 Orduan, beno, hori garrantzitsua dela uste dut. 2285 01:58:25.700 --> 01:58:28.160 Bereizketa hori. Lanak eta lana etenik gabe. 2286 01:58:30.100 --> 01:58:31.210 Berrikuntza, 2287 01:58:31.950 --> 01:58:36.420 balioa, lana edo berrikuntza handitze gisa, automatizazio 2288 01:58:36.780 --> 01:58:38.910 huts gisa ulertuta. 2289 01:58:40.400 --> 01:58:41.480 Gorka, zerbait gehiago 2290 01:58:42.420 --> 01:58:46.020 esan nahi duzu? Nik uste dut gakoa dela esan duzuna. 2291 01:58:46.780 --> 01:58:49.060 Pertsonek egiten duguna eta sustatzeko balio 2292 01:58:50.380 --> 01:58:53.050 duten tresnak dira, eta horrela den ikusi behar dute. 2293 01:58:53.800 --> 01:58:56.500 Argi dago korporazio handiek, bada, hor ikusten dizkiogula nik 2294 01:58:56.500 --> 01:58:59.400 erdizka sortzen ditudan berriak, 2295 01:59:00.800 --> 01:59:01.580 horrelako 2296 01:59:02.090 --> 01:59:06.310 erabakiak hartzen dituztenak, orain gutxi hitz egin duzun 2297 01:59:06.310 --> 01:59:06.820 bezala. 2298 01:59:07.830 --> 01:59:12.600 Juniorrak kontratatzeari utzi zioten adimen artifizialarekin 2299 01:59:12.600 --> 01:59:13.410 ordezkatu zutelako. 2300 01:59:14.200 --> 01:59:17.650 Danielek dioen bezala, oso gai laburra da. 2301 01:59:18.140 --> 01:59:19.760 Horrek ez du ibilbiderik. 2302 01:59:20.240 --> 01:59:20.960 Onoz gain, eraikin 2303 01:59:21.080 --> 01:59:22.070 interesgarrien 2304 01:59:23.530 --> 01:59:23.830 2305 01:59:23.940 --> 01:59:26.160 zati osoa duen batean gaude, gaur egun, hori aldatu 2306 01:59:26.920 --> 01:59:29.320 egingo da, eta ikusiko 2307 01:59:29.740 --> 01:59:31.330 dugu nola erabili hobeto. 2308 01:59:31.880 --> 01:59:35.300 Ez dut uste eredua denik. Eta, jakina, ez da 2309 01:59:35.300 --> 01:59:37.610 aldundiak duen politika, kasu honetan. 2310 01:59:39.600 --> 01:59:42.730 Nik kodearen 90. artikuluaren eguneraketari buruz egin duzun galderari erantzun 2311 01:59:42.730 --> 01:59:46.380 nahi nion, iradokizunei buruz, lehen aipatu dudan bezala, ez dakit 2312 01:59:46.380 --> 01:59:49.800 Gorka Otxoa, beste kode bat. Foru Aldundiaren osotasun-sistemaren 2313 01:59:49.800 --> 01:59:52.620 zati da, sei kode desberdin dituena, eta kode horiek guztiak 2314 01:59:52.620 --> 01:59:56.070 Foru Aldundiko Etika Instituzionaleko Batzordeak berrikusten 2315 01:59:56.070 --> 01:59:56.820 ditu. 2316 01:59:57.880 --> 02:00:00.370 Salaketen kontsulten eta iristen doazen gauzen bidez, 2317 02:00:00.370 --> 02:00:04.240 batzordeak bere kodeak eguneratzen ditu, gaurkotasunaren 2318 02:00:04.240 --> 02:00:05.920 eta sortzen diren gaien arabera. 2319 02:00:06.240 --> 02:00:10.050 Egia da kode horrek oraindik ez duela inolako kualifikaziorik izan, baina, 2320 02:00:10.110 --> 02:00:15.240 bistan denez, batzordeak berrikusi egiten ditu, eta guk egin genuen, tresna 2321 02:00:15.240 --> 02:00:18.420 biziak dira, aldatuz doazenak, eta une bakoitzeko egoera, 2322 02:00:18.420 --> 02:00:19.050 iradokizuna, 2323 02:00:19.650 --> 02:00:22.110 batzordearen adostasunera egin daiteke, zuzentasunak lapurtzen 2324 02:00:22.120 --> 02:00:23.190 baitu. Orduan, 2325 02:00:23.720 --> 02:00:27.320 hor jasotzen dira kexa, salaketa, kontsulta eta iradokizun 2326 02:00:27.320 --> 02:00:30.320 guztiak ere, eta horrela eguneratzen joango dira. Podium guztiak ikusten 2327 02:00:30.320 --> 02:00:31.160 dituzu. Hau ere bai. 2328 02:00:33.820 --> 02:00:35.860 Azken galdera bat badago amaitzeko. 2329 02:00:45.000 --> 02:00:45.270 Langabezian, 2330 02:00:45.620 --> 02:00:48.650 zegoen bezala, badirudi mendekotasunaren balorazioa 2331 02:00:49.000 --> 02:00:50.530 automatizatzen ari dela? 2332 02:00:51.500 --> 02:00:52.880 Algoritmoengatik. 2333 02:00:56.140 --> 02:01:00.070 Zer iragarpen-maila? Duela gutxi arte, pertsonek egiten zuten? 2334 02:01:00.420 --> 02:01:02.400 Zer pertsona? 2335 02:01:03.140 --> 02:01:05.120 Eta gero, zituen puntu 2336 02:01:05.540 --> 02:01:07.790 batzuen arabera, baliabide 2337 02:01:08.180 --> 02:01:10.430 batzuk esleitzen zitzaizkiela. 2338 02:01:13.660 --> 02:01:15.610 Bada tresna bat susto handia 2339 02:01:15.760 --> 02:01:16.700 eman dezakeena. 2340 02:01:17.040 --> 02:01:17.580 Zer gradu? 2341 02:01:19.780 --> 02:01:22.980 Ez. Ez du esan mendekotasunaren balorazioa automatizatuz 2342 02:01:22.980 --> 02:01:23.590 zegoenik, ezta 2343 02:01:23.940 --> 02:01:28.020 pertsonak ordezkatuko dituen tresnarik ere. Bidezkoagoa 2344 02:01:28.020 --> 02:01:31.650 da, hemen azken zatian aipatu dugunaren ildotik: denbora eta balorazio 2345 02:01:31.650 --> 02:01:36.510 kopurua indartzeko eta murrizten saiatzeko zerbait 2346 02:01:36.510 --> 02:01:37.530 da, baina inola 2347 02:01:37.900 --> 02:01:39.910 ere ez dute jakingo automatizatzen. 2348 02:01:40.240 --> 02:01:40.750 Neurtu. 2349 02:01:41.640 --> 02:01:42.090 Bai, zure semea. 2350 02:01:43.880 --> 02:01:44.510 Nire ustez, 2351 02:01:44.820 --> 02:01:46.350 hemen aipatzen zenutenarekin lortu 2352 02:01:46.740 --> 02:01:50.640 nahi dena da, hain zuzen ere, prozesu batzuk arindu 2353 02:01:50.850 --> 02:01:54.090 ahal izatea, adibidez, dokumentazioa berrikusteko; 2354 02:01:54.440 --> 02:01:58.280 izan ere, balorazioen arazo nagusia da askotan oso motelak izaten 2355 02:01:58.280 --> 02:02:02.960 direla, eta, beraz, ez dira zerbait ez denean, ez dira 2356 02:02:02.960 --> 02:02:04.730 epe batean betetzen, ezta ere. 2357 02:02:05.350 --> 02:02:08.440 Bidezkoa da eta ez da eraginkorra. Beraz, mekanikoak izan daitezkeen zereginetan, 2358 02:02:08.830 --> 02:02:12.910 hala nola berrikuspenean, informazioan, dokumentuen analisian, txostenetan 2359 02:02:13.360 --> 02:02:16.630 eta abarretan, uste dudalako balorazioa pertsonala dela oraindik, 2360 02:02:16.630 --> 02:02:20.440 eta tresna horiei aukera ematen dietena da balorazio horiek egiten 2361 02:02:20.440 --> 02:02:23.020 dituzten pertsonek, gizarte-langileek, bertaratutakoek 2362 02:02:23.020 --> 02:02:25.510 eta abarrek 100 dituztela, hain zuzen ere, 2363 02:02:25.860 --> 02:02:29.910 pertsonarekin berdin aritu ahal izateko, eta ez hainbeste dokumentazioan, 2364 02:02:29.910 --> 02:02:33.390 ez dut uste hori kontuan hartu behar dugunik. Horregatik aipatzen 2365 02:02:33.390 --> 02:02:36.210 genuen printzipio hau ere: adimen artifiziala ez da zerbait 2366 02:02:36.210 --> 02:02:41.370 bereizia, zerikusia du. Artifizialtasunaren eta gizatasunaren 2367 02:02:41.370 --> 02:02:44.490 arteko adimen hibridoak dira, adimen sozial eta kolektiboa sortzen 2368 02:02:44.490 --> 02:02:47.880 dutenak. Eta hori da finkatu behar duguna, eta ulertzen dut 2369 02:02:47.900 --> 02:02:51.270 prozesu bat non administrazio publikoek egon daitezkeen zeregin 2370 02:02:51.270 --> 02:02:55.680 mekanikoak errazago egiteko; izan ere, makinek egin ditzakete, 2371 02:02:55.680 --> 02:02:59.550 eta pertsonek beren lanaren funtsa izan daitekeenari ekin diezaiokete, 2372 02:02:59.550 --> 02:03:02.940 lagunduz, ez ordezkatuz, baina egia da arazo handienetako 2373 02:03:02.940 --> 02:03:05.520 bat dela orain, lanaz eta adimen artifizialaz hitz egiten denean, 2374 02:03:05.520 --> 02:03:08.940 erakundearen ikuspegiaren artean dagoen dikotomia hori, 2375 02:03:08.940 --> 02:03:13.170 epe laburrerako perspektiba bat, eta nik uste dut onurak eragiten 2376 02:03:13.170 --> 02:03:13.800 dituela 2377 02:03:14.210 --> 02:03:18.490 gaur egun, baina, baina, baina, biharko arazoak, eta beste 2378 02:03:18.490 --> 02:03:22.600 ikuspegi bat, hain zuzen ere, pertsonen alderdi sortzaile 2379 02:03:22.600 --> 02:03:25.690 eta berezkoago horiek hobetzea eta indartzea bilatzen 2380 02:03:25.690 --> 02:03:26.320 duena, 2381 02:03:26.580 --> 02:03:31.260 zeregin automatiko eta pisutsuagoetatik askatzen baitira. Horregatik, 2382 02:03:31.260 --> 02:03:33.870 adimen artifiziala testuinguruetan sartzen den eta testuinguruak 2383 02:03:33.870 --> 02:03:36.510 eraldatzen dituen elementu bat da, eta, beraz, testuinguru horiek 2384 02:03:36.720 --> 02:03:40.530 osasunaren munduan nola antolatzen diren ere berriz definitu behar da. 2385 02:03:40.710 --> 02:03:43.980 Adimen artifizialeko sistemak sar ditzakegu, edo zainketetarako 2386 02:03:43.980 --> 02:03:45.450 sistemak, mekanikoak edo errepikakorrak 2387 02:03:45.880 --> 02:03:51.250 izan daitezkeen zereginak desagerrarazten dituztenak, 2388 02:03:51.250 --> 02:03:54.550 zaintzaileentzat edo sanitarioentzat, baina, hain zuzen ere, haiek 2389 02:03:54.550 --> 02:03:58.210 denbora gehiago ematen dute zaintzaren edo gaixotasunaren arretaren 2390 02:03:58.210 --> 02:04:00.940 esentzia izan daitezkeenean aritzeko. Ez 2391 02:04:01.120 --> 02:04:03.340 dut ulertzen planteamendua hori dela pixka bat. 2392 02:04:04.100 --> 02:04:04.610 Nik uste dut 2393 02:04:05.380 --> 02:04:08.350 gai pila bati buruz hitz egin dugula, zentzuzko denbora gainditu 2394 02:04:08.530 --> 02:04:11.830 dugu, beraz, eskerrik asko guztioi. Eta espero dut bi urte barru 2395 02:04:11.830 --> 02:04:14.920 elkarrekin topo egitea eta kodearen berrikuspena egotea, 2396 02:04:14.920 --> 02:04:17.770 nola eboluzionatu duen, imajinatzen baitut adimen artifikalak, 2397 02:04:17.770 --> 02:04:21.280 generatiboak, eta Argentinako adimenak, orain esaten 2398 02:04:21.280 --> 02:04:24.730 zaion bezala, aldatu egingo dituztela egungo kodean jasota dauden 2399 02:04:24.730 --> 02:04:26.020 gogoeta horietako 2400 02:04:26.280 --> 02:04:28.920 asko. Eskerrik asko guztioi etortzeagatik. 2401 02:04:53.680 --> 02:04:53.800 Bai.